ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live

સિલિકોન વેલી / ન્યૂ દિલ્હી — આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને રોબોટિક્સના નામે દુનિયાભરમાં ચાલી રહેલી રેસ વચ્ચે એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને વિવાદાસ્પદ ખુલાસો સામે આવ્યો છે. ૨૧ મે, ૨૦૨૬ના રોજ વૈશ્વિક ટેકનોલોજી મેગેઝિન દ્વારા જાહેર કરાયેલા એક એક્સક્લુઝિવ રિપોર્ટ (Explosive Report) મુજબ, અમેરિકાની અગ્રણી બિગ ટેક (Big Tech) કંપનીઓ ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ટેક્સટાઇલ હબમાં કામ કરતા ગરીબ ફેક્ટરી મજૂરોના ખભા કે કેપ પર લગાવેલા વેરેબલ કેમેરા (Wearable Cameras) નો ગુપ્ત ડેટા વાપરી રહી છે.

રિપોર્ટમાં દાવો કરાયો છે કે, ભારતીય મજૂરોના હાથની હિલચાલ, સામાન ઉઠાવવાની રીત અને પેકેજિંગ કરવાની કુશળતાના લાખો કલાકના વિડીયો ફૂટેજનો ઉપયોગ પશ્ચિમી દેશોમાં અદ્યતન હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સ (Humanoid Robots) ને માણસ જેવા કામ કરતા શીખવવા (AI Training) માટે થઈ રહ્યો છે, જે ભારતીય મજૂરોના ગોપનીયતાના અધિકાર (Privacy Rights) પર મોટો પ્રહાર છે.

ભારતીય પરસેવો, અમેરિકન એઆઈ: રિપોર્ટના ૪ સૌથી મોટા ખુલાસા

બેંગલુરુ એરપોર્ટ પર એર ઇન્ડિયાના વિમાનની કટોકટી અને મુંબઈના ₹૬૦૦ કરોડના જમીન વિવાદ વચ્ચે, ગ્લોબલ સાયબર સેક્ટરમાં ખળભળાટ મચાવનારા આ અહેવાલના મુખ્ય ૪ પાસા નીચે મુજબ છે:

1. પરફોર્મન્સ ટ્રેકિંગના નામે છેતરપિંડી: ભારતમાં સ્માર્ટ ફેક્ટરીઓ અને એસેમ્બલી લાઇનમાં મજૂરોની કાર્યક્ષમતા (Productivity) માપવાના બહાને સસ્તી કિંમતે બોડી કેમેરા પહેરાવવામાં આવ્યા હતા.
2. બિગ ટેક સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યો ડેટા?: આ કેમેરા બનાવતી થર્ડ-પાર્ટી ટેક સપ્લાયર્સ અને કલાઉડ કંપનીઓએ મજૂરો કે ફેક્ટરી માલિકોની કોઈ પણ મંજૂરી વગર આ અબજો ગીગાબાઈટ (GB) નો વિઝ્યુઅલ ડેટા અમેરિકન એઆઈ પ્લેટફોર્મ્સને કરોડો ડોલરમાં વેચી દીધો.
3. રોબોટ્સને ‘ઇન્ડિયન જુગાડ’ ની ટ્રેનિંગ: ફેક્ટરીમાં કટોકટીના સમયે કે મુશ્કેલ એંગલ પર ભારતીય મજૂરો જે રીતે સ્માર્ટલી હાથ ફેરવીને કામ પૂરું કરે છે, તે અદભુત હ્યુમન મોટર સ્કિલ્સ (Human Motor Skills) હવે રોબોટ્સ પોતાની અંદર કોપી કરી રહ્યા છે.
4. રોજગારી પર કાયમી તલવાર: સૌથી મોટી વિડંબના એ છે કે જે ભારતીય મજૂરોના ડેટાથી આ રોબોટ્સ ટ્રેન થઈ રહ્યા છે, ભવિષ્યમાં આ જ રોબોટ્સ ફેક્ટરીઓમાંથી આ મજૂરોની નોકરીઓ કાયમ માટે છીનવી લેશે.

૧. ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ (DPDP) નું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન

ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયના સૂત્રો મુજબ, જો આ રિપોર્ટ સો ટકા સાચો સાબિત થશે, તો તે ભારતના ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) એક્ટનું ગંભીર ઉલ્લંઘન ગણાશે. યુપીમાં સીએમ યોગી આદિત્યનાથ જેમ કાયદો તોડનારા સામે “દૂસરા તરીકા” વાપરે છે, તેમ જ ભારત સરકાર પણ આ મામલે એમેઝોન, ગૂગલ કે માઇક્રોસોફ્ટ જેવી ગ્લોબલ કંપનીઓને અબજો રૂપિયાની પેનલ્ટી (દંડ) ફટકારી શકે છે.

૨. વૈશ્વિક આર્થિક મંદી અને શ્રમિકોનું શોષણ

બેંગલુરુના ખાલી થતા પબ્સ અને ઇરાન યુદ્ધના કારણે આઈટી સેક્ટરમાં જે મંદીનો માહોલ છે, તેની વચ્ચે બિગ ટેક કંપનીઓ પોતાનો નફો વધારવા માટે આડકતરા રસ્તા અપનાવી રહી છે. પશ્ચિમી દેશોમાં હ્યુમન ડેટા કલેક્શનના કાયદા અત્યંત કડક હોવાથી, આ કંપનીઓ ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોના સસ્તા શ્રમિકોને સોફ્ટ ટાર્ગેટ બનાવી રહી છે, જ્યાં ડેટા સિક્યોરિટી અંગે મજૂરોમાં કોઈ જાગૃતિ નથી.

૩. સાયબર કટોકટી: “અમારું આખું અસ્તિત્વ ડિજિટલ ગુલામ બની રહ્યું છે”

સોશિયલ મીડિયા પર આ રિપોર્ટ વાયરલ થતાં જ નેટીઝન્સે ભારે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે. એક આઈટી નિષ્ણાતે લખ્યું, “પાકિસ્તાન જેમ ગુપ્ત સાયફરમાં અમેરિકા સામે કાશ્મીર મુદ્દે રોદણાં રડે છે અને ચીન પાસે ભીખ માંગે છે, તેવી જ લાચારી આપણા મજૂરોની છે. ફેક્ટરીમાં પરસેવો આપણો મજૂર પાડે છે અને તેનું મગજ ચોરીને સુપરપાવર અમેરિકા પોતાના રોબોટ્સ સ્માર્ટ બનાવી રહ્યું છે. આ ડિજિટલ સંસ્થાનવાદ (Digital Colonialism) છે!”

ધર્મેશની નજરે: ટેકનોલોજીની પ્રગતિ પાછળ લૂંટનો આ નવો ચહેરો છે!

સુરેન્દ્રનગરની મર્ડર મિસ્ટ્રી હોય કે અમદાવાદની સોનાની લૂંટ—ગુનેગારો ભૌતિક વસ્તુઓ ચોરે છે, પણ આ ૨૦૨૬ના આધુનિક યુગમાં વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓ માણસની ‘આવડત’ અને ‘હલચલ’ ની ચોરી કરી રહી છે! ગરીબ મજૂરને બિચારાને ખબર પણ નથી કે તેના ખભા પર લાગેલો નાનો કેમેરો તેના જ પગ પર કુહાડી મારી રહ્યો છે.

આ એક અત્યંત ચિંતાજનક ટ્રેન્ડ છે. ભારત સરકારે તાત્કાલિક ધોરણે તમામ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સમાં વેરેબલ કેમેરાના ઉપયોગ પર કડક ગાઇડલાઇન બહાર પાડવી જોઈએ. રોબોટિક્સ અને એઆઈ નું સ્વાગત છે, પણ ભારતીય શ્રમિકોના ભોગે કે તેમની જાણ બહાર ડેટાની આવી લૂંટફાટ સહેજ પણ ચલાવી લેવાય નહીં. ટેકનોલોજી માણસની મદદ માટે હોવી જોઈએ, તેને બેરોજગાર કે કંગાળ કરવા માટે નહીં!

એડિટોરિયલ નોટ્સ (Editorial Notes)

• સરકારની પ્રતિક્રિયા: ઇન્ડિયન કમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ (CERT-In) એ આ રિપોર્ટના આધારે તપાસ શરૂ કરી દીધી છે અને જે પણ ફેક્ટરીઓમાં આવા કેમેરા વપરાય છે તેમની પાસે ડેટા સ્ટોરેજની વિગતો મંગાવી છે.
• બિગ ટેકનું સ્ટેન્ડ: અમેરિકાની બે મોટી ટેક કંપનીઓએ આ આક્ષેપોને નકારી કાઢ્યા છે અને દાવો કર્યો છે કે તેઓ માત્ર કાયદેસર રીતે ખરીદેલા ઓપન-સોર્સ એકેડેમિક ડેટા સેટ્સનો જ ઉપયોગ કરે છે.