શું પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી સંઘર્ષને કારણે વિશ્વભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધુ મોંઘા થશે? અમેરિકા અને ઇઝરાયલી હુમલાઓ બાદ તેલ બજારમાં ઉથલપાથલથી આ પ્રશ્ન ઉભો થયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઉભરી રહેલો ખતરો વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા માટે એક મોટા સંકટને વધુ ઘેરો બનાવી રહ્યો છે.
તો શું ભારતમાં વધશે પેટ્રોલ ડીઝલનો ભાવ ?
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી તણાવથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા ઇરાન પર હુમલાઓ અને ત્યારબાદ બદલો લેવાના હુમલાઓ બાદ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો છે. ત્યારે સવાલ એ થાય છે કે શું ભારતમાં આની અસરથી પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવમાં વધારો થશે? આવો જાણીએ શું કહે છે નિષ્ણાંતો
જહાજોને થયું છે નુકસાન
રવિવારે ઇઝરાયલે તેહરાન પર હુમલાઓનો નવો દોર શરૂ કર્યો, અને સુપ્રીમ લીડર અલી ખામેનીની હત્યાના એક દિવસ પછી, ઈરાને વધુ મિસાઈલ હુમલાઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપી, જેનાથી મધ્ય પૂર્વ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અનિશ્ચિતતા વધુ વધી ગઈ. સૂત્રોના જણાવ્યાનુસાર હુમલાઓમાં જહાજોને પણ નુકસાન થયું હતું, જેમાં ગલ્ફ કિનારે ઓછામાં ઓછા ત્રણ ટેન્કરોને નિશાન બનાવતા મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં એક નાવિકનું મોત થયું હતું. ઈરાને કહ્યું છે કે તેણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા નેવિગેશન અવરોધિત કર્યું છે, જેના કારણે એશિયન સરકારો અને રિફાઇનર્સ – મુખ્ય ખરીદદારો – તેલના સ્ટોકનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે પ્રેરિત થયા છે.
નિષ્ણાંતો શું કહી રહ્યા છે?
ANZ વિશ્લેષક ડેનિયલ હાઇન્સે એક નોંધમાં જણાવ્યું હતું કે બદલો લેવાથી હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તેલ ટેન્કરો પર હુમલાઓ થયા છે, જેનાથી તેલ પુરવઠા માટે ખતરો નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે.
સિટી વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે ચાલુ સંઘર્ષ વચ્ચે આ અઠવાડિયે બ્રેન્ટ $80 થી $90 પ્રતિ બેરલની વચ્ચે વેપાર કરશે. સંઘર્ષ વચ્ચે OPEC+ રવિવારે એપ્રિલ માટે દરરોજ 206,000 બેરલ તેલનું ઉત્પાદન વધારવા સંમત થયા. RBC કેપિટલના વિશ્લેષક હેલિમા ક્રોફ્ટે જણાવ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયા સિવાયના દરેક OPEC+ ઉત્પાદક દેશ ક્ષમતા પ્રમાણે ઉત્પાદન કરી રહ્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે જો મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગો અવરોધિત કરવામાં આવે છે, તો કોઈપણ વધારાના બેરલનો કોઈ ઉપયોગ થશે નહીં.
રવિવારે શિપિંગ ડેટા દર્શાવે છે કે છેલ્લા 24 કલાકમાં વાણિજ્યિક શિપિંગ માટેનો ખતરો વધ્યો છે, જેમાં તેલ અને લિક્વિફાઇડ ગેસ ટેન્કર સહિત 200 થી વધુ જહાજો સ્ટ્રેટ અને આસપાસના પાણીમાં લંગરાયેલા છે.
74 દિવસના વૈશ્વિક ભંડાર
આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી મધ્ય પૂર્વમાં વિકાસ પર સક્રિયપણે નજર રાખી રહી છે અને પ્રદેશના મુખ્ય ઉત્પાદકો અને IEA સરકારો સાથે સંપર્કમાં છે, એમ ડિરેક્ટર ફાતિહ બિરોલે રવિવારે જણાવ્યું હતું. ઊર્જા નિરીક્ષક કટોકટી દરમિયાન વિકસિત દેશોમાંથી સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) ના પ્રકાશનને સરળ બનાવે છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સના વિશ્લેષક દાન સ્ટ્રુયવેનના નેતૃત્વમાં એક નોંધમાં જણાવાયું છે કે વૈશ્વિક કુલ દૃશ્યમાન તેલ સ્ટોક હાલમાં 7.827 મિલિયન બેરલ છે, જે તેમના ઐતિહાસિક સરેરાશની નજીક છે, જે 74 દિવસની વૈશ્વિક માંગને આવરી લે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે સ્ટ્રેટ ફરીથી ખુલવા પર, તેલ બજાર સ્ટોક મુક્ત કરી શકે છે, વધારાની ક્ષમતા જમાવી શકે છે અને વૈશ્વિક SPR પ્રકાશનનો લાભ મેળવી શકે છે.
શું ભારતમાં ભાવ વધશે?
કાચા તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારાથી એક મોટો પ્રશ્ન ઉભો થયો છે કે શું ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થશે? નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યાં સુધી કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $100 ને વટાવી ન જાય, ત્યાં સુધી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાની કોઈ શક્યતા નથી. આનું એક કારણ એ છે કે ભારતમાં કાચા તેલનો પુષ્કળ ભંડાર છે. વળી ભારત પાસે હજુ પણ રશિયા પાસેથી કાચા તેલ આયાત કરવાનો વિકલ્પ છે. તેથી ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી. આમ છતાં સરકાર કાચા તેલના ભાવ પર નજર રાખશે. જો કાચા તેલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ $100 ને વટાવી જાય, તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં 3 થી 5 રૂપિયાનો વધારો થઈ શકે છે.