ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live
સુરત/પોર્ટ બ્લેયર — એકબાજુ પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) માં ચાલી રહેલું ઇરાન યુદ્ધ અને બીજી તરફ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી લઈને દક્ષિણ ચીન સાગર (South China Sea) સુધી ચીની નૌસેનાની વધતી દાદાગીરી. મે ૨૦૨૬ની આ વૈશ્વિક અશાંતિ વચ્ચે, ભારત સરકારે બંગાળની ખાડીના છેવાડે આવેલા એક ટાપુ પર પોતાના ઇતિહાસના સૌથી મોટા અને વિવાદાસ્પદ પ્રોજેક્ટની ગતિ તેજ કરી દીધી છે. નામ છે — ગ્રેટ નિકોબાર હોલિસ્ટિક ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ (Great Nicobar Project).
₹૭૨,૦૦૦ કરોડના આ મેગા પ્રોજેક્ટને લઈને દેશમાં અત્યારે બે વિરોધાભાસી પક્ષો સામસામે આવી ગયા છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય માટે આ પ્રોજેક્ટ ચીનને ઘેરવાની ‘વ્યૂહાત્મક મજબૂરી’ (Strategic Necessity) છે, તો પર્યાવરણવાદીઓ માટે આ અજોડ ટાપુને ડૂબાડનારો ‘પર્યાવરણીય વિનાશ’ (Ecological Dilemma) છે. ચાલો આ હાઇ-સ્ટેક્સ વિવાદનું ધર્મેશની શૈલીમાં વિશ્લેષણ કરીએ.
શું છે આ ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ? (The 4 Pillars)
સરકાર આ આઇલેન્ડ પર કોઈ સામાન્ય ટાઉનશિપ નથી બનાવી રહી, પણ હિંદ મહાસાગરનો સૌથી મોટો સૈન્ય અને વ્યાપારી અડ્ડો ઊભો કરવા જઈ રહી છે, જેના ૪ મુખ્ય હિસ્સા છે:
- ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ: ગલાથિયા બે (Galathea Bay) માં બનનારો આ એવો બંદર હશે જ્યાં દુનિયાના સૌથી મોટા માલવાહક જહાજો રોકાઈ શકશે.
- ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ: સૈન્ય અને નાગરિકો બંનેના વપરાશ માટે લશ્કરી ગ્રેડનું ડ્યુઅલ-યુઝ એરપોર્ટ.
- નેવી-એરફોર્સ બેઝ: ભારતીય સેનાની ત્રણેય પાંખો (Tri-services) નું સંયુક્ત કમાન્ડ સેન્ટર.
- ગ્રીનફિલ્ડ સિટી: પ્રવાસીઓ અને આઇટી કંપનીઓ માટે અદ્યતન ઇકો-સિટીનું નિર્માણ.
પક્ષ ૧: ‘વ્યૂહાત્મક મજબૂરી’ કેમ છે? (The Strategic Case)
જો તમે નકશા પર નિકોબારનું લોકેશન જોશો, તો સમજાશે કે આ પ્રોજેક્ટ કેમ અનિવાર્ય છે. ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ વૈશ્વિક વેપારની લાઈફલાઈન ગણાતી ‘મલાક્કા સ્ટ્રેટ’ (Strait of Malacca) ની બિલકુલ પ્રવેશદ્વાર પર આવેલો છે.
- ચીનની ગરદન પર હાથ: ચીનનો ૮૦% તેલ સપ્લાય અને વેપાર મલાક્કા સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. જો ગ્રેટ નિકોબાર પર ભારતનું શક્તિશાળી નેવી બેઝ હોય, તો યુદ્ધના સમયે ભારત ચીનની સપ્લાય લાઈન સેકન્ડોમાં ચોક (Choke) કરી શકે છે.
- કોલંબો અને સિંગાપોરને ટક્કર: અત્યારે હિંદ મહાસાગરમાંથી પસાર થતા જહાજોને શ્રીલંકા (કોલંબો) કે સિંગાપોર જવું પડે છે. ભારત આ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ દ્વારા વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ બિઝનેસનો મોટો હિસ્સો પોતાના નામે કરવા માંગે છે.
- કટોકટીમાં કવચ: ગૂગલ અને મેટા જેવી ટેક જાયન્ટ્સ પર જ્યારે અંડરસી કેબલનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે, ત્યારે આ ટાપુ પર નવું ડિજિટલ અને સેટેલાઇટ ટ્રેકિંગ સ્ટેશન ભારતની સાયબર સુરક્ષા મજબૂત કરશે.
પક્ષ ૨: ‘પર્યાવરણીય વિનાશ’નો ભય (The Ecological Crisis)
બીજી તરફ, આ પ્રોજેક્ટ જે કિંમતે બની રહ્યો છે, તેણે પર્યાવરણવિદોના શ્વાસ અધ્ધર કરી દીધા છે. ગ્રેટ નિકોબાર એ પૃથ્વી પરના સૌથી જૂના રેઈનફોરેસ્ટ (વર્ષાતડ વનો) અને બાયોસ્ફિયર રિઝર્વમાંથી એક છે.
- ૮.૫ લાખ વૃક્ષોનું બલિદાન: પ્રોજેક્ટ માટે આશરે ૧૩૦ ચોરસ કિલોમીટરનું જંગલ સાફ કરવામાં આવશે, જેમાં લાખો અમૂલ્ય વૃક્ષો કાપવામાં આવશે.
- જાયન્ટ લેધરબેક ટર્ટલનું ઘર છીનવાશે: ગલાથિયા બે એ દુનિયાના સૌથી મોટા કાચબા ‘લેધરબેક ટર્ટલ’નું મુખ્ય ઇંડા મૂકવાનું સ્થળ (Nesting Ground) છે. પોર્ટ બનવાથી આ પ્રજાતિ લુપ્ત થઈ શકે છે.
- આદિવાસીઓનું અસ્તિત્વ જોખમમાં: આ ટાપુ સદીઓથી આઇસોલેશનમાં રહેતી ‘શોમ્પેન’ (Shompen) અને ‘નિકોબારીઝ’ જનજાતિનું ઘર છે. બહારની દુનિયાના લાખો લોકોના આવવાથી આ આદિવાસી સંસ્કૃતિ કાયમ માટે ભૂંસાઈ જશે.
ધર્મેશની નજરે: પ્રકૃતિ વગરની પ્રગતિ ક્યા કામની?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ જે રીતે ચીન સાથે વ્યાપારી સોદાબાજી કરી રહ્યા છે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન બદલાઈ રહી છે, તે જોતા ભારત માટે પોતાની દરિયાઈ સરહદો મજબૂત કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે. દેશની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી ન થઈ શકે. પરંતુ, પ્રશ્ન એ છે કે શું આપણે વિકાસના નામે પ્રકૃતિનો આખો નકશો જ ભૂંસી નાખીશું?
જો સુનામી કે ભૂકંપ જેવી આપત્તિ આવશે (જેમ ૨૦૦૪માં આવી હતી), તો આ ₹૭૨,૦૦૦ કરોડનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રકૃતિના એક જ ઝાટકે તણાઈ જશે. ભારત સરકારે સૈન્ય બેઝ જરૂર બનાવવો જોઈએ, પરંતુ કમર્શિયલ સિટી અને ટૂરિઝમના નામે આ પવિત્ર ટાપુને કન્ક્રીટનું જંગલ બનાવતા પહેલા સો વાર વિચાર કરવો પડશે. સુરક્ષા મહત્વની છે, પણ પૃથ્વીના ફેફસાં સમાન જંગલોની કિંમતે નહીં!
એડિટોરિયલ નોટ્સ (Editorial Notes)
- વર્તમાન સ્થિતિ: મે ૨૦૨૬ સુધીમાં, નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) ની સમિતિઓની દેખરેખ હેઠળ પ્રોજેક્ટના પ્રારંભિક તબક્કાનું કામ શરૂ થઈ ચૂક્યું છે, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પર્યાવરણ બચાવવાની અરજીઓ પર સુનાવણી ચાલુ છે.
- સરકારનો પક્ષ: સરકારે દાવો કર્યો છે કે કાપવામાં આવેલા વૃક્ષોના બદલામાં હરિયાણા અને અન્ય રાજ્યોમાં ‘કમ્પેન્સેટરી એફોરેસ્ટેશન’ (નવા વૃક્ષો વાવવાનું કામ) કરવામાં આવશે.