ભાજપ હવે બિહારમાં એક નવા મુખ્યમંત્રીની શોધમાં છે જે રાજકીય કદ અને નીતિશ કુમારની સમકક્ષ હોય. નીતિશ કુમારે 2005માં આરજેડીને સત્તા પરથી દૂર કરી દીધી હતી અને પાર્ટી ક્યારેય પાછા ફરી શકી નથી. નીતિશ કુમારના નામનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણી લડીને ભાજપ બિહારમાં સત્તામાં ભાગીદાર રહી છે.

કેવા નેતાની જરૂર છે બિહાર માટે ? 

બિહારના રાજકીય ઇતિહાસમાં ભાજપે ઘણા નેતાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે પરંતુ કોઈએ નીતિશ કુમારની તુલનામાં રાજકીય ઓળખ અને કદ પ્રાપ્ત કર્યું નથી. આ જ કારણ છે કે ભાજપને હવે નીતિશ કુમાર જેવા રાજકીય મૂળ સ્થાપિત કરી શકે તેવા મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવારની જરૂર છે. વધુમાં તે બિહારમાં ભાજપને રાજકીય માન્યતા પણ આપી શકે છે, કારણ કે બિહાર ભાજપ માટે સીમાચિહ્ન રહ્યું છે, એક એવું રાજ્ય જ્યાં તે પોતાના દમ પર જીતી શક્યું નથી. નીતિશ કુમારના રાજ્યસભામાં ગયા પછી ભાજપને એવા નેતાની જરૂર છે જે બિહારને આત્મનિર્ભર બનાવી શકે.

જાતિગત સમીકરણો છે મહત્વના 

બિહારના રાજકારણમાં જાતિ સમીકરણોએ હંમેશા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. ચૂંટણી રાજકારણમાં પછાત, અત્યંત પછાત (EBC), દલિત અને ઉચ્ચ જાતિના મતદારો વચ્ચેનું સંતુલન મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ભાજપ હંમેશા ઉચ્ચ જાતિના પક્ષ તરીકે જોવામાં આવે છે, જેના કારણે તે OBC અને અત્યંત પછાત જાતિના મતો મેળવવા માટે નીતિશ કુમાર પર આધાર રાખે છે. હવે જ્યારે ભાજપ નીતિશ કુમારના રાજકીય ઉત્તરાધિકારીની પસંદગી કરી રહી છે, ત્યારે તેણે બિહારના જાતિગત પરિબળ અને એવી વ્યક્તિને પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ જે બધી જાતિઓને સ્વીકાર્ય હોય.

શું તે બિહારના જાતિ રાજકારણમાં ફિટ થઈ શકે છે?

બિહારના રાજકારણમાં જાતિ સમીકરણો હંમેશા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતા રહ્યા છે. ચૂંટણી રાજકારણમાં પછાત, અત્યંત પછાત (EBC), દલિત અને ઉચ્ચ જાતિના મતદારો વચ્ચેનું સંતુલન મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઉચ્ચ જાતિના પક્ષ તરીકે ભાજપની છબી હંમેશા OBC અને અત્યંત પછાત જાતિના મતો મેળવવા માટે નીતિશ કુમાર પર આધાર રાખે છે. હવે, જ્યારે ભાજપે નીતિશ કુમારના રાજકીય ઉત્તરાધિકારીની પસંદગી કરવાની હોય, ત્યારે તેણે બિહારના જાતિ પરિબળને ધ્યાનમાં લેવું પડશે, જે બધી જાતિઓને સ્વીકાર્ય હશે.

ચહેરાની શોધમાં ભાજપ 

ભાજપે એવા નેતાની પસંદગી કરવી જોઈએ જે બિહારના જાતિ પરિબળને અનુરૂપ હોય. OBC સંખ્યામાં સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ અત્યંત પછાત જાતિઓ છે. OBC 30 ટકા, EBC 35 ટકા, દલિતો 19 ટકા અને ઉચ્ચ જાતિઓ 15 ટકા છે. બિહારમાં OBC અને EBC વસ્તીનો હિસ્સો 65 ટકા છે. નીતિશ કુમારના સમર્થનથી, ભાજપ OBC અને EBC બંનેને આકર્ષવામાં સફળ રહ્યું છે, પરંતુ હવે તે સમાન ઉમેદવારની શોધમાં છે.

ભાજપ એક એવા ચહેરાની શોધમાં છે જે ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તરપ્રદેશની જેમ પોતાના રાજકીય મૂળિયા સ્થાપિત કરી શકે. ભાજપ બિહારમાં પણ એ જ રીતે પોતાનો રાજકીય આધાર બનાવવાનો પ્રયાસ કરશે, અને તેથી તે એવા ચહેરાની શોધમાં છે જે તેની ભાવિ રાજકીય સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવી શકે.

બિહાર હંમેશા ભાજપ માટે સીમાચિહ્ન રહ્યું છે, એક એવું રાજ્ય જે તે પોતાના બળે જીતી શકતું નથી. નીતિશ કુમારના મુખ્યમંત્રી પદ છોડીને રાજ્યસભામાં જવાથી, આ બદલાવ આવવાનો છે. ભાજપ સત્તા સંભાળવાની તૈયારીમાં છે, તે એક એવા નેતાની નિમણૂક કરવા માંગશે જે બિહારના રાજકારણમાં તેની લાંબા ગાળાની હાજરી સુનિશ્ચિત કરશે.

સમ્રાટ ચોધરી છે મજબૂત દાવેદાર? 

ભાજપ માટે બિહારમાં પોતાનો મુખ્યમંત્રી હોવો એ કોઈ જીતથી ઓછું નથી. એક એવી જીત જેની તે લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહી હતી. વાસ્તવિક પડકાર 2030 પછી આવશે, જ્યારે તેને એક મજબૂત નેતા આગળ લાવવો પડશે. 2024 પછી જ ભાજપને સમ્રાટ ચૌધરીના રૂપમાં એક મજબૂત નેતા મળ્યો, જે OBC કુશવાહા મતવિસ્તારમાંથી આવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો ભાજપ કોઈ નબળા નેતાને મુખ્યમંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરે છે તો સમય જતાં પાર્ટી નબળી પડશે. પીએમ મોદી ભાજપને લોકસભામાં વિજય અપાવવામાં સફળ થઈ શકે છે, પરંતુ વિધાનસભામાં એક મજબૂત નેતા જરૂરી છે. નીતિશ કુમારના જવાનો અર્થ એ પણ થઈ શકે છે કે ભાજપ તેના કેટલાક અટકેલા હિન્દુત્વ એજન્ડાને અમલમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આમ કરવા માટે, તેને જાતિગત ગોઠવણી જાળવી રાખીને હિન્દુત્વનો ચહેરો શોધવો પડશે.