વિદેશ ફરવા જવું હોય, ભણવા માટે બહાર જવું હોય કે દેશની બહાર નોકરીની તક મળી હોય, આ બધાની શરૂઆત એક જરૂરી દસ્તાવેજથી થાય છે – પાસપોર્ટ. પરંતુ અરજી દરમિયાન નાની ભૂલ, અધૂરા દસ્તાવેજો કે ખોટી માહિતીને કારણે પાસપોર્ટ બનવામાં વિલંબ થઈ શકે છે અથવા અરજી જ રદ થઈ શકે છે. તેથી અરજી કરતા પહેલા સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા અને જરૂરી નિયમોની સાચી જાણકારી હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. તેથી ‘કામના સમાચાર’માં આજે જાણીશું કે પાસપોર્ટ કેવી રીતે બને છે. સાથે જ જાણીશું કે- પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ શું છે? તે બનાવવો શા માટે જરૂરી છે? જવાબ- આ એક સરકારી દસ્તાવેજ છે, જે કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતાનું પ્રમાણપત્ર હોય છે. વ્યક્તિ જે દેશનો નાગરિક હોય છે, તે દેશની સરકાર જ તેને જારી કરે છે. પાસપોર્ટ બનાવવો જરૂરી છે, કારણ કે- પ્રશ્ન- તત્કાલ અને નોર્મલ પાસપોર્ટમાં શું તફાવત છે? જવાબ- તત્કાલ અને નોર્મલ પાસપોર્ટ વચ્ચે ફક્ત પ્રક્રિયા, સમય અને ફીનો ફરક હોય છે. જો કોઈને પાસપોર્ટની તાત્કાલિક જરૂર હોય તો તત્કાલ પ્રક્રિયા વધુ સારી છે. બંનેમાં ફરક સમજીએ- 1. સમય સામાન્ય પાસપોર્ટ: સામાન્ય રીતે 2-4 અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમય લાગી શકે છે. તત્કાલ પાસપોર્ટ: ઝડપથી બને છે, સામાન્ય રીતે એક અઠવાડિયામાં બની જાય છે. 2. ફી સામાન્ય પાસપોર્ટ: સામાન્ય ફી ચૂકવવી પડે છે. તત્કાલ પાસપોર્ટ: આમાં વધારાનો ચાર્જ ચૂકવવો પડે છે. 3. પ્રક્રિયા સામાન્ય પાસપોર્ટ: પહેલા પોલીસ વેરિફિકેશન થાય છે, પછી પાસપોર્ટ જારી થાય છે. તત્કાલ પાસપોર્ટ: પહેલા પાસપોર્ટ જારી થઈ શકે છે, પોલીસ વેરિફિકેશન પછી થાય છે. પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ બનાવવા માટે કયા દસ્તાવેજો જરૂરી છે? જવાબ- પાસપોર્ટ બનાવવા માટે એ દસ્તાવેજો જરૂરી હોય છે, જે તમારી ઓળખ, સરનામું અને જન્મતારીખને ચકાસે છે. બધા જરૂરી દસ્તાવેજો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ માટે અરજી ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી? જવાબ- પાસપોર્ટ માટે ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન, બંને રીતે અરજી કરી શકાય છે. નીચે ગ્રાફિકમાં ઓનલાઈન અરજી કરવાની રીત જોઈએ- પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ બનવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા શું છે? જવાબ- તેમાં રજિસ્ટ્રેશનથી લઈને પોલીસ વેરિફિકેશન સુધીના ઘણા સ્ટેપ્સ હોય છે. સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા ગ્રાફિકમાં જોઈએ- ગ્રાફિકમાં આપેલા તમામ મુદ્દાઓને વિગતવાર સમજીએ- 1. રજિસ્ટ્રેશન અને અરજી 2. ફી સબમિશન અને અપોઇન્ટમેન્ટ 3. પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર 4. પોલીસ વેરિફિકેશન 5. પાસપોર્ટ પ્રિન્ટ અને ડિસ્પેચ પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ ફોર્મ ભરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- આ સમયગાળા દરમિયાન કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે, જેથી અરજી રદ ન થાય અથવા બનવામાં વિલંબ ન થાય. તેથી આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો- 1. સાચી અને સંપૂર્ણ માહિતી આપો 2. દસ્તાવેજો સાથે સરખામણી કરો 3. નામ લખવાની રીત 4. સાચું સરનામું 5. વિકલ્પો કાળજીપૂર્વક પસંદ કરો 6. ફોટો અને સહી 7. ફોર્મ સબમિટ કરતા પહેલા તપાસો પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે લોકો કઈ સામાન્ય ભૂલો કરે છે, જેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે લોકો ઘણી નાની-નાની ભૂલો કરી દે છે, જેનાથી અરજીમાં વિલંબ અથવા રદ થઈ શકે છે. તેથી ગ્રાફિકમાં આપેલી આ સામાન્ય ભૂલોથી બચો- પાસપોર્ટ સંબંધિત કેટલાક સામાન્ય પ્રશ્ન-જવાબ પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ બનાવવામાં કેટલી ફી લાગે છે? જવાબ- પાસપોર્ટની ફી, સેવા અને પાનાની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે. વિગતો જોઈએ- પુખ્ત વયના લોકો (18 વર્ષ અને તેથી વધુ) માટે સગીરો (18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના) માટે પ્રશ્ન- પાસપોર્ટનું સ્ટેટસ કેવી રીતે ટ્રેક કરવું? જવાબ- પાસપોર્ટ સેવા પોર્ટલ પર લોગિન કરો. ‘ટ્રેક એપ્લિકેશન સ્ટેટસ’ વિકલ્પ પસંદ કરો. પછી ફાઇલ નંબર અને જન્મતારીખ દાખલ કરીને પાસપોર્ટ અરજીની સ્થિતિ ટ્રૅક કરો. પ્રશ્ન- જો પાસપોર્ટ અરજી રિજેક્ટ થઈ જાય તો શું કરવું? જવાબ- પહેલા રિજેક્શનનું કારણ જાણો. પછી ભૂલ સુધારીને ફરીથી અરજી કરો. જરૂરી દસ્તાવેજો જમા કરો અને સાચી માહિતી ભરો, જેથી આગલી વખતે અરજી સફળ થઈ શકે. પ્રશ્ન- પાસપોર્ટ રિન્યુ કે રીઇશ્યુ કેવી રીતે કરાવવામાં આવે છે? જવાબ- પાસપોર્ટ સેવા પોર્ટલ પર ‘રીઇશ્યુ પાસપોર્ટ’ વિકલ્પ પસંદ કરો. ફોર્મ ભરો, ફી જમા કરો, અપોઇન્ટમેન્ટ લો અને ડોક્યુમેન્ટ વેરિફિકેશન પછી નવો પાસપોર્ટ જારી થાય છે. પ્રશ્ન- લગ્ન પછી સરનેમ કે એડ્રેસ બદલવા પર શું કરવું પડે છે? જવાબ- પાસપોર્ટમાં ફેરફાર માટે રીઇશ્યુ અરજી કરો. મેરેજ સર્ટિફિકેટ કે નવું એડ્રેસ પ્રૂફ આપો. પછી વેરિફિકેશન પછી અપડેટેડ માહિતી સાથે નવો પાસપોર્ટ જારી કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન- જો પાસપોર્ટ ખોવાઈ જાય તો શું કરવું? જવાબ- તરત જ પોલીસમાં રિપોર્ટ નોંધાવો. પછી પાસપોર્ટ સેવા પોર્ટલ પર ‘રીઇશ્યુ’ માટે અરજી કરો અને જરૂરી દસ્તાવેજો આપીને નવો પાસપોર્ટ બનાવો.