ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live
તિરુવનંતપુરમ / સુરત — કેરળમાં તાજેતરમાં જ યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ બાદ સત્તા પર આવેલી નવી સરકારે પોતાના પ્રથમ કેબિનેટ નિર્ણય (First Cabinet Decision) દ્વારા રાજ્યની મહિલાઓને મોટી ભેટ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. નવી સરકારે દિલ્હી, કર્ણાટક અને તમિલનાડુની જેમ કેરળમાં પણ મહિલાઓ માટે સરકારી બસોમાં મફત મુસાફરી (Free Bus Travel for Women) ની યોજનાને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે.
પરંતુ, મે ૨૦૨૬ના આ સપ્તાહમાં આ યોજના ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર લાગુ થાય તે પહેલા જ તેને વહીવટી અને આર્થિક મોરચે પ્રચંડ અવરોધો (Roadblocks) નો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. કેરળ સરકારનો આ લોકપ્રિય નિર્ણય અત્યારે મુશ્કેલીના ચક્રવ્યૂહમાં ફસાયો છે.
કેરળની ‘ફ્રી બસ યોજના’ સામેના ૪ મુખ્ય અવરોધો
રાજ્યના પરિવહન મંત્રાલય અને નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, આ યોજનાને ત્વરિત ધોરણે લાગુ કરવામાં નીચે મુજબના મોટા પડકારો નડી રહ્યા છે:
- KSRTC ની ખખડધજ આર્થિક સ્થિતિ: કેરળ સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન (KSRTC) પહેલાથી જ અબજો રૂપિયાના દેવામાં ડૂબેલું છે. કર્મચારીઓના પગાર અને પેન્શન ચૂકવવા માટે પણ કોર્પોરેશને સરકાર પાસે હાથ ફેલાવવો પડે છે.
- ખાનગી બસ ઓપરેટરોનો વિરોધ: કેરળના પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટમાં ૭૦% થી વધુ હિસ્સો પ્રાઇવેટ બસોનો છે. જો સરકારી બસો ફ્રી થઈ જશે, તો પ્રાઇવેટ બસ માલિકોનો ધંધો ચોપટ થઈ જશે, જે વ્યાપારી કટોકટી સર્જી શકે છે.
- ઇરાન યુદ્ધ અને ક્રૂડ ઓઇલનો ફટકો: વૈશ્વિક સ્તરે ઇરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધીના કારણે ક્રૂડ ઓઇલ $૧૦૨ ને પાર થઈ ગયું છે. ડીઝલના આસમાને પહોંચેલા ભાવ વચ્ચે ફ્રી સ્કીમ ચલાવવી એ આત્મઘાતી સાબિત થઈ રહ્યું છે.
- રૂટ અને કનેક્ટિવિટીની અછત: કેરળના અંતરિયાળ અને પહાડી વિસ્તારોમાં સરકારી બસોની સંખ્યા ખૂબ ઓછી છે. તેથી આ યોજનાનો લાભ માત્ર શહેરી મહિલાઓ પૂરતો સીમિત રહી જવાનો ભય છે.
૧. તિજોરી તળિયાઝાટક: સબસિડીના પૈસા ક્યાંથી આવશે?
નાણા મંત્રાલયના આંતરિક અહેવાલ મુજબ, આ યોજનાથી રાજ્ય સરકારની તિજોરી પર વાર્ષિક આશરે ₹૧,૫૦૦ થી ₹૧,૮૦૦ કરોડ નો વધારાનો બોજ પડશે. કેરળ અત્યારે ભારતના સૌથી વધુ રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ધરાવતા રાજ્યોમાંનું એક છે. યુપીમાં જેમ સીએમ યોગી માફિયાઓ સામે એક્શન લે છે અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સેના આતંકીઓનો સફાયો કરે છે, તેમ કેરળ સરકારે હવે આર્થિક માફિયાઓ અને કરચોરી સામે કડક આકરા પગલાં લેવા પડશે, નહીં તો આ સ્કીમ કાગળ પર જ રહી જશે.
૨. પ્રાઇવેટ બસ લોબીની હડતાલની ચીમકી
કેરળ પ્રાઇવેટ બસ ઓપરેટર્સ એસોસિએશને નવી સરકારને અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે જો સરકારે મહિલાઓ માટે ભાડું મફત કરવું જ હોય, તો ખાનગી બસોને પણ ટેક્સમાં મોટી રાહત આપવી પડશે અથવા સરકારે પ્રાઇવેટ બસોને પણ સબસિડી ચૂકવવી પડશે. જો સરકાર તેમની માંગ ન સંતોષે, તો રાજ્યવ્યાપી ચક્કાજામ અને હડતાલ કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
૩. ડીઝલ સબસિડીનું કરોડોનું ગણિત ખોરવાયું
પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ વચ્ચે, UAE ના ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ પર થયેલા ડ્રોન હુમલા અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ઇરાન અંગેની અસ્પષ્ટ નીતિના કારણે ભારતમાં ફ્યુઅલ રેશનિંગ અને મોંઘવારીનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. KSRTC નું દૈનિક ડીઝલ બિલ અત્યારે આસમાને છે. આવી સ્થિતિમાં રેવન્યુ (આવક) વગર બસો દોડાવવી એ કોર્પોરેશનને સંપૂર્ણ તાળાબંધી તરફ ધકેલી શકે છે.
ધર્મેશની નજરે: ચૂંટણી જીતવા વચનો આપ્યા, હવે નિભાવવામાં પસીનો છૂટશે!
રાજકારણમાં ચૂંટણી જીતવા માટે ‘ફ્રીબીઝ’ (મફતની લહાણી) ના વચનો આપવા ખૂબ સહેલા છે, પણ જ્યારે સત્તા પર આવીને તિજોરીનો અસલી આંકડો સામે આવે છે, ત્યારે નેતાઓના હોશ ઉડી જાય છે. મહિલા સશક્તિકરણ માટે આ નિર્ણય ચોક્કસપણે આવકારદાયક છે, પરંતુ તેની પાછળ કોઈ નક્કર આર્થિક આયોજન દેખાતું નથી.
બંગાળમાં જે રીતે રાજકીય હિંસાના કારણે કાયદો-વ્યવસ્થા ખોરવાય છે, તેવી જ રીતે કેરળમાં આર્થિક ગેરવહીવટના કારણે વિકાસ અટકી પડ્યો છે. જો નવી સરકાર ખાનગી બસ ઓપરેટરોને વિશ્વાસમાં નહીં લે અને ઇરાન યુદ્ધના કારણે વધતા તેલના ભાવોનો સામનો કરવાની કોઈ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા (જેમ કે ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવી) નહીં કરે, તો આ લોકપ્રિય કેબિનેટ નિર્ણય કેરળ સરકાર માટે ગળાનું હાડકું સાબિત થશે!
એડિટોરિયલ નોટ્સ (Editorial Notes)
- વર્તમાન સ્થિતિ: ટ્રાન્સપોર્ટ કમિશનરે આ વિવાદને ઉકેલવા માટે આગામી ૨૨ મે ૨૦૨૬ના રોજ પ્રાઇવેટ બસ એસોસિએશન સાથે હાઈ-લેવલ બેઠક બોલાવી છે.
- વૈકલ્પિક માર્ગ: સરકાર શરૂઆતના તબક્કામાં માત્ર ‘ગિરી-દૂત’ (ગ્રામીણ બસો) અને ઓર્ડિનરી બસોમાં જ આ સ્કીમ મર્યાદિત રાખવા પર વિચારણા કરી રહી છે.