ચોમાસા દરમિયાન સાંધાના દુખાવાની ફરિયાદ વધી જાય છે. આ સિઝનમાં કેટલાક લોકોને ઘૂંટણ, પીઠ અને ખભામાં દુખાવો કે જકડાઈ જવાની સમસ્યા થાય છે. ખાસ કરીને આર્થરાઈટિસ, જૂની ઈજા કે હાડકાં સંબંધિત સમસ્યાઓથી પીડિત લોકોમાં આ પરેશાની વધી જાય છે. ‘ધ જર્નલ ઓફ રુમેટોલોજી’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, ઓછું તાપમાન અને વધુ ભેજ, કેટલાક લોકોમાં સાંધાનો દુખાવો વધારી શકે છે. જોકે, તેની અસર દરેક વ્યક્તિ પર એકસરખી હોતી નથી. ઉંમર, સ્વાસ્થ્ય અને પહેલાથી હાજર બીમારીઓ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં ચોમાસામાં સાંધાના દુખાવા વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ ડૉ. ગૌરવ પ્રકાશ ભારદ્વાજ, ડાયરેક્ટર અને સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ- સ્પોર્ટ્સ ઇન્જરી, જોઈન્ટ પ્રિઝર્વેશન એન્ડ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જન, પીએસઆરઆઈ હૉસ્પિટલ, નવી દિલ્હી પ્રશ્ન- ચોમાસામાં શરીરનો દુખાવો અને સાંધાનો દુખાવો કેમ વધી જાય છે? જવાબ- ચોમાસામાં વધેલો ભેજ, તાપમાનમાં થતા ફેરફારો અને હવાના દબાણમાં થતા ફેરફારો સાંધા અને સ્નાયુઓને અસર કરે છે. આનાથી કેટલાક લોકોને દુખાવો, સોજો અને જકડાઈ જવાની સમસ્યા વધી જાય છે. ગ્રાફિકમાં તેના તમામ કારણો જોઈએ- પ્રશ્ન- વરસાદની ઋતુ સાંધાને કેવી રીતે અસર કરે છે? જવાબ- હા, તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- કયા લોકોને તેનું જોખમ વધુ હોય છે? જવાબ- જેમના સાંધા કે સ્નાયુઓ સંવેદનશીલ હોય છે અથવા શરીરની રિકવરી ક્ષમતા ઓછી હોય છે, તેમને જોખમ વધુ હોય છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શરીરના કયા ભાગોમાં દુખાવો વધી શકે છે? જવાબ- જ્યાં પહેલાથી નબળાઈ, ઈજા કે સોજો હોય, તે શરીરના ભાગોમાં ચોમાસા દરમિયાન દુખાવો ટ્રિગર થાય છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- શું ઓછો તડકો મળવાથી દુખાવો વધી શકે છે? જવાબ- હા, ચોમાસામાં ઓછો તડકો મળવાથી શરીરમાં વિટામિન Dનું સ્તર ઘટી શકે છે. તેની ઊણપથી હાડકાં અને સ્નાયુઓ નબળા પડી શકે છે. પ્રશ્ન- ચોમાસામાં સાંધાનો દુખાવો ઓછો કરવા શું કરવું? જવાબ- યોગ્ય જીવનશૈલી અપનાવીને તેને મોટાભાગે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આ માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- કઈ કસરત પીડામાંથી રાહત અપાવવામાં ફાયદાકારક છે? જવાબ- જે કસરતથી સાંધા પર વધુ દબાણ ન આવે, તે પીડામાંથી રાહત આપે છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- શું ગરમ ​​શેક કરવાથી પણ દુખાવામાં રાહત મળે છે? જવાબ- હા, ગરમ શેક સાંધાના દુખાવામાં રાહત આપે છે. ગરમીથી સાંધાની આસપાસની માંસપેશીઓ રિલેક્સ થાય છે, રક્ત પરિભ્રમણ (બ્લડ સર્ક્યુલેશન) સુધરે છે અને જકડન ઓછું થાય છે. તેનાથી દુખાવો ધીમે ધીમે ઘટે છે. જો સાંધામાં વધુ સોજો અને લાલાશ હોય, તો ગરમ શેકને બદલે ઠંડો શેક વધુ સારો છે. પ્રશ્ન- ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું જરૂરી છે? જવાબ- આ પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે- પ્રશ્ન- શું ખાવા-પીવાની આદતો પણ દુખાવો વધારી શકે છે? જવાબ- હા, ખોટા આહારથી શરીરમાં સોજો વધી શકે છે. આનાથી સાંધાનો દુખાવો વધે છે. ગ્રાફિકમાં આવી જ કેટલીક ખરાબ આદતોની યાદી જોઈએ- પ્રશ્ન- જેમને પહેલાથી સાંધાના દુખાવાની સમસ્યા છે, ચોમાસામાં તેમનો આહાર કેવો હોવો જોઈએ? જવાબ- આવા લોકોના આહારમાં એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી અને કેલ્શિયમથી ભરપૂર ખોરાક હોવો જોઈએ, જે હાડકાંને મજબૂત બનાવે અને સ્નાયુઓને ટેકો આપે. ગ્રાફિકમાં ખોરાકની યાદી જોઈએ- શરીરના દુખાવા સંબંધિત કેટલાક સામાન્ય પ્રશ્ન-જવાબ પ્રશ્ન- શું વધુ ઊંઘવાથી કે લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં રહેવાથી દુખાવો વધે છે? જવાબ- હા, તેનાથી સાંધામાં ફ્લુઇડનું હલનચલન ઓછું થાય છે અને આસપાસના સ્નાયુઓ સખત થવા લાગે છે. તેનાથી જકડન અને દુખાવો વધે છે. પ્રશ્ન- શું ઓછું પાણી પીવાથી પણ શરીરમાં દુખાવો થઈ શકે છે? જવાબ- હા, તેનાથી સાંધા વચ્ચે રહેલા લુબ્રિકેટિંગ ફ્લુઇડની અસર ઓછી થાય છે. સાથે જ ઘર્ષણ, જકડાઈ જવું અને દુખાવો વધી શકે છે. ડિહાઇડ્રેશન સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને થાક પણ વધારે છે. પ્રશ્ન- શું ઊંઘના અભાવથી દુખાવો વધી શકે છે? જવાબ- હા, પૂરતી ઊંઘ ન મળવા પર શરીરની રિપેર અને રિકવરી પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થાય છે. તેનાથી સ્નાયુઓ અને સાંધામાં સોજો વધી શકે છે. ઊંઘનો અભાવ દુખાવો સહન કરવાની ક્ષમતા પણ ઓછી કરી દે છે. તેથી હળવો દુખાવો પણ વધુ અનુભવવા લાગે છે. પ્રશ્ન- શું લાંબા સમય સુધી ડેસ્ક જોબ કરવાથી દુખાવો વધે છે? જવાબ- હા, તેનાથી સાંધામાં જકડાઈ જાય છે અને સ્નાયુઓ કડક થવા લાગે છે. ખોટી મુદ્રા આ સમસ્યાને વધારી દે છે. તેનાથી ધીમે ધીમે ક્રોનિક પીડાની સ્થિતિ બની શકે છે. પ્રશ્ન- કયા પ્રકારના ગાદલા/ઓશીકા સારા છે? જવાબ- મીડિયમ-ફર્મ ઓર્થોપેડિક ગાદલું વધુ સારું માનવામાં આવે છે. તે કરોડરજ્જુ (સ્પાઇન) ને યોગ્ય ટેકો આપે છે. સાથે જ ખભા, હિપ્સ અને ઘૂંટણ જેવા દબાણવાળા ભાગો પર ભાર ઓછો કરે છે. ઓશીકા માટે એવો વિકલ્પ પસંદ કરો, જે ગરદનને સીધી અને ન્યુટ્રલ પોઝિશનમાં રાખે. પ્રશ્ન- શું દર વખતે પેઇનકિલર લેવી યોગ્ય છે? જવાબ- ના, તેના બદલે પીડાનું કારણ સમજવું જરૂરી છે. સાથે જ હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલ અપનાવો અને જરૂર પડ્યે ડૉક્ટરની સલાહ લો. પ્રશ્ન- શું ખોટા ફૂટવેરથી દુખાવો વધી શકે છે? જવાબ- હા, ખૂબ ફ્લેટ, ખૂબ સખત અથવા કુશન વગરના જૂતા પગના આંચકાને યોગ્ય રીતે શોષી શકતા નથી. તેની અસર સીધી એડી, ઘૂંટણ અને હિપ્સ સુધી જાય છે. એ જ રીતે, હાઈ હીલ્સ શરીરનું સંતુલન બગાડે છે અને ઘૂંટણ તથા પીઠ પર વધારાનું દબાણ લાવે છે. આનાથી દુખાવો વધી શકે છે.