ભારત 12-13 સપ્ટેમ્બરના રોજ BRICS સમિટની યજમાની કરવા જઈ રહ્યું છે. સમિટમાં ઘણા દેશોના નેતાઓ દિલ્હી પહોંચશે. પરંતુ પાડોશી દેશ બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનના આગમન પર હજુ પણ સસ્પેન્સ યથાવત છે. બાંગ્લાદેશ BRICS નો સભ્ય નથી. તેમ છતાં, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તારિક રહેમાનને ખાસ મહેમાન તરીકે સમિટના આઉટરીચ સેશનમાં સામેલ થવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે. જોકે, બંને દેશોના સંબંધોમાં શેખ હસીનાનો મુદ્દો મોટી અડચણ બની રહ્યો છે. ભારતે તારિક રહેમાનને દ્વિપક્ષીય મુલાકાત માટે પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. તેના જવાબમાં ઢાકાએ શરત મૂકી કે પહેલા ભારતમાં રહેલા બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાને પાછા મોકલવામાં આવે. તારિકની ઓગસ્ટમાં ભારત યાત્રા ટળી હતી વડાપ્રધાન તારિક રહેમાન આ પહેલાં ઓગસ્ટના ત્રીજા અઠવાડિયામાં ભારત પ્રવાસે આવવાના હતા. પરંતુ ઢાકાની શરત હતી કે ભારત શેખ હસીનાને પાછા મોકલે. આ પછી જ પીએમના ભારત પ્રવાસની તૈયારીઓ આગળ વધશે. બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓ અનુસાર, ભારત તરફથી આ મુદ્દે કેટલાક સારા સંકેતો મળ્યા હતા. પરંતુ ઢાકા ઈચ્છતું હતું કે ભારતનું વલણ વધુ સ્પષ્ટ થાય. તેના પર ભારતે કહ્યું હતું કે તે બાંગ્લાદેશની વિનંતીની કાનૂની પ્રક્રિયા હેઠળ સમીક્ષા કરી રહ્યું છે. આ જ કારણોસર રહેમાનની યાત્રા ટળી ગઈ હતી. ઢાકા ટ્રિબ્યુનલે હસીનાને મોતની સજા આપી ઓગસ્ટ 2024માં વિદ્યાર્થી આંદોલન પછી શેખ હસીના ભારત આવી ગયા હતા. તેમને ઢાકાની ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (ICT) દ્વારા હત્યા માટે ઉશ્કેરવા અને હત્યાનો આદેશ આપવા બદલ મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી છે. બાકીના કેસોમાં તેમને આજીવન કેદની સજા સંભળાવવામાં આવી છે. ICTએ તેમને 5 કેસોમાં આરોપી બનાવ્યા હતા. ટ્રિબ્યુનલે શેખ હસીનાને વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન થયેલી હત્યાઓના માસ્ટરમાઇન્ડ ગણાવ્યા હતા. હસીનાની દિલ્હીમાં પ્રેસ કોન્ફરન્સ પછી તણાવ વધ્યો 5 ઓગસ્ટે શેખ હસીનાએ દિલ્હીમાં વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી હતી. તેમાં તેમણે અવામી લીગ સરકારના સત્તા પરથી હટવાની બીજી વર્ષગાંઠ પર પત્રકારોના સવાલોના જવાબ આપ્યા અને બાંગ્લાદેશની રાજનીતિ પર પણ પોતાની વાત રજૂ કરી. તેના પર બાંગ્લાદેશ સરકારે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો. ઢાકાનું કહેવું હતું કે ભારતમાં રહેતા હસીનાનું જાહેરમાં રાજકીય નિવેદન આપવું બંને દેશોના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાની કોશિશોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે આ અંગે ભારતને પહેલાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી પરંતુ તેમ છતાં ભારતે તેમને આ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરવાની મંજૂરી આપી. નોંધનીય છે કે ભારતે શેખ હસીનાની પ્રેસ કોન્ફરન્સ રોકવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. ભારતે કહ્યું હતું કે તેમનો કાર્યક્રમ એક ખાનગી મીડિયા સંસ્થા આયોજિત કરી રહી છે. તેનાથી સરકારને કોઈ લેવાદેવા નથી. ભારત સાથેના તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાન-તુર્કીયેની નજીક બાંગ્લાદેશ હસીનાના મુદ્દે ભારત સાથેના તણાવ વચ્ચે બાંગ્લાદેશ પોતાની વિદેશ નીતિમાં અન્ય વિકલ્પો પર પણ ભાર આપી રહ્યું છે. ઢાકા પાકિસ્તાન, તુર્કીયે અને સાઉદી અરબ સાથે વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ સંબંધો મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેને હસીના પછી બાંગ્લાદેશની બદલાતી વિદેશ નીતિના સંકેત તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે. બાંગ્લાદેશે મક્કા જોઈન્ટ ડિફેન્સ એગ્રીમેન્ટમાં સામેલ થવામાં પણ સત્તાવાર રસ દાખવ્યો છે. આ સાઉદી અરબ, તુર્કીયે અને પાકિસ્તાન વચ્ચે બનેલો નવો પરસ્પર સંરક્ષણ કરાર છે. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રી ખલીલુર રહેમાને સંસદમાં કહ્યું કે જો બાંગ્લાદેશને આ કરારમાં સામેલ થવાનું આમંત્રણ મળે છે તો તે તેને સકારાત્મક રીતે જોશે. તેમણે તેને મુસ્લિમ દેશોના આત્મરક્ષણ સાથે જોડાયેલું પગલું ગણાવ્યું. પીએમ રહેમાનની પાર્ટી તેમની ભારત યાત્રાની વિરુદ્ધ BRICS શું છે? BRICS 11 મુખ્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ ધરાવતા દેશોનું એક જૂથ છે. તેમાં બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઇરાન, UAE, સાઉદી અરેબિયા અને ઇન્ડોનેશિયાનો સમાવેશ થાય છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય આ દેશો વચ્ચે આર્થિક, રાજકીય અને સામાજિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. શરૂઆતમાં તેમાં 4 દેશો હતા, જેને BRIC કહેવામાં આવતું હતું. આ નામ 2001માં ગોલ્ડમેન સૅક્સના અર્થશાસ્ત્રી જિમ ઓ’નીલે આપ્યું હતું. ભારત 2026માં BRICS સમિટની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યું છે. 18મું BRICS શિખર સંમેલન 12-13 સપ્ટેમ્બરના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાવા જઈ રહ્યું છે.