લેખક: ધર્મેશ પ્રજાપતિ

નમસ્કાર મિત્રો, હું ધર્મેશ પ્રજાપતિ. આજે ૧૧ મે ૨૦૨૬ ના રોજ જ્યારે હું બારીની બહાર જોઉં છું, ત્યારે આજના ઉનાળા અને અમારા બાળપણના ઉનાળા વચ્ચેનો તફાવત સાફ દેખાઈ આવે છે. આજે ઉનાળાના વેકેશનની શરૂઆત સ્માર્ટફોનના ‘બઝ’ અને નોટિફિકેશનથી થાય છે, પણ એક સમય એવો હતો જ્યારે વેકેશન કોઈ પ્લાનિંગ વગર, ધીમે પગલે આવતું હતું—જેમ બપોરના તડકામાં કેરીની સુગંધ રસોડામાંથી આખા ઘરમાં ફેલાય.

એક આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોફેશનલ તરીકે હું દિવસભર સર્વર્સ અને નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો રહું છું, પણ ‘ધ બેટર ઇન્ડિયા’ (The Better India) ના એક અહેવાલના આધારે જ્યારે મેં ૪ અલગ-અલગ પેઢીઓની ઉનાળાની યાદો વિશે વાંચ્યું, ત્યારે મને સમજાયું કે આપણે ટેકનોલોજીના નેટવર્કમાં તો જોડાઈ ગયા, પણ હ્યુમન કનેક્શનના ‘બેન્ડવિડ્થ’ માં ક્યાંક પાછળ રહી ગયા છીએ.

---

૧. સંઘર્ષ અને સાથ: જ્યારે આખો દિવસ ઉનાળો જ હતો

૮૭ વર્ષીય કિશન ખેમાણી યાદ કરે છે કે તેમના સમયે ‘વેકેશન’ જેવો કોઈ શબ્દ જ નહોતો.

• માનવીય ઉષ્મા: કિશનજી કહે છે કે ૮ થી ૨૦ વર્ષની ઉંમર સુધી માત્ર સંઘર્ષ હતો, પણ તેની વચ્ચે ‘માણસો’ હાજર હતા. પિતરાઈ ભાઈ-બહેનો અને પાડોશીઓ સાથે મળીને વિતાવેલો દરેક દિવસ ખાસ હતો.
• રેડિયોનું આશ્ચર્ય: ત્યારે મનોરંજન એટલે રેડિયો કે નવો આવેલો ટીવી, જે આખો પરિવાર અને પાડોશીઓ સાથે બેસીને જોતા. આજે ભલે આપણે AI અને ટેકનોલોજીના યુગમાં છીએ, પણ કિશનજી માને છે કે આ પ્રગતિ માનવીય સંબંધોની કિંમતે ન હોવી જોઈએ.

૨. ધાબાની ઠંડક અને ધીમી ગતિની જીંદગી

૪૮ વર્ષીય સનદી લેખાવકાર (CA) સુમિત મેંઘાણીના દિવસો અલગ હતા.

• અનપ્લાન્ડ ડેઝ: સવારે કોઈ એલાર્મ નહીં પણ મિત્રોનો અવાજ જગાડતો. આખો દિવસ ક્રિકેટ, સંતાકૂકડી અને રાત્રે ધાબા પર પાણી છાંટીને ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂવાની મજા—આ સુખ આજના એર-કંડિશનર (AC) માં નથી.
• નાનીનું ઘર: ત્યારે લખનૌ જવું, ટ્રેનની મુસાફરી અને પિતરાઈઓ સાથે મસ્તી કરવી એ ‘લાઇફટાઇમ કનેક્શન’ હતું. સુમિત કહે છે કે આજની પેઢી આ વાસ્તવિક સ્પર્શ અને ખુલ્લા મેદાનની રમત મિસ કરી રહી છે.

---

૩. ટીવી અને ટેકનોલોજીની વચ્ચેની પેઢી

૨૫ વર્ષીય ઉર્વી ભાટિયા એ પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેણે બંને દુનિયા જોઈ છે.

• સીમિત મનોરંજન: ટીવી પર જ્યારે એક પ્રોગ્રામ પૂરો થાય, ત્યારે બ્રેક મળતો. એ બ્રેકમાં ઊંઘવું, જમવું કે નીચે રમવા જવું એ સ્વાભાવિક હતું.
• મેકેનિકલ ટ્રાવેલ: ઉર્વી કહે છે કે પહેલા ટ્રાવેલ પ્લાનિંગમાં લોકોની સલાહ અને વાતો હતી, હવે માત્ર ‘ગૂગલ’ કે ‘AI’ છે. માનવીય સ્પર્શ ગાયબ થઈ રહ્યો છે અને બધું જ ‘મેકેનિકલ’ થઈ ગયું છે.

૪. સ્ટ્રીમિંગ અને સ્માર્ટફોનનો આજનો ઉનાળો

૧૧ વર્ષનો દિશાંક બિષ્ટ આજની પેઢીનો છે. તેની પાસે ક્રિકેટ અને પરિવાર છે, પણ સ્માર્ટફોન તેના વેકેશનનો અનિવાર્ય ભાગ છે.

• કનેક્ટિવિટીની મજબૂરી: દિશાંક કહે છે કે તે ફોન વગર એક દિવસ કદાચ રહી શકે, પણ કાયમ માટે નહીં. મિત્રો સાથે વાત કરવા અને કંટાળો દૂર કરવા તેને ફોન જોઈએ જ છે.

---

ધર્મેશનું ટેકનિકલ એનાલિસિસ: ‘ધ હ્યુમન કનેક્શન પ્રોટોકોલ’

એક એડમિનિસ્ટ્રેટર તરીકે હું આ બદલાવને આ રીતે જોઉં છું:

1. બેન્ડવિડ્થ vs બોન્ડિંગ: આપણી પાસે હાઈ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ તો છે, પણ પરિવાર સાથે બેસીને વાત કરવાની ‘બેન્ડવિડ્થ’ ઓછી થઈ ગઈ છે.
2. સ્ટોરેજ ઓફ મેમરીઝ: સ્માર્ટફોનમાં હજારો ફોટા છે, પણ હૃદયમાં સચવાયેલી ‘કેરીની સુગંધ’ જેવી ઓર્ગેનિક યાદો ઓછી થતી જાય છે.
3. સલાહ: ટેકનોલોજી એક ‘ટૂલ’ (સાધન) છે, ‘લાઇફ’ નથી. કિશનજીની વાત સાચી છે—ટેકનોલોજી અને હ્યુમન કનેક્શન વચ્ચે ‘બેલેન્સ’ રાખવું એ જ આજના સમયનો સૌથી મોટો ‘સિક્યુરિટી પેચ’ છે.

નિષ્કર્ષ

ઉનાળો ક્યારેય એ બાબત પર નહોતો કે તમારી પાસે કેટલા ગેજેટ્સ છે, પણ એ બાબત પર હતો કે તમારી સાથે કોણ છે. આ વેકેશનમાં ફોન થોડો બાજુ પર મૂકીને, ફ્રીજમાંથી કેરી કાઢીને પરિવાર સાથે બેસીને વાતો કરજો. એ યાદો કોઈ પણ ક્લાઉડ સ્ટોરેજ કરતા વધુ કિંમતી હશે.

---

કનેક્ટ વિથ ધર્મેશ પ્રજાપતિ: +91 7359585035 Call / WhatsApp

વેબસાઇટ: ambeinfotech.com

વધુ વાંચો: newsforyou.live

વિશેષ નોંધ: આ લેખ ‘The Better India’ ના મૂળ અહેવાલ પરથી પ્રેરિત છે. આ સાહિત્યિક કૃતિ માનવીય સંવેદનાઓ અને બદલાતા સમયને રજૂ કરે છે.