યમનમાં ઈરાન સમર્થિત હુતી વિદ્રોહીઓએ લાલ સાગરના વ્યૂહાત્મક બંદર શહેર મોખા પર કબજો કરી લીધો છે. આ શહેર બાબ અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટથી લગભગ 75 કિલોમીટર દૂર છે. આ દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. મોખા પર પહેલા યમની નેશનલ રેઝિસ્ટન્સ ફોર્સનો કંટ્રોલ હતો. આ હુતીઓ વિરુદ્ધ લડનાર સાઉદી સમર્થિત જૂથ છે. બંને વચ્ચે છેલ્લા 9 દિવસથી લડાઈ ચાલી રહી હતી. મોખા પર કબજા પછી છેલ્લા 4 વર્ષમાં આ હુતીઓની સૌથી મોટી પ્રાદેશિક સફળતા માનવામાં આવી રહી છે. હવે હુતી લડવૈયા યમનના મહત્વના શહેર તાઈઝ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. આ દરમિયાન સાઉદી અરબે પાકિસ્તાન દ્વારા ઈરાનને સંદેશ મોકલીને હુતીઓને સાઉદી અરબ પર હુમલા રોકવા માટે કહેવા જણાવ્યું છે. જોકે, એક ઈરાની અધિકારીએ કહ્યું છે કે ઈરાન હુતીઓને નિયંત્રિત કરતું નથી. મોખા પર કબજાથી હુતીઓની પકડ મજબૂત છેલ્લા લગભગ 10 દિવસથી હુતી લડવૈયાઓ તાઈઝની પશ્ચિમ દિશામાં સતત આગળ વધી રહ્યા હતા. તેમણે રસ્તામાં આવતા અલ-શકીરા વિસ્તાર પર પણ કબજો કરી લીધો. આ વિસ્તાર તાઈઝ શહેરને પશ્ચિમ કિનારે જોડતા મહત્વના રસ્તા પર છે. તેના પર કબજાથી આ વિસ્તારમાં હુતીઓની પકડ વધુ મજબૂત બની. હુતીઓ પહેલાથી જ યમનની રાજધાની સના અને લાલ સાગરના મોટા બંદર હોદેઇદા પર નિયંત્રણ ધરાવે છે. હવે મોખા પર કબજો કર્યા પછી પશ્ચિમી તટ પર પણ તેમની સ્થિતિ મજબૂત થઈ ગઈ છે. આ જ કારણ છે કે મોખાની લડાઈને માત્ર એક બંદર શહેર પર કબજા તરીકે જોવામાં આવતી નથી. તેનાથી યમનના પશ્ચિમી તટ પર હુતીઓની સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ વધુ મજબૂત થઈ શકે છે. બાબ અલ-મંદેબની નજીક પહોંચ્યા હુતીઓ, જહાજો પર વધ્યો ખતરો મોખા પર કબજો કર્યા પછી હુતીઓ બાબ અલ-મંદેબની વધુ નજીક પહોંચી ગયા છે. તેમણે લાલ સાગરમાં આવેલા હનીશ દ્વીપો તરફ પણ આગળ વધ્યા છે. ધુબાબ અને તેની સામે આવેલા આ દ્વીપો બાબ અલ-મંદેબની ખૂબ નજીક છે. રક્ષા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો હુતી આ વિસ્તારમાં પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરશે, તો લાલ સાગરથી પસાર થતા જહાજો પર નજર રાખવી અને તેમના પર દબાણ બનાવવું તેમના માટે સરળ બની શકે છે. બાબ અલ-મંદેબ સમુદ્રનો એક સાંકડો રસ્તો છે. તેથી અહીં મોટા વિસ્તાર પર કબજો કર્યા વિના પણ આસપાસના વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓથી પસાર થતા જહાજો માટે ખતરો ઊભો કરી શકાય છે. પાકિસ્તાન બોલ્યું- સાઉદીની મદદ માટે સેના નહીં મોકલે હુતી વિદ્રોહીઓને ઈરાન જ્યારે યમન સરકારને સાઉદી અરબ સમર્થન આપી રહ્યા છે. યમનમાં હુતી હુમલાઓ વચ્ચે પાકિસ્તાને હાલમાં સૈન્ય કાર્યવાહીનો ઇનકાર કર્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા સજ્જાદ હૈદર ખાને જણાવ્યું કે સાઉદી અરબ સાથેના સંરક્ષણ કરાર હેઠળ હાલમાં હુતીઓ વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી પર કોઈ ચર્ચા થઈ રહી નથી. તેમણે કહ્યું, હાલમાં આવી કોઈ વાત ચર્ચામાં નથી. જ્યારે સમય આવશે, ત્યારે કરાર હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયનું આ નિવેદન રક્ષા મંત્રી ખ્વાજા આસિફના એક દિવસ પહેલા આપેલા નિવેદન બાદ આવ્યું છે. આસિફે કહ્યું હતું કે જો યમનનો સંઘર્ષ સાઉદી અરબ સુધી પહોંચે છે, તો પાકિસ્તાન, સાઉદી અરબ અને તુર્કીયે વચ્ચે થયેલો સંરક્ષણ કરાર લાગુ પડી શકે છે. 7 ઓગસ્ટે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરબ અને તુર્કીયે વચ્ચે થયેલા સંરક્ષણ કરાર હેઠળ કોઈ એક દેશ પર હુમલો થવા પર બાકીના બંને દેશો તેની સુરક્ષામાં મદદ કરશે. યમનમાં ફરી કેમ ઉગ્ર થઈ લડાઈ યમનમાં હુતીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત સરકાર વચ્ચે ગૃહયુદ્ધ 2014માં શરૂ થયું હતું. 2022માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રયાસોથી બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ થયો. જોકે, બંને વચ્ચે કોઈ કાયમી શાંતિ કરાર થઈ શક્યો નહીં. નિષ્ણાતોના મતે, ઈરાનના અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં ફસાયેલા હોવાનો પ્રભાવ યમન પર પણ પડી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, યમન સરકાર હુતીઓના કબજા હેઠળના વિસ્તારોને પાછા મેળવવા માંગે છે. જ્યારે, હુતીઓ લાલ સાગરના કિનારે અને બાબ અલ-મંદેબની આસપાસ પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે. આ જ કારણ છે કે હવે મોખા, તાઈઝ અને હોદેઈદાની આસપાસ લડાઈ તેજ બની ગઈ છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં બંને પક્ષોના ઘણા લડવૈયાઓ અને સામાન્ય લોકો માર્યા ગયા છે. હજારો લોકોને પોતાના ઘર છોડીને બીજી જગ્યાએ જવું પડ્યું છે. સાઉદીએ 2015માં હુતીઓ વિરુદ્ધ યુદ્ધ શરૂ કર્યું હાદીના પદ છોડ્યા પછી યમન પર કોઈ એક સરકારનું નિયંત્રણ રહ્યું નથી. આનાથી પાડોશી સાઉદી અરેબિયાને ખતરો લાગ્યો કારણ કે હુતીઓને ઈરાન સમર્થન આપી રહ્યું હતું. આવા સંજોગોમાં, સાઉદીએ 2015માં આઠ આરબ દેશો સાથે મળીને સૈન્ય ગઠબંધન બનાવ્યું અને હુતીઓ વિરુદ્ધ યુદ્ધ શરૂ કર્યું. આ ગઠબંધનનો હેતુ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દરબ્બુહ મન્સૂર હાદીની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારને ફરી સત્તામાં લાવવાનો હતો. લગભગ આઠ વર્ષ સુધી લડાઈ પછી સાઉદી અરેબિયાને સમજાયું કે માત્ર સૈન્ય શક્તિથી હુતીઓને હરાવવા શક્ય નથી. આ પછી તેણે વાતચીતનો માર્ગ અપનાવ્યો અને સીધા હુતી નેતાઓનો સંપર્ક શરૂ કર્યો. આજે ઉત્તરી યમનના મોટા ભાગ પર હુતીઓનું નિયંત્રણ છે. જ્યારે દક્ષિણી યમન આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારના નિયંત્રણમાં છે, પરંતુ તે આર્થિક અને સૈન્ય મદદ માટે મોટાભાગે સાઉદી અરેબિયા પર નિર્ભર છે.