By Dharmesh Prajapati

આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ અને કૂટનીતિના મંચ પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની ખેંચતાણ હંમેશાથી ચર્ચાનો વિષય રહી છે. વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષકો (Analysts) ના મતે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતે પાકિસ્તાનને વૈશ્વિક સ્તરે રાજદ્વારી રીતે એકલું (Diplomatic Isolation) કરવા માટે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખૂબ જ આક્રમક પ્રયાસો કર્યા છે. ખાસ કરીને આતંકવાદના મુદ્દે પાકિસ્તાનને ઘેરવાની વૈશ્વિક કવાયત હાથ ધરવામાં આવી હતી.

પરંતુ વૈશ્વિક રાજનીતિના બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે તાજેતરના અહેવાલો અને નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, ભારતના આ તમામ પ્રયાસો છતાં પાકિસ્તાન હાલમાં એક મહત્વપૂર્ણ ડિપ્લોમેટિક પોઝિશન પર આવીને ઊભું રહ્યું છે, જ્યાં અમેરિકા (ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસન), ચીન અને મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વના દેશો) જેવી વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ તેના તરફ સકારાત્મક વલણ દાખવી રહી છે.

બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો અને પાકિસ્તાનની સ્થિતિ

વૈશ્વિક વિશ્લેષકોના મતે, ભારતની કેટલીક રાજદ્વારી ગણતરીઓ અપેક્ષા મુજબ સફળ રહી નથી અને તેના માટે વૈશ્વિક સ્થિતિમાં આવેલા બદલાવો પણ જવાબદાર છે:

૧. અમેરિકામાં સત્તા પરિવર્તન અને ટ્રમ્પ ફેક્ટર

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ફરીથી સત્તામાં આવ્યા બાદ અમેરિકાની દક્ષિણ એશિયા નીતિમાં મોટો વળાંક આવ્યો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસન અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરી એકવાર વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક સુધારા જોવા મળી રહ્યા છે. અમેરિકા અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયામાં સ્થિરતા માટે પાકિસ્તાનની ભૌગોલિક સ્થિતિને અવગણી શકે તેમ નથી, જેના કારણે ભારતની એકલા પાડવાની રણનીતિ નબળી પડી છે.

૨. ચીન અને સીપેક (CPEC) નો મજબૂત સાથ

ચીન હંમેશાથી પાકિસ્તાનનું ઓલ-વેધર ફ્રેન્ડ (સદાબહાર મિત્ર) રહ્યું છે. ચાઇના-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોર (CPEC) અને બિલિયન ડોલરના રોકાણો દ્વારા ચીને પાકિસ્તાનને આર્થિક અને લશ્કરી રીતે સતત મજબૂત પીઠબળ પૂરું પાડ્યું છે, જેથી ભારતના દબાણની અસર ઓછી થઈ ગઈ છે.

૩. મિડલ ઈસ્ટ (ખાડી દેશો) સાથેના જૂના સંબંધો

ભારતે સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ (UAE) જેવા દેશો સાથે પોતાના આર્થિક સંબંધો ખૂબ જ મજબૂત કર્યા છે, પરંતુ તેમ છતાં આ ઇસ્લામિક દેશોએ પાકિસ્તાન સાથેના પોતાના દાયકાઓ જૂના ધાર્મિક અને ભૌગોલિક સંબંધોને સંપૂર્ણપણે તોડ્યા નથી. પાકિસ્તાનની આર્થિક કટોકટી વખતે આ દેશોએ તેને મોટી લોન અને આર્થિક પેકેજ આપીને બેલ-આઉટ કર્યું છે.

વિશ્લેષકોનો મત: ક્યાં થઈ ચૂક?

વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિમાં કોઈ કાયમી દુશ્મન કે મિત્ર હોતો નથી, માત્ર દેશના હિતો જ કાયમી હોય છે. ભારતે પાકિસ્તાનને ઘેરવા માટે ગમે તેટલી શક્તિ લગાવી હોય, પરંતુ વૈશ્વિક સત્તાઓ પોતાના સ્વાર્થ અને ભૌગોલિક જરૂરિયાતોને આધારે જ નિર્ણયો લે છે. પરિણામે, પાકિસ્તાન આર્થિક રીતે નબળું હોવા છતાં વૈશ્વિક મંચ પર પોતાની અગત્યતા જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે.

આવનારા દિવસોમાં ભારત પોતાની વિદેશ નીતિમાં કેવા ફેરફારો કરે છે અને આ નવા આંતરરાષ્ટ્રીય પડકારોનો સામનો કેવી રીતે કરે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.

કનેક્ટ વિથ ધર્મેશ પ્રજાપતિ +91 7359585035 Call / WhatsApp

Website: ambeinfotech.com

Read more on newsforyou.live