ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live
ગુવાહાટી / તેજપુર / સુરત — આજે ૨૩ મે, ૨૦૨૬ એટલે કે ‘વિશ્વ કાચબા દિવસ’ (World Turtle Day) ના પાવન અવસરે ભારતના પર્યાવરણ અને વન્યજીવ સૃષ્ટિ તરફથી એક અત્યંત સકારાત્મક અને ગૌરવ અપાવે તેવા સમાચાર સામે આવ્યા છે. પૂર્વોત્તર ભારતના અતિ સુંદર રાજ્ય આસામ (Assam) માં કુદરતે વન્યજીવો પર અખૂટ કૃપા વર્ષાવી છે. સમગ્ર ભારતમાં કાચબાની કુલ ૩૧ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે, જેમાંથી એકલા આસામમાં જ રેકોર્ડબ્રેક ૨૧ પ્રજાતિઓ વસવાટ કરે છે!
આ વિલક્ષણ જૈવવિવિધતાને બચાવવા માટે આસામ સરકાર અને સ્થાનિક સમુદાયોએ સાથે મળીને એક અનોખો અને હકારાત્મક માર્ગ અપનાવ્યો છે. આસામના ઐતિહાસિક અને પવિત્ર મંદિરોના તળાવો (Temple Ponds) ને હવે કાચબાઓ માટે સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન બનાવી દેવામાં આવ્યા છે, જ્યાં સરકાર અને સ્થાનિક લોકોના સહિયારા પ્રયાસોથી કાચબાના સંરક્ષણની વૈશ્વિક મિસાલ કાયમ થઈ રહી છે.
આસ્થા અને પર્યાવરણનો સમન્વય: આસામના જળચર સંરક્ષણના ૪ મુખ્ય પિલર્સ
વલસાડના કપરાડાની જળ કટોકટી અને યુએસ-ઈરાન યુદ્ધની ભૌગોલિક-રાજકીય ચર્ચાઓ વચ્ચે, પ્રકૃતિ અને સનાતન સંસ્કૃતિના મિલન સમાન આ પોઝિટિવ સ્ટોરીના ૪ મુખ્ય આકર્ષણો નીચે મુજબ છે:
- મંદિરના તળાવો બન્યા ‘સેન્ચ્યુરી’: આસામના હાયગ્રીવ માધવ અને અન્ય ઐતિહાસિક મંદિરોના પવિત્ર તળાવોમાં સદીઓથી કાચબાઓને પવિત્ર જીવ (કૂર્મ અવતાર) માનીને સાચવવામાં આવે છે. વન વિભાગ અને બિનસરકારી સંસ્થાઓ (NGOs) એ આ ધાર્મિક આસ્થાનો સકારાત્મક ઉપયોગ કરીને આ તળાવોમાં વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી બ્રીડિંગ અને સંરક્ષણ કેન્દ્રો શરૂ કર્યા છે.
- લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓને નવજીવન: અતિ દુર્લભ ગણાતા ‘બ્લેક સોફ્ટશેલ ટર્ટલ’ (Black Softshell Turtle) જેવી લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ, જે જંગલોમાંથી લુપ્ત થવાના આરે હતી, તેને આ પવિત્ર તળાવોમાં ઉછેરીને ફરીથી વન્ય વિસ્તારો અને બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં મુક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
- કોમ્યુનિટી બેઝ્ડ કન્ઝર્વેશન: આ અભિયાનની સૌથી મોટી જીત એ છે કે અહીં કોઈ પણ પ્રકારની કાનૂની બળજબરી વગર, સ્થાનિક શ્રદ્ધાળુઓ, મંદિર પ્રશાસન અને ગામના યુવાનો પોતે જ કાચબાના રક્ષક બન્યા છે. તેઓ કૂવાના તળિયે જવા જેવા કોઈ જોખમ વિના, તળાવના પર્યાવરણને પ્લાસ્ટિક મુક્ત રાખવામાં મદદ કરે છે.
- ઈકો-ટુરિઝમ અને સંશોધનની નવી તકો: આસામના આ સક્સેસ મોડેલને જોવા માટે દેશ-વિદેશના પર્યાવરણવિદો અને પ્રવાસીઓ આવી રહ્યા છે, જેનાથી સ્થાનિક સ્તરે હરિયાળી રોજગારી અને ગ્રીન ઇકોનોમીને મોટો વેગ મળી રહ્યો છે.
૧. સીએમ યોગીની ‘કાયદાકીય શિસ્ત’ અને આસામમાં પ્રકૃતિ પ્રત્યે સમર્પણ
ઉત્તર પ્રદેશમાં સીએમ યોગી આદિત્યનાથે જે રીતે અપરાધીઓ સામે “દૂસરા તરીકા” વાપરીને સમાજમાં સુરક્ષા અને શાંતિ સ્થાપિત કરી છે, તે જ રીતે આસામની હિંતા બિસ્વા સરમા સરકારે પણ વન્યજીવોના શિકાર અને તસ્કરી કરનારા માફિયાઓ સામે આકરા પગલાં ભરીને કાચબાઓને બચાવવાનો ‘બીજો સચોટ રસ્તો’ શોધી કાઢ્યો છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં નેતાઓ ભલે ભડકાઉ નિવેદનોબાજીમાં વ્યસ્ત હોય, પણ પૂર્વોત્તરનું આસામ આજે દેશભક્તિ અને પર્યાવરણ સુરક્ષામાં આખા દેશને નવી દિશા ચિંધાડી રહ્યું છે.
૨. એજ્યુકેશન અને પર્યાવરણીય ખુશીનો અસલી પાઠ
આઈઆઈટી-આઈઆઈએમ ભણેલા આઈએએસ દિવ્યા મિત્તલે એક બહુ સુંદર વાત કહી હતી કે આપણી શાળાઓ આપણને ખુશ રહેતા નથી શીખવતી. પરંતુ આસામના મંદિરોમાં જ્યારે નાના બાળકો આ કાચબાઓને પોતાના હાથે ખોરાક ખવડાવતા અને પ્રકૃતિની નજીક રહેતા શીખે છે, ત્યારે તેમને અસલી ખુશી અને જીવદયાનો જે પાઠ મળે છે, તે કોઈ પણ ડિગ્રી કરતાં મહાન છે. આ જ સાચું અને વાસ્તવિક શિક્ષણ છે.
૩. બિગ ટેક અને ડિજિટલ મોનિટરિંગનો સ્માર્ટ ઉપયોગ
૨૦૨૬ના આ અત્યાધુનિક ડિજિટલ યુગમાં, જ્યાં અમેરિકાની કંપનીઓ ડેટા ચોરી કરવામાં મશગૂલ છે, ત્યાં આસામનું વન વિભાગ આઈપીએલ જેવી સુપરફાસ્ટ સ્પીડ ધરાવતી ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. કાચબાઓના પ્રજનન, તેમના લોકેશન અને આરોગ્યની દેખરેખ માટે જીપીએસ ટેગિંગ અને સ્માર્ટ સેન્સર્સ જેવી સેટેલાઇટ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજીનો સાચો ઉપયોગ સૃષ્ટિના કલ્યાણ માટે કઈ રીતે થઈ શકે.
ધર્મેશની નજરે: સનાતન સંસ્કૃતિ અને પ્રકૃતિનું જોડાણ જ ભારતની ખરી તાકાત છે!
રાજકીય પંડિત પ્રદીપ ગુપ્તા ભલે દિલ્હીમાં બેસીને આગામી ચૂંટણીઓના પરિણામોની ભવિષ્યવાણીઓ કરતા રહે, પણ ભારતના ઉજ્જવળ અને હરિયાળા ભવિષ્યની અસલી ભવિષ્યવાણી આસામના આ પવિત્ર તળાવોમાંથી લખાઈ રહી છે. આપણી સનાતન સંસ્કૃતિમાં કાચબાને ભગવાન વિષ્ણુના ‘કૂર્મ અવતાર’ તરીકે પૂજવામાં આવે છે, અને જ્યારે આ શ્રદ્ધા પર્યાવરણ સંરક્ષણનું હથિયાર બને છે ત્યારે પૃથ્વી પર ચમત્કાર સર્જાય છે.
વિશ્વ કાચબા દિવસ પર આસામની આ પોઝિટિવ સ્ટોરી આપણને શીખવે છે કે જો માનવી ધારે તો પ્રકૃતિ સાથે સંવાદ સાધીને કોઈ પણ લુપ્ત થતી જીવસૃષ્ટિને બચાવી શકે છે. કાચબાની ધીમી પણ મક્કમ ચાલની જેમ જ ભારતે પણ પર્યાવરણ સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રેસર થઈને સાબિત કર્યું છે કે આપણે પ્રકૃતિના શોષક નહીં પણ પોષક છીએ. તમામ પર્યાવરણ પ્રેમીઓને વિશ્વ કાચબા દિવસની હાર્દિક શુભેચ્છાઓ! ભારત માતા કી જય!