ધર્મેશ પ્રજાપતિ દ્વારા | newsforyou.live
વલસાડ / કપરાડા / સુરત — ચોમાસામાં જ્યાં આભ ફાટે છે અને જેને આખું રાજ્ય ગુજરાતના ‘ચેરાપુંજી’ તરીકે ઓળખે છે, તેવા વલસાડ જિલ્લાના કપરાડા (Kaprada) પંથકમાંથી ૨૨ મે, ૨૦૨૬ના આ કાળઝાળ ઉનાળામાં હૃદય કંપાવી દેનારી વાસ્તવિકતા સામે આવી છે. વાર્ષિક ૧૨0 ઇંચ કરતાં વધુ વરસાદ ખાબકવા છતાં, આજે કપરાડાના અંતરિયાળ આદિવાસી ગામોની મહિલાઓ માત્ર એક-એક બેડા પાણી માટે પોતાની જિંદગી દાવ પર લગાવી રહી છે.
સ્થાનિક સ્તરેથી સામે આવેલા વીડિયો અને અહેવાલો મુજબ, કપરાડાના ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની એટલી ભયાનક કટોકટી સર્જાઈ છે કે મહિલાઓ અને માસૂમ બાળકો ૪૫-૪૫ ફૂટ ઊંડા, સૂકાભઠ્ઠ કૂવાઓમાં લોખંડના સળિયા અને દોરડાના સહારે નીચે ઉતરીને જીવના જોખમે ટીપું-ટીપું પાણી ભરી રહ્યા છે. સૌથી મોટો આક્રોશ એ વાતનો છે કે, વિસ્તારની તરસ છિપાવવા માટે કરોડોના ખર્ચે તૈયાર કરાયેલી સરકારી ‘એસ્ટોલ યોજના’ (Astol Water Supply Scheme) ધૂળ ખાઈ રહી છે અને સંપૂર્ણપણે ફ્લોપ સાબિત થઈ છે.
કરોડો રૂપિયા પાણીમાં: કપરાડાની જળ કટોકટીના ૪ મુખ્ય પાસા
અમદાવાદ ક્રાઇમ બ્રાન્ચે પકડેલા બોલિવૂડ એક્ટર બનેલા મર્ડર કન્વિક્ટ અને યુએસ-ઈરાન વચ્ચેની ઐતિહાસિક સમજૂતીની વૈશ્વિક ચર્ચાઓ વચ્ચે, ગુજરાતના આદિવાસી પંથકની આ ભયાનક તરસ અને વહીવટી નિષ્ફળતાના ૪ મુખ્ય મુદ્દા નીચે મુજબ છે:
- ₹૫૮૬ કરોડની યોજના માત્ર કાગળ પર: પહાડી વિસ્તારોમાં લિફ્ટ ઇરિગેશન ટેકનોલોજી દ્વારા પાણી પહોંચાડવા માટે અંદાજે ₹૫૮૬ કરોડના અંધાધૂંધ ખર્ચે ‘એસ્ટોલ પ્રાદેશિક નળ જળ યોજના’ બનાવવામાં આવી હતી. આધુનિક એન્જિનિયરિંગના દાવાઓ વચ્ચે આજે કપરાડાના અંતરિયાળ ગામોમાં નળ છે, પણ તેમાં પાણીના બદલે માત્ર હવા નીકળી રહી છે.
- ૪૫ ફૂટ ઊંડા કૂવામાં મોતની સવારી: સુખલા, ચાંચવેળ કે ફલધરા જેવા ગામોમાં વહેલી સવારથી જ મહિલાઓ કૂવાઓ પર ડેરાતંબુ તાણી દે છે. કૂવાના તળિયે જમા થતું ગંદુ અને પથ્થરોવાળું પાણી ગરણાથી ગાળીને ભરવા માટે મહિલાઓએ કૂવાની અંદર જીવના જોખમે ઉતરવું પડે છે. એક સામાન્ય ચૂક પણ અહીં જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
- ભૌગોલિક સ્થિતિનું બહાનું: વહીવટી તંત્ર દર વર્ષે એવું બહાનું આગળ ધરે છે કે કપરાડાની જમીન પથરાળ અને ડુંગરાળ હોવાથી ચોમાસાનું પાણી વહી જાય છે અને ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ થતા નથી. પરંતુ સવાલ એ થાય છે કે જો આ ખબર હતી, તો ₹૫૮૬ કરોડનું આયોજન કરતી વખતે આ કેમ ધ્યાને ન લેવાયું?
- ટેન્કરો રાજની આર્થિક રમત: સ્થાનિક લોકોનો આક્ષેપ છે કે સરકારી યોજનાઓ જાણીજોઈને બંધ રાખવામાં આવે છે, જેથી ઉનાળામાં ટેન્કર માફિયાઓ અને કોન્ટ્રાક્ટરોને કરોડો રૂપિયાના ટેન્કર સપ્લાયના ઓર્ડર આપીને ભ્રષ્ટાચારની ગંગા વહાવી શકાય.
૧. સીએમ યોગીની ‘કડકાઈ’ અને અહીં તંત્રની ઢીલાશ!
ઉત્તર પ્રદેશમાં સીએમ યોગી આદિત્યનાથે જે રીતે જનતાની સુખાકારી અને કાયદો જાળવવા માટે કોઈ પણ ભ્રષ્ટ અધિકારી સામે “દૂસરા તરીકા” વાપરીને સસ્પેન્ડ કે બુલડોઝરની કાર્યવાહી કરી છે, તેવી જ કડકાઈની જરૂર આજે ગુજરાતના પાણી પુરવઠા વિભાગમાં છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં હુમાયુ કબીર જેવા નેતાઓ ભલે ભડકાઉ નિવેદનો આપતા હોય, પણ ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારમાં જનતા પાણી વિના તરસતી મરી રહી છે તેના પર રાજકીય નેતાઓ કેમ મૌન છે? ₹૫૮૬ કરોડના પ્રોજેક્ટમાં ગેરરીતિ કરનારા એન્જિનિયરો અને કોન્ટ્રાક્ટરો સામે ક્યારે કડક પગલાં ભરાશે?
૨. એજ્યુકેશન સિસ્ટમ અને પાયાની જરૂરિયાતો
જેમ આઈઆઈટી-આઈઆઈએમ ભણેલા આઈએએસ અધિકારી દિવ્યા મિત્તલે ટિપ્પણી કરી હતી કે શાળાઓ ખુશ રહેતા નથી શીખવતી, તે જ રીતે આપણી આધુનિક સિસ્ટમ કરોડો રૂપિયાના ડિજિટલ પ્રોજેક્ટ્સ લાવે છે પરંતુ ગામડાના ગરીબ માણસને જીવવા માટે પાણી જેવી પાયાની જરૂરિયાત પૂરી પાડી શકતી નથી. કપરાડાની જે દીકરીઓ સવારે શાળાએ જઈને ભણવી જોઈએ, તે આજે વહેલી સવારે ૪ વાગ્યાથી કૂવા પર પાણીના બેડા લાઈનમાં ગોઠવવામાં પોતાનું ભવિષ્ય ગુમાવી રહી છે.
૩. બિગ ટેક અને ડિજિટલ યુગમાં આ કેવી લાચારી?
આપણે એવા આધુનિક ૨૦૨૬ના યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં અમેરિકાની બિગ ટેક કંપનીઓ ડેટા ચોરીને હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સ ટ્રેન કરી રહી છે, ભારતમાં આઈપીએલ અને સ્માર્ટ સિટીના દાવા થાય છે. પરંતુ આ ટેકનોલોજીના યુગમાં પણ જો આપણે દક્ષિણ ગુજરાતના ગામડાઓમાં પીવાનું શુદ્ધ પાણી નથી પહોંચાડી શકતા, તો આપણા તમામ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પ્રગતિના દાવાઓ પોકળ સાબિત થાય છે.
ધર્મેશની નજરે: પ્રદીપ ગુપ્તાની ભવિષ્યવાણી છોડો, આ તરસ્યા ગળાની આહ સાંભળો!
દેશમાં ભાજપ ક્યારે સત્તા ગુમાવશે તેની ભવિષ્યવાણીઓ ‘એક્સિસ માય ઇન્ડિયા’ ના પ્રદીપ ગુપ્તા ભલે કર્યા કરે, પણ વલસાડના કપરાડાની આ તરસ અને આદિવાસી માતા-બહેનોની આંખોના આંસુ કોઈ રાજકીય ગણિતના મહોતાજ નથી. લોકશાહીમાં ચૂંટણીઓ આવે અને જાય, નેતાઓ લાખો રૂપિયાના સ્ટેજ બનાવીને ભાષણો આપી જાય, પણ જે જનતા તેમને સત્તા સોંપે છે તે જ જનતા આજે પાણી માટે કૂવામાં મોતના મુખમાં ગરકાવ થઈ રહી છે.
કપરાડામાં વાર્ષિક ૧૨0 ઇંચ વરસાદ પડવો એ કુદરતની કૃપા છે, પણ એ પાણીને સંગ્રહિત ન કરી શકવું અને ₹૫૮૬ કરોડની યોજનાને નિષ્ફળ બનાવવી એ તંત્રનું સનાતન પાપ છે. સરકારને નમ્ર વિનંતી છે કે કાગળ પરની ‘એસ્ટોલ યોજના’ ની તપાસ કરાવે અને યુદ્ધના ધોરણે આ ગામડાઓમાં પાણી પહોંચાડે, કારણ કે ગરીબોની આ તરસ ગમે તેવી મોટી સત્તાના પાયા હચમચાવવાની તાકાત રાખે છે!