લેખક: ધર્મેશ પ્રજાપતિ
નમસ્કાર મિત્રો, હું ધર્મેશ પ્રજાપતિ. આજે ૧૧ મે ૨૦૨૬ ના રોજ આપણે રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલા બે એવા ‘ટેકનિકલ અપગ્રેડ’ વિશે વાત કરીશું જે સોલર પાવરની દુનિયાને હચમચાવી રહ્યા છે. એક આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોફેશનલ તરીકે હું જાણું છું કે કોઈ પણ સિસ્ટમની ક્ષમતા (Efficiency) વધારવી એ જ સાચું ઇનોવેશન છે. આજે આપણે એવા બે વ્યક્તિત્વોને મળીશું જે સોલર પેનલ્સને સૂર્યમુખીની જેમ ફેરવી રહ્યા છે અને સિલિકોન કરતા પણ શક્તિશાળી નવા મટીરિયલ પર કામ કરી રહ્યા છે.
૧. બિસ્કિટના ડબ્બાથી સોલર ગેમચેન્જર સુધી: જો ફ્લેમિંગ (Jo Fleming)
શું તમે વિચારી શકો કે સોલર એનર્જી જેવી હાઈ-ટેક સિસ્ટમનો પ્રોટોટાઇપ બિસ્કિટના ડબ્બા અને કોર્નફ્લેક્સના પેકેટમાંથી બની શકે? જી હા, Corrie Energy ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર જો ફ્લેમિંગે કંઈક આવું જ કર્યું છે.
- સૂર્યમુખી પ્રેરિત એન્જિનિયરિંગ: જો ફ્લેમિંગે જોયું કે જેમ સૂર્યમુખીનું ફૂલ આખો દિવસ સૂર્યની પાછળ ફરે છે, તેમ જો સોલર પેનલ્સ પણ સૂર્યની સાથે ફરે તો ૩૦% વધુ વીજળી પેદા થઈ શકે છે.
- Latitude40 ટ્રેકર: બ્રિટન જેવા ઉત્તરી દેશોમાં જ્યાં સૂર્ય ક્યારેય બરાબર માથા પર નથી આવતો, ત્યાં તેમણે એક સાદું અને સસ્તું ‘સૂર્યમુખી મોડલ’ વિકસાવ્યું છે.
- ધર્મેશનું ટેકનિકલ ઓબ્ઝર્વેશન: જો ફ્લેમિંગ કહે છે કે ‘સિમ્પલીસીટી ઇઝ કી’. તેમણે મોંઘા જર્મન સ્પેરપાર્ટ્સને બદલે લોકલ માર્કેટમાં મળતા પાર્ટ્સ વાપરીને સિસ્ટમ બનાવી છે. આને કહેવાય ‘કોસ્ટ-ઇફેક્ટિવ મેન્ટેનન્સ પ્રોટોકોલ’.
૨. સિલિકોનને ટક્કર આપનાર ફિઝિસિસ્ટ: હેનરી સ્નેથ (Henry Snaith)
જ્યારે હેનરી સ્નેથ ગ્રેજ્યુએટ થયા ત્યારે સોલર પાવર ન્યુક્લિયર પાવર કરતા ૨૦ ગણો મોંઘો હતો. પણ તેમને આ ‘બગ’ ને ‘ફીચર’ માં બદલવાની ઈચ્છા હતી.
- પિરોવસ્કાઈટ (Perovskite) નો જાદુ: સ્નેથ અત્યારે જે પેનલ્સ આપણે જોઈએ છીએ (સિલિકોન) તેના કરતા એક ડગલું આગળ વધીને ‘પિરોવસ્કાઈટ’ નામના મટીરિયલ પર કામ કરી રહ્યા છે.
- ફ્લેક્સિબલ સોલર: આ ટેકનોલોજી એટલી પાતળી અને લવચીક છે કે તેને કાર, બેગ કે ફોન પર પણ લગાવી શકાય છે. એટલે કે હવે આખું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સોલર પેનલ બની શકે છે!
- બોમ્બશેલ ઇનોવેશન: ૨૦૨૪ સુધીમાં તેમની ટીમે ૨૭% કાર્યક્ષમતા હાંસલ કરી છે, જે સિલિકોનની શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા જેટલી જ છે. હવે તેઓ ગિગાવોટ લેવલ પર ઉત્પાદન કરવા માટે તૈયાર છે.
ધર્મેશનું ટેકનિકલ એનાલિસિસ: ‘ધ એનર્જી આર્કિટેક્ચર ૨.૦’
એક એડમિનિસ્ટ્રેટર તરીકે હું આ નવી ટેકનોલોજીને આ રીતે જોઉં છું:
- ઓપ્ટિમાઇઝેશન: જો ફ્લેમિંગનું ટ્રેકર સોલર પેનલની ‘અપટાઇમ’ (Uptime) વધારે છે. જ્યારે પેનલ સૂર્યની સામે રહે છે, ત્યારે તેનો ડેટા ટ્રાન્સફર (વીજળી ઉત્પાદન) મહત્તમ થાય છે.
- સ્કેલેબિલિટી: હેનરી સ્નેથનું પિરોવસ્કાઈટ એ ‘પ્રોટેબલ સોફ્ટવેર’ જેવું છે. જે ગમે ત્યાં ઇન્સ્ટોલ થઈ શકે છે. આનાથી સોલર ફાર્મ્સની જરૂરિયાત ઘટશે અને પર્સનલ ગેજેટ્સ પણ સેલ્ફ-ચાર્જિંગ થઈ શકશે.
- સલાહ: આપણે હંમેશા લેટેસ્ટ ‘સિક્યુરિટી પેચ’ ની રાહ જોઈએ છીએ, પણ ઉર્જા ક્ષેત્રે આ ‘ટેક-પેચ’ આપણને પર્યાવરણ અને આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત બનાવશે.
નિષ્કર્ષ
સોલર એનર્જીનું ભવિષ્ય હવે માત્ર છત પર મુકેલી કાળી પ્લેટો પૂરતું સીમિત નથી. તે સૂર્યમુખીની જેમ ફરશે અને તમારા કપડાં કે કારની સપાટી પર પણ હશે. આ બ્રાઈટ માઈન્ડ્સ સાબિત કરી રહ્યા છે કે જો લોજિક અને વિજ્ઞાનનો યોગ્ય ઉપયોગ થાય, તો પૃથ્વીનું ‘પાવર બેકઅપ’ ક્યારેય ખૂટશે નહીં.
તમારા મતે, શું આપણે સોલર એનર્જીનો ઉપયોગ વધારવા માટે સરકાર પર નિર્ભર રહેવું જોઈએ કે પછી વ્યક્તિગત સ્તરે આવી ટેકનોલોજી અપનાવવી જોઈએ? કોમેન્ટમાં જણાવજો.
કનેક્ટ વિથ ધર્મેશ પ્રજાપતિ: +91 7359585035 Call / WhatsApp
વેબસાઇટ: ambeinfotech.com
વધુ વાંચો: newsforyou.live
ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માર્ટિન રાઈટના મૂળ અહેવાલ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો પર આધારિત છે. ઉર્જા ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરતા પહેલા ટેકનિકલ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.