અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોના પ્રતિબંધો છતાં રશિયાએ આર્કટિક વિસ્તારમાં તેના મોટા ‘વોસ્તોક ઓઇલ’ પ્રોજેક્ટમાંથી તેલ કાઢવાનું શરૂ કરી દીધું છે. રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા પ્રથમ ખેપના લોડિંગને લીલી ઝંડી બતાવી. રશિયાનો લક્ષ્ય 2027ના બીજા છ માસિક ગાળા સુધીમાં આ પ્રોજેક્ટમાંથી વાર્ષિક 3 કરોડ ટન ક્રૂડ ઓઇલ કાઢવાનો છે. પુતિનનો આ પ્રોજેક્ટ ઉત્તરી સાઇબેરિયાના તૈમિર વિસ્તારમાં છે. તેમાં વાનકોર અને પાયાખા સહિતના અનેક તેલ વિસ્તારો જોડાયેલા છે. પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલી વાનકોરનેફ્ટ કંપનીમાં ચાર ભારતીય સરકારી કંપનીઓની સંયુક્ત ભાગીદારી 49.9% છે. તેમાં ONGC વિદેશ, ઇન્ડિયન ઓઇલ, ઓઇલ ઇન્ડિયા અને ભારત પેટ્રો રિસોર્સિસનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની હોર્મુઝ પર નિર્ભરતા ઘટશે આ પ્રોજેક્ટમાંથી નીકળેલું તેલ 790 કિમી લાંબી પાઇપલાઇન દ્વારા કારા સાગરના બુખ્તા સેવેર ટર્મિનલ સુધી પહોંચાડવામાં આવશે. ત્યાંથી તેલને ટેન્કરોમાં ભરીને અન્ય દેશોમાં મોકલવામાં આવશે. કંપનીના મતે, આ વિસ્તારમાં લગભગ 700 કરોડ ટન તેલનો ભંડાર હોઈ શકે છે. રશિયાથી ભારત આવતા તેલના જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવું પડશે નહીં. તેથી, આ પ્રોજેક્ટને ભારત માટે ખાડી દેશોમાંથી તેલનો એક નવો વિકલ્પ માનવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રોજેક્ટમાં 4.4 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ થયું પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા હવાઈ પરિવહન માટે એરપોર્ટ પણ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. તેનો રનવે 3,500 મીટર લાંબો હશે. આ પ્રોજેક્ટમાં અત્યાર સુધીમાં લગભગ 4.4 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ થઈ ચૂક્યું છે. વોસ્તોક પ્રોજેક્ટ બરફીલા વિસ્તારમાં છે. હાલમાં અહીં 50 હજારથી વધુ લોકો કામ કરી રહ્યા છે. આ પ્રોજેક્ટમાં 16,280 મશીનો અને ઉપકરણો લગાવવામાં આવ્યા છે. તેલમાં સલ્ફર ઓછું, રિફાઇનિંગનો બોજ ઘટશે વોસ્તોકના તેલમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ 0.01% થી 0.1% છે. એટલે કે પ્રતિ કિલો તેલમાં 0.1 થી એક ગ્રામ. સલ્ફરનું પ્રમાણ ક્રૂડ ઓઇલની ગુણવત્તાનો મહત્વનો માપદંડ છે. પેટ્રોલ-ડીઝલ બનાવતી વખતે તેને નિર્ધારિત મર્યાદા સુધી ઘટાડવું પડે છે. ઓછું સલ્ફર હોવાથી તેને દૂર કરવાનો ખર્ચ ઘટી શકે છે. તેથી રિફાઇનરી માટે આ ફાયદાકારક સોદો સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો બોલ્યા- સંકટમાં ભારત માટે લાઇફલાઇન બનશે આ પ્રોજેક્ટ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાત નિનાદ શેઠે ભાસ્કરને જણાવ્યું કે આ પ્રોજેક્ટ સંકટના સમયે ભારત માટે લાઇફલાઇન સાબિત થશે. ભારતને પ્રોજેક્ટથી શું ફાયદો? વોસ્તોક આપણી ઊર્જા સુરક્ષાનો આધાર બનશે. અહીંથી આવતા જહાજોને હોર્મુઝમાંથી પસાર થવું પડશે નહીં. તેથી ખાડીમાં તણાવ અને અન્ય સંકટમાં આ ભારત માટે લાઇફલાઇન બનશે. પ્રોજેક્ટ કેટલો મોટો, અસર શું થશે? વોસ્તોકનું શરૂઆતી વાર્ષિક લક્ષ્ય 3 કરોડ ટન છે. આ ભારતનાં 2024-25ના ઘરેલુ ક્રૂડ ઓઇલ ઉત્પાદન કરતાં વધારે છે. ત્યારે ભારતે 2.87 કરોડ ટન તેલ ઉત્પાદન કર્યું હતું. અમેરિકી પ્રતિબંધોની કેટલી અસર? ભારત-રશિયામાં મોટાભાગનો વેપાર સ્થાનિક મુદ્રાઓમાં થાય છે. આનાથી પ્રતિબંધોની વધારે અસર નહીં. જોકે, જો બેન્કિંગ સિસ્ટમ નિશાન બને તો સંકટ પેદા થશે, પણ સંભાવના ઓછી છે. રશિયાથી કેટલું સસ્તું મળે છે તેલ? ભારત જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો રશિયાથી ખરીદી રહ્યું છે. અનુમાન છે કે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ પર લગભગ 30% સુધીની બચત મળે છે.