ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live
બેઇજિંગ / વોશિંગ્ટન — અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બેઇજિંગ પ્રવાસ પર ભલે ગમે તેટલા ભ્રષ્ટાચાર અને કોર્પોરેટ ડિપ્લોમસીના આક્ષેપો થતા હોય, પણ એક વાત તો સ્વીકારવી જ પડશે — જ્યારે બિઝનેસ ડીલ કરવાની વાત આવે, ત્યારે ટ્રમ્પ પોતાની મનમાની કરાવીને જ રહે છે. ૧૫ મે, ૨૦૨૬ના રોજ ચીનના પ્રમુખ શી જિનપિંગ સાથેની મેગા સમિટના અંતે, વ્હાઇટ હાઉસે એક એવા ઐતિહાસિક આર્થિક કરારની જાહેરાત કરી છે જેણે વૈશ્વિક બજારને ચોંકાવી દીધું છે.
ઇરાન યુદ્ધના કારણે ઘરેલું મોરચે ઘેરાયેલા ટ્રમ્પે અમેરિકાના ખેડૂતો અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને ખુશ કરવા માટે ચીન પાસેથી અબજો ડોલરના ઓર્ડર્સ આંચકી લીધા છે. ચાલો સમજીએ આ ‘મેગા મિલિયન’ ડીલનું આખું ગણિત.
ડીલના ૨ મુખ્ય પિલર્સ: વિમાન અને ખેતીવાડી
અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે થયેલા આ કરારમાં બે સૌથી મોટા આંકડાઓ અત્યારે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે, જે અમેરિકાની ઇકોનોમીને બૂસ્ટર ડોઝ આપી શકે છે:
| કરારની વિગત | આર્થિક મૂલ્ય / જથ્થો | અમેરિકાને ફાયદો |
| બોઇંગ એરક્રાફ્ટ (Boeing Planes) | ૨૦૦ કોમર્શિયલ વિમાનો ખરીદશે ચીન | એવિએશન સેક્ટરમાં હજારો નોકરીઓ બચશે. |
| ખેતીવાડી આયાત (Farm Imports) | $૧૭ અબજ (આશરે ₹૧.૪ લાખ કરોડ) | અમેરિકી ખેડૂતોના સોયાબીન, મકાઈ અને ડુક્કરના માંસ (Pork) નો મોટો નિકાલ થશે. |
૧. ૨૦૦ બોઇંગ વિમાનો: એરબસને મોટો ઝટકો
આ કરાર અંતર્ગત ચીનની સરકારી એરલાઇન્સ અમેરિકાની અગ્રણી કંપની બોઇંગ (Boeing) પાસેથી ૨૦૦ નવા પેસેન્જર વિમાનો ખરીદશે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ટેકનિકલ ખામીઓ અને નુકસાની સામે ઝઝૂમી રહેલી બોઇંગ કંપની માટે આ ઓર્ડર એક મોટું ‘લાઈફલાઈન’ સાબિત થશે. ટ્રમ્પની આ ચાલથી યુરોપિયન કંપની ‘એરબસ’ (Airbus) ને ચીનના માર્કેટમાં મોટો ફટકો પડ્યો છે.
૨. $૧૭ અબજનો એગ્રી-ઓર્ડર: ટ્રમ્પની વોટબેંક સાચવવાનો પ્લાન
ટ્રમ્પ જાણે છે કે ૨૦૨૬ની મિડ-ટર્મ ચૂંટણીઓ નજીક છે અને અમેરિકાના મિડ-વેસ્ટના ખેડૂતો તેમની સૌથી મોટી વોટબેંક છે. ચીન સાથે આટલો મોટો એગ્રીકલ્ચર ઓર્ડર સાઈન કરાવીને ટ્રમ્પે અમેરિકી ખેડૂતોના ખિસ્સા ભરી દીધા છે. આ કરાર હેઠળ ચીન અમેરિકા પાસેથી મોટી માત્રામાં સોયાબીન અને અન્ય અનાજની ખરીદી વધારશે.
આ ડીલ પાછળનું અસલી ‘ઇરાન કનેક્શન’
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે શી જિનપિંગે ટ્રમ્પની આ આકરી શરતો એમ જ સ્વીકારી લીધી નથી. આ આખીય રમત પાછળ પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) નું યુદ્ધ જવાબદાર છે:
- ચીનનો સ્વાર્થ: ઇરાન સાથેના યુદ્ધના કારણે ચીનનો તેલ સપ્લાય ખોરવાયો છે. ચીન ઇચ્છે છે કે અમેરિકા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલી લશ્કરી કાર્યવાહીને થોડી હળવી કરે અથવા ચીનના તેલના જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપે.
- ટ્રમ્પનું સેટિંગ: ટ્રમ્પે ચીનને આ આર્થિક ફાયદા કરાવી આપી બદલામાં ઇરાન પર દબાણ લાવવા અને અમેરિકા વિરુદ્ધ કોઈ મોટું સૈન્ય સ્ટેન્ડ ન લેવા માટે રાજી કર્યું છે.
ધર્મેશની નજરે: દેશનું હિત કે કોર્પોરેટ્સનો કમાણીનો અડ્ડો?
આ ડીલ ભલે કાગળ પર શાનદાર દેખાતી હોય, પરંતુ તેનાથી અમેરિકામાં ઉઠેલો વિરોધ શાંત થવાનો નથી. વિવેચકો હજી પણ કહી રહ્યા છે કે ટ્રમ્પે ચીન સામે તાઈવાન અને સાઉથ ચાઇના સી જેવા ગંભીર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મુદ્દાઓને બાજુ પર મૂકીને માત્ર ‘બોઇંગ’ જેવી મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ સુધારવા માટે આ પ્રવાસનો ઉપયોગ કર્યો છે. ટ્રમ્પ માટે વિદેશ નીતિ એક વ્યાપાર છે—જેમાં જો પ્રોફિટ દેખાય, તો તેઓ દુશ્મન સાથે પણ હાથ મિલાવી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ $૧૭ અબજનું અનાજ અમેરિકાના સામાન્ય નાગરિકોને મોંઘવારી અને યુદ્ધની આંચમાંથી બચાવી શકે છે કે નહીં!
એડિટોરિયલ નોટ્સ (Editorial Notes)
- ડેટા સોર્સ: આ લેખ ૧૫ મે, ૨૦૨૬ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસ અને ચીનના વાણિજ્ય મંત્રાલય (Ministry of Commerce) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી સત્તાવાર પ્રેસ રીલીઝના આધારે લખાયો છે.
- ધ્યાન રાખો: આ કરારથી અમેરિકા-ચીન વચ્ચેનો ટ્રેડ વોર (Trade War) સંપૂર્ણપણે ખતમ નથી થયો, પરંતુ ઇરાન સંકટ દરમિયાન થોડા સમય માટે બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક શાંતિ સ્થપાઈ છે.