‘અમે ભારતના એજન્ટ નથી, અમે તો અમારા હક માટે લડી રહ્યા છીએ.’ પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના જમ્મુ-કાશ્મીર, એટલે કે POKમાંથી આ અવાજો એવા સમયે આવી રહ્યા છે, જ્યારે ત્યાં ઇન્ટરનેટ બંધ છે. શાળાઓ ખુલતી નથી, હોસ્પિટલોમાં સારવાર મળતી નથી, કામકાજ ઠપ છે. લોકો રાશન અને દવાઓ માટે પણ પરેશાન છે. 5 જૂનથી અહીં જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી, એટલે કે JAAC ના નેતૃત્વમાં પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે. વિધાનસભામાં કાશ્મીરીઓ માટે આરક્ષિત 12 બેઠકો સમાપ્ત કરવાની માગ છે. પ્રદર્શનમાં ત્રણ મહિનામાં 100 થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. લોકોનો આરોપ છે કે ઘણા વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ અને જરૂરી સામાનની અવરજવર પર પ્રતિબંધ છે. વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થયા પછી જ રાજધાની મુઝફ્ફરાબાદ, રાવલકોટ, પૂંછ અને કોટલીમાં ઇન્ટરનેટ-બ્રોડબેન્ડ સેવા બંધ કરી દેવામાં આવી. જેના કારણે પ્રદર્શનના સમાચાર બહાર આવી રહ્યા નથી. ભાસ્કરે POK માં રહેતા અને પ્રદર્શનમાં સામેલ લોકો સાથે વાત કરી. પસંદગીની ઓફિસો અને હોટલોમાં ધીમું ઇન્ટરનેટ ચાલી રહ્યું છે. તેનો એક્સેસ મળ્યા પછી તેમણે અમને ઓડિયો-વિડિયો રેકોર્ડ કરીને મોકલ્યા છે. 1. આદિલ હુસૈન, પૂંછ ડિવિઝન ‘સેનાએ વિસ્તાર ઘેરી લીધો છે, રાશન અને દવાઓ પણ નથી આવી રહી’ કોટલીમાં રહેતા આદિલ હુસૈને દાવો કર્યો કે પૂંછ ડિવિઝનમાં સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. તેઓ કહે છે, ‘આ વિસ્તાર સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવી રહ્યું છે, તે કદાચ પેલેસ્ટાઈન સાથેના વર્તન કરતાં પણ ખરાબ છે. ચારેય બાજુ પોલીસ અને સેનાના જવાનો હાજર છે. તેઓ લોકો પર ગોળીબાર કરી રહ્યા છે. લગભગ દરરોજ કોઈને કોઈ માર્યા જઈ રહ્યા છે.’ ઇન્ટરનેટ પહેલેથી બંધ છે. રાશન અને દવાઓની સપ્લાય પણ રોકી દેવામાં આવી છે. આ વિસ્તારમાં આવનાર કોઈ વ્યક્તિ પરિવાર માટે થોડું પણ રાશન લઈ જઈ શકતો નથી. તેની તલાશી લેવામાં આવે છે. રાશન લઈ લેવામાં આવે છે. આદિલ આગળ કહે છે, ‘પેટ્રોલ, ડીઝલ અને બાકીની જરૂરી ચીજોની સપ્લાય પણ રોકી દેવામાં આવી છે. આખા વિસ્તારની ઘેરાબંધી છે. સેનાની હિલચાલ અને જે રીતે તેઓ અહીં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, તેને જોતા ડર છે કે ઘણા લોકો માર્યા જઈ શકે છે.’ ‘અહીંની આખી વસ્તી JAAC સાથે ઊભી છે અને પોતાના હક માટે લડી રહી છે. દુનિયાએ આ પરિસ્થિતિને ઇમરજન્સીની જેમ જોવી જોઈએ. સરકારનો પણ અહીં કંટ્રોલ દેખાતો નથી. લોકોનો તેમના પરથી ભરોસો ઊઠી ગયો છે.’ 2. ખ્વાજા મુન્તઝિર, મુઝફ્ફરાબાદ ડિવિઝન ‘અમારા નેતાઓ બે મહિનાથી ગાયબ છે, લોકો ડરીને ઘરમાં ન બેસે’ પ્રદર્શનમાં સામેલ ખ્વાજા મુન્તઝિર જણાવે છે કે, ‘પૂંછ અને મુઝફ્ફરાબાદ ડિવિઝનના લોકો લગભગ અઢી મહિનાથી સરકારી જબરદસ્તી અને અત્યાચાર સામે લડી રહ્યા છે. મુઝફ્ફરાબાદથી જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટીના નેતા ડો. આમિર સાહેબ, બીજા નેતાઓ અને અમારા સાથીઓ બે મહિનાથી વધુ સમયથી ગુમ છે. તેમને માત્ર એટલા માટે સજા કરવામાં આવી કારણ કે તેમણે લોકોના હક વિશે વાત કરી.’ ‘તેઓ કેદમાં છે. બાળકો, પરિવાર અને સંબંધીઓથી દૂર છે. આપણો ફરજ છે કે આપણે તેમના અધૂરા મિશનને પૂર્ણ કરવા માટે આગળ વધીએ. હું મુઝફ્ફરાબાદ ડિવિઝનના લોકોને અપીલ કરું છું કે તેઓ સેનાની હાજરીથી પેદા થતા ડર અને ધમકીથી ન ડરે. ઘરની બહાર આવો. જીવન અને મૃત્યુ અલ્લાહના હાથમાં છે. જ્યાં જે સમયે લખ્યું છે, ત્યાં જ થશે.’ 3. સરદાર ઉમર નઝીર કાશ્મીરી, રાવલકોટ ‘30મે સુધી સરકારે વાત કરી, પછી અમે ભારતના એજન્ટ કેવી રીતે બની ગયા’ આંદોલન વિરુદ્ધ સૌથી મોટો નેરેટિવ એ જ છે કે આ પાકિસ્તાન વિરોધી કે ભારત સમર્થિત છે. JAAC નેતા સરદાર ઉમર નઝીર કાશ્મીરી આ આરોપને નકારે છે. તેઓ કહે છે, ‘રાવલકોટમાં અમે લોંગ માર્ચ કરવાના હતા, પરંતુ તેને ટાળી દીધો. લોકો ધરણા પર બેઠા છે. સેના અને પોલીસે વારંવાર તાકાતનો ઉપયોગ કર્યો. લગભગ 100 લોકો માર્યા ગયા. સેંકડો લોકોને પકડીને જેલમાં નાખી દીધા.’ ‘સરકારે આંદોલનને નબળું પાડવા અને લોકોને તેનાથી દૂર રાખવા માટે અમારી વિરુદ્ધ વારંવાર પ્રચાર કર્યો કે આ એક અલગતાવાદી આંદોલન છે. મીડિયાએ પણ આ જ કથાને આગળ વધારી.’ ‘અમે આ પ્રચાર કે મીડિયા ચેનલોથી ડરતા નથી. આવા ચેનલો જૂઠ ફેલાવે છે અને રાવલકોટમાં બેઠેલા પ્રદર્શનકારીઓનો ભારત સાથે સંબંધ હોવાનો દાવો કરે છે. જો આવું હતું, તો 30 મે સુધી પાકિસ્તાન સરકાર અમારી સાથે બેસીને વાતચીત શા માટે કરી રહી હતી.’ ’30 મેના રોજ પણ પાકિસ્તાની મંત્રીઓ અમારી સાથે વાત કરી રહ્યા હતા અને અચાનક પાંચ દિવસ પછી તમને યાદ આવ્યું કે જે લોકો સાથે તમે વાતચીત કરી રહ્યા હતા, તેઓ ભારતીય એજન્ટ છે.’ 2023થી શરૂ થયેલું આંદોલન, 2024 માં સંઘર્ષ વધ્યો જમ્મુ-કાશ્મીર જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી અચાનક બનેલું સંગઠન નથી. 2023માં રાવલકોટમાં વેપારીઓ, સિવિલ સોસાયટીના લોકો, વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકરો એકસાથે આવ્યા અને એક સંગઠન બનાવ્યું. શરૂઆતમાં તેના પ્રદર્શનોનો મોટો મુદ્દો ઘઉંની વધતી કિંમતો હતો. 2024માં આંદોલન મોટું થયું. ત્યારે પ્રદર્શનકારીઓ અને પોલીસ વચ્ચે ઘર્ષણ વધ્યું. ત્રણ પ્રદર્શનકારીઓ અને એક પોલીસકર્મીનું મોત થયું. 2025માં પણ વિરોધ ચાલુ રહ્યો. 2026માં આંદોલન વધુ મોટું થયું. 5 જૂન 2026ના રોજ પાકિસ્તાન સરકારે JAAC પર પ્રતિબંધ મૂકી તેને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કર્યું. વિરોધ છતાં ચૂંટણી, નવાઝ શરીફની પાર્ટી જીતી પ્રદર્શનકારીઓની સૌથી મોટી માંગણીઓમાંથી એક POK વિધાનસભાની તે 12 બેઠકોને સમાપ્ત કરવી છે, જે પાકિસ્તાન બહાર રહેતા કાશ્મીરી શરણાર્થીઓ માટે અનામત છે. તેમનો તર્ક છે કે આ બેઠકો દ્વારા PoK ના રાજકારણમાં એવા લોકોને સ્થાન આપવામાં આવે છે, જેઓ હવે PoK માં રહેતા નથી. POK વિધાનસભામાં કુલ 53 બેઠકો છે. તેમાંથી 45 પર સીધી ચૂંટણીઓ થાય છે. બાકીની બેઠકો અનામત છે.