લેખક: ધર્મેશ પ્રજાપતિ
એપ્રિલ ૨૦૨૬માં પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની વચ્ચે, ભારત સરકારે હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની (Strait of Hormuz) માં વેપારી જહાજોની સુરક્ષા અંગે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. જાપાન દ્વારા આયોજિત ‘AZEC Plus’ બેઠક દરમિયાન ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં વેપારી જહાજો પર થતા હુમલાઓ ‘તદ્દન અસ્વીકાર્ય’ છે.
શા માટે આ વિષય ગંભીર છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની એ વિશ્વનું સૌથી મહત્વનું ‘એનર્જી ચિનપેન’ (Energy Chokepoint) છે. માર્ચ ૨૦૨૬ થી ઈરાન દ્વારા આ વિસ્તારમાં જહાજોની અવરજવર પર નિયંત્રણો અને હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં હાહાકાર મચી ગયો છે.
- ભારતની નિર્ભરતા: ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતનો લગભગ ૫૦% હિસ્સો આ માર્ગ દ્વારા આયાત કરે છે.
- અટવાયેલા જહાજો: હાલમાં ભારતની ધ્વજ ધરાવતા લગભગ ૧૫ જહાજો આ વિસ્તારમાં અટવાયેલા છે. જો આ માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે, તો ભારતમાં ઈંધણના ભાવ અને સપ્લાય ચેઈન પર મોટી અસર પડી શકે છે.
- નાગરિક સુરક્ષા: અત્યાર સુધીના સંઘર્ષમાં ભારતીય ખલાસીઓએ પણ જીવ ગુમાવ્યા છે, જે ભારત માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતની વ્યૂહરચના: ડિપ્લોમસી અને સુરક્ષા
વિદેશ મંત્રાલય (MEA) ના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીતમાં પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. ભારતનો પક્ષ સ્પષ્ટ છે:
૧. મુક્ત પરિવહન (Freedom of Navigation): આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર બિન-વાટાઘાટપાત્ર (Non-negotiable) હોવી જોઈએ.
૨. ડાયવર્સિફિકેશન: ભારત હવે માત્ર આ માર્ગ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે રશિયા અને અન્ય દેશો પાસેથી તેલની આયાત વધારીને ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત કરી રહ્યું છે.
૩. વૈશ્વિક સહયોગ: ભારત જાપાનની POWERR Asia જેવી પહેલ સાથે જોડાઈ રહ્યું છે જેથી ઉર્જા પુરવઠામાં આવતા અવરોધોને પહોંચી વળવા આર્થિક અને ટેકનિકલ સહાય મળી શકે.
ટેક-ડ્રિવન ટ્રુથ: મારું વિશ્લેષણ
અંબે ઇન્ફોટેક (Ambe Infotech) ના એડવાઇઝર તરીકે, હું માનું છું કે આ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનું યુદ્ધ નથી, પણ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન સામેનું યુદ્ધ છે. જયશંકરનું આ નિવેદન ભારતની વધતી જતી આર્થિક શક્તિ અને સુરક્ષા પ્રદાતા (Security Provider) તરીકેની છબી દર્શાવે છે. ૨૦૨૬ માં ભારત હવે માત્ર મૂક પ્રેક્ષક બનીને બેસી રહેવા માંગતું નથી, પરંતુ વિશ્વ મંચ પર પોતાના હિતોની રક્ષા કરવા સક્ષમ છે.
🤝 ચાલો સાથે મળીને મીડિયાનું ભવિષ્ય બનાવીએ
વ્યૂહાત્મક મીડિયા ભાગીદારી? ઉચ્ચ સ્તરીય સંપાદકીય પરામર્શ? ૨૦૨૬ ની ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિનું વિશ્લેષણ? ધર્મેશ સહયોગ માટે તૈયાર છે.
ધર્મેશ પ્રજાપતિ, જીઓપોલિટિકલ એનાલિસિસ અને ટેક-ડ્રિવન ટ્રુથના સંગમ સાથે ચીફ એડિટર અને અંબે ઇન્ફોટેક એડવાઇઝર.
📞 Call / WhatsApp: +91 7359585035
🌐 Website: ambeinfotech.com
🗞️ વધુ વાંચો: newsforyou.live