મેજર રિષભ સિંહ સંબ્યાલ કે જેઓ અગાઉ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુના ADC (એઇડ-ડી-કેમ્પ) હતા અને સોશિયલ મીડિયા પર નેશનલ ક્રશ બન્યા હતા. તેમણે માત્ર 30 વર્ષની વયે ભારતીય સેનામાંથી સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લીધી છે.

મેજર રિષભને કેટલુ મળે પેન્શન ? 

મેજર રિષભ સિંહ સંબ્યાલ તેમની લગભગ 12 વર્ષની સેવા દરમિયાન, તેઓ લદ્દાખ જેવા પડકારજનક વિસ્તારોમાં તૈનાત હતા, 4 પેરા સ્પેશિયલ ફોર્સીસ સાથે સેવા આપી હતી અને અંતે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ADC તરીકેની પ્રતિષ્ઠિત ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમનો નિર્ણય ઘણાને આશ્ચર્યચકિત કરનારો હતો, પરંતુ હવે પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે કે માત્ર 12 વર્ષના ટૂંકા કાર્યકાળ પછી તેમને કયા પેન્શન લાભો મળી શકે છે.

આર્મી પેન્શન માટે લઘુત્તમ સેવા કેટલી જરૂરી છે?

આર્મી પેન્શનના નિયમો અનુસાર નિવૃત્તિ પેન્શન માટે પાત્ર બનવા માટે અધિકારીએ ઓછામાં ઓછા ૨૦ વર્ષની લાયક સેવા પૂર્ણ કરવી આવશ્યક છે. જો કે, જો કોઈ અધિકારી ૨૦ વર્ષ પૂર્ણ કરતા પહેલા નિર્ધારિત વય મર્યાદા સુધી પહોંચવાને કારણે ફરજિયાત નિવૃત્તિ લે છે—પરંતુ તેમણે ઓછામાં ઓછા ૧૫ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરી હોય—તો તેમને “મોડા જોડાયેલા” (late entrant) ગણીને પાંચ વર્ષની છૂટછાટ સાથે પેન્શન માટે પાત્ર માનવામાં આવે છે. ટૂંકમાં, સામાન્ય સંજોગોમાં, પેન્શન મેળવવા માટે ૧૫ થી ૨૦ વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરવી એ ફરજિયાત શરત છે.

મેજર રિષભની સેવા આ શ્રેણીમાં આવતી નથી

મેજર રિષભ સિંહ સંબ્યાલે સેનામાં લગભગ 12 વર્ષ સેવા આપી હતી, જે પેન્શન માટે જરૂરી લઘુત્તમ 15 થી 20 વર્ષની મર્યાદા કરતાં ઘણી ઓછી છે. પરિણામે, નિયમો મુજબ, તેઓ નિયમિત માસિક પેન્શન માટે પાત્ર નથી. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે નિવૃત્તિ પર તેમને કંઈ જ નહીં મળે.  જે અધિકારીઓ પ્રમાણભૂત સેવા કાર્યકાળ પૂર્ણ કરતા પહેલા નિવૃત્ત થાય છે તેમના માટે ચોક્કસ લાભો અને હકોની જોગવાઈ છે.

પેન્શનને બદલે મળતા લાભો

ટૂંકા કાર્યકાળ પછી નિવૃત્ત થતા અધિકારીઓને સામાન્ય રીતે એકવાર મળતા લાભોજેમ કે નિવૃત્તિ અથવા સેવા ગ્રેચ્યુઇટીમળે છે, જે માસિક પેન્શનથી અલગ હોય છે. આ ઉપરાંત, તેઓ તેમની સેવા દરમિયાન જમા થયેલ પ્રોવિડન્ટ ફંડની રકમ, ન વપરાયેલી રજાના બદલામાં ચૂકવણી અને અન્ય નિવૃત્તિ-સંબંધિત લાભો મેળવી શકે છે. જો કે, નિયમિત માસિક પેન્શનની તુલનામાં, આ તમામ લાભો એકમુક રકમ (lump sum) તરીકે આપવામાં આવે છે અને તે મર્યાદિત સ્વરૂપના હોય છે.

સમય પહેલાં નિવૃત્તિ અંગેના નિયમો

આર્મી અધિકારીઓ માટે, સમય પહેલાં નિવૃત્તિની જોગવાઈ ‘આર્મી રૂલ્સ, 1954’ હેઠળ આવે છે અને તેના માટે કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી જરૂરી છે. આ નિયમ અધિકારીઓને વ્યક્તિગત અથવા પારિવારિક કારણોસર તેમનો નિર્ધારિત કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યા પહેલાં જ સેના છોડવાની મંજૂરી આપે છે; જોકે, આમાં એક વિશિષ્ટ પ્રક્રિયા અને શરતોનો સમાવેશ થાય છે જે સામાન્ય નિવૃત્તિને લાગુ પડતી પ્રક્રિયા અને શરતો કરતાં અલગ હોય છે.