વિશ્વ બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલા આકસ્મિક ઉછાળાએ ભારત જેવી આયાત પર નિર્ભર અર્થવ્યવસ્થાને સીધી અસર કરી છે. ખાસ કરીને Strait of Hormuz વિસ્તારની અશાંતિ અને મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધતા સપ્લાય ચેઇનમાં ખલેલ પહોંચવાની ભીતિ છે. જો આ પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી રહે, તો તેનો પ્રભાવ સીધો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પડશે.

સરકાર પાસે કેટલો ભંડાર?

સરકારનો દાવો છે કે દેશમાં અંદાજે 250 મિલિયન બેરલ જેટલો ક્રૂડ અને પેટ્રોલિયમ ભંડાર ઉપલબ્ધ છે, જે આગામી 7-8 અઠવાડિયા માટે પૂરતો છે. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે ભંડાર હોવા છતાં આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ શકતી નથી. ભારત દર મહિને મોટી માત્રામાં ક્રૂડ ખરીદે છે, જેથી રિફાઈનરીઓનું કામ સતત ચાલતું રહે.

આયાત બિલ અને મોંઘવારી પર અસર

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $10 નો વધારો થાય તો વાર્ષિક આયાત બિલ અંદાજે 13-14 અબજ ડોલર જેટલું વધી શકે છે. Reserve Bank of India મુજબ, ક્રૂડના ભાવમાં 10% નો વધારો ફુગાવામાં આશરે 30 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરી શકે છે. ગયા મહિનાથી છૂટક ફુગાવાની ગણતરીમાં ઇંધણનું વજન પણ વધારવામાં આવ્યું છે. એટલે કે, જો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે તો મોંઘવારી વધુ ઝડપથી વધી શકે છે. પરિવહન ખર્ચ વધતા શાકભાજી, અનાજ અને રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવ પણ વધવાની શક્યતા છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલ કેટલા વધશે?

હાલમાં દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો મૂળ ભાવ (કર સિવાય) આશરે ₹55-58 પ્રતિ લિટર છે. તેમાં કેન્દ્ર સરકાર લગભગ ₹20 એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને રાજ્ય સરકાર સરેરાશ ₹15.50 વેટ વસૂલે છે. ડીલર માર્જિન આશરે ₹4 છે. જો ક્રૂડનો ભાવ $100 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચે, તો ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર નાણાકીય દબાણ વધશે. સૂત્રો અનુસાર, તે સ્થિતિમાં પ્રતિ લિટર ₹3 થી ₹7 સુધીનો વધારો શક્ય છે. જો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બને, તો વધારો ₹10 સુધી પણ જઈ શકે છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરીને ભાવ વધારો નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

ભારત ક્યાંથી આયાત કરે છે?

Petroleum Planning and Analysis Cell (PPAC) મુજબ, ભારતે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં 40 દેશોમાંથી ક્રૂડ આયાત કર્યું છે. તેમાં આશરે 50% આયાત OPEC દેશોમાંથી આવે છે. મધ્ય પૂર્વનો હિસ્સો લગભગ 46.9% છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલ-જાન્યુઆરી દરમિયાન ભારતે 206.3 મિલિયન ટન ક્રૂડ આયાત કર્યું હતું. સાથે સાથે, દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલનો વપરાશ સતત વધી રહ્યો છે. ફેબ્રુઆરીમાં પેટ્રોલનો વપરાશ ગયા વર્ષ કરતા 5.74% વધુ રહ્યો, જ્યારે ડીઝલનો 4.44% વધારો નોંધાયો.

આગળ શું?

જો યુદ્ધ અને સપ્લાય સંકટ લાંબા સમય સુધી ચાલે, તો ક્રૂડના ભાવ વધુ વધી શકે છે. તે સ્થિતિમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો લગભગ અનિવાર્ય બની શકે છે. સરકાર કરમાં રાહત આપે તો ભાવ વધારો મર્યાદિત રહી શકે છે, નહીં તો સામાન્ય નાગરિક પર સીધો બોજ પડશે. હાલ માટે 7-8 અઠવાડિયા સુધી મોટી ચિંતા નથી, પરંતુ જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ સ્થિર ન થાય, તો આગામી મહિને ઇંધણના ભાવમાં વધારો જોવા મળી શકે છે.

આ પણ વાંચો : Israel Iran War : US-ઇઝરાયલ હુમલા બાદ ગલ્ફમાં વધ્યું યુદ્ધનું જોખમ