તાજેતરમાં ભોપાલના એક 29 વર્ષીય યુવક સાથે છેતરપિંડીની ઘટના બની. સ્કેમર્સે ‘ગૂગલ રિવ્યૂ’થી કમાણીના નામે તેની પાસેથી લાખો રૂપિયા પડાવી લીધા. ઠગોએ પહેલા ટેલિગ્રામ પર સંપર્ક કર્યો અને ગૂગલ રિવ્યૂ આપવાના બદલામાં પૈસા કમાવવાની ઓફર આપી. શરૂઆતમાં નાના ટાસ્ક પૂરા કરવાનું કહ્યું. નફો આપીને તેનો વિશ્વાસ પણ જીત્યો. ત્યારબાદ નવા ટાસ્ક, બોનસ અને રિફંડના નામે તેની પાસેથી કુલ 4.73 લાખ રૂપિયા પડાવી લીધા. રકમ પાછી મેળવવાની આશામાં યુવકે 2 લાખ રૂપિયાની પર્સનલ લોન પણ લીધી, પરંતુ ઠગોએ તે પૈસા પણ હડપ કરી લીધા. જ્યારે યુવકને છેતરપિંડીનો અહેસાસ થયો ત્યારે તેણે પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી. આ કોઈ એકલો કિસ્સો નથી. છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ‘ગૂગલ રિવ્યૂ ટાસ્ક’ અને ઓનલાઈન પાર્ટ-ટાઈમ જોબના નામે છેતરપિંડીના ઘણા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. તેથી ‘સાયબર લિટરસી’માં આજે આપણે ‘ગૂગલ રિવ્યૂ ટાસ્ક સ્કેમ’ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ રાહુલ મિશ્રા, સાયબર સિક્યોરિટી એડવાઈઝર, ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ પ્રશ્ન- ‘ગૂગલ રિવ્યૂ’ શું છે? જવાબ- ગૂગલ રિવ્યૂ તે ફીડબેક અથવા રેટિંગ છે, જે લોકો કોઈ દુકાન, હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, હોસ્પિટલ અથવા બીજી સર્વિસનો ઉપયોગ કર્યા પછી ગૂગલ પર આપે છે. આમાં યુઝર 1 થી 5 સ્ટાર સુધી રેટિંગ આપે છે અને પોતાના અનુભવ વિશે લખે છે. આનાથી બીજા લોકોને કોઈ બિઝનેસ અથવા સર્વિસની ગુણવત્તાનો અંદાજ લગાવવામાં મદદ મળે છે. પ્રશ્ન- ‘ગૂગલ રિવ્યૂ ટાસ્ક સ્કેમ’ શું છે? જવાબ- આ એક ઓનલાઈન છેતરપિંડી છે, જેમાં સાયબર અપરાધીઓ લોકોને ગૂગલ મેપ પર હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ અથવા અન્ય બિઝનેસને રિવ્યૂ અને રેટિંગ આપવાના બદલામાં પૈસા કમાવવાની લાલચ આપે છે. શરૂઆતમાં ઠગ કેટલાક નાના પેમેન્ટ કરીને વિશ્વાસ જીતે છે. ત્યારબાદ વધુ કમાણી, બોનસ કે VIP ટાસ્ક ના નામે રોકાણ કરાવવામાં આવે છે અથવા ફી જમા કરાવવામાં આવે છે. જ્યારે પીડિત મોટી રકમ જમા કરાવી દે છે, ત્યારે ઠગ પૈસા લઈને ગાયબ થઈ જાય છે. પ્રશ્ન- સાયબર ઠગ લોકોને ગૂગલ રિવ્યૂ ટાસ્ક સ્કેમમાં કેવી રીતે ફસાવે છે? જવાબ- સાયબર ઠગ લોકોને વોટ્સએપ કે ટેલિગ્રામ મેસેજ મોકલીને ‘ગૂગલ રિવ્યૂ ટાસ્ક’ ના નામે પાર્ટ ટાઈમ જોબની ઓફર આપે છે. મેસેજમાં તેઓ દાવો કરે છે કે હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ કે દુકાનને 5 સ્ટાર રેટિંગ આપીને રોજ 3-5 હજાર રૂપિયા સુધી કમાણી કરી શકાય છે, જ્યારે આ માત્ર એક ફ્રોડ છે. આ સ્કેમની આખી રમત ગ્રાફિકથી સમજો- પ્રશ્ન- લોકો કઈ ભૂલોને કારણે આ સ્કેમમાં ફસાઈ જાય છે? જવાબ- સરળ અને ઝડપથી પૈસા કમાવવાનો લોભ અને તપાસ કર્યા વિના પૈસા મોકલી દેવા એ આ સ્કેમમાં ફસાવાનું સૌથી મોટું કારણ છે. બધી સામાન્ય ભૂલો ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- સાયબર ઠગ શરૂઆતમાં પૈસા શા માટે આપે છે? જવાબ- સાયબર ઠગ શરૂઆતમાં નાના ટાસ્ક (કાર્ય)ના બદલામાં થોડા પૈસા આપીને લોકોનો વિશ્વાસ જીતે છે. આનાથી વ્યક્તિને લાગે છે કે ઓફર અસલી છે અને કમાણી થઈ રહી છે. વિશ્વાસ બન્યા પછી, ઠગ તેને વધુ રિટર્ન, બોનસ કે રિફંડની લાલચ આપીને મોટી રકમ જમા કરાવે છે અને પછી પૈસા લઈને ગાયબ થઈ જાય છે. પ્રશ્ન- ગૂગલ રિવ્યૂ સ્કેમમાં કયા-કયા બહાનાથી પૈસા માંગવામાં આવે છે? જવાબ- સાયબર ઠગ અલગ-અલગ ટાસ્ક, ફી અને ચાર્જના નામે લોકો પાસેથી પૈસા જમા કરાવે છે. ઠગ આ બહાનાથી પૈસા માંગે છે- ધ્યાન રાખો, નામો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ હેતુ માત્ર પૈસા કઢાવવાનો હોય છે. પ્રશ્ન- ઠગ આ કૌભાંડમાં કોને નિશાન બનાવે છે? જવાબ- સાયબર ઠગ સામાન્ય રીતે એવા લોકોને નિશાન બનાવે છે, જેઓ ઘરે બેઠા અથવા પાર્ટ ટાઈમ કમાણીની તકો શોધી રહ્યા હોય છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- શું ગૂગલ રિવ્યૂ કરવા માટે પૈસા આપે છે? જવાબ- ના, ગૂગલ રિવ્યૂ લખવા કે રેટિંગ આપવા માટે લોકોને પૈસા આપતું નથી. રિવ્યૂના બદલામાં કમાણીનો દાવો કરતી ઓફરો સ્કેમ છે. પ્રશ્ન- ગૂગલ પર નકલી રિવ્યૂ લખવાના શું જોખમો હોઈ શકે છે? જવાબ- ફેક રિવ્યૂ લખવા ગૂગલની પોલિસીનું ઉલ્લંઘન છે. આવા રિવ્યૂ હટાવી શકાય છે અને સંબંધિત એકાઉન્ટ પર કાર્યવાહી થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- જો ગૂગલ રિવ્યૂ સ્કેમમાં ફસાઈ ગયા છો તો શું કરવું? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ગભરાશો નહીં અને તરત જ આ જરૂરી પગલાં લો- પ્રશ્ન- આ પ્રકારના સ્કેમથી બચવા માટે શું સાવચેતી રાખવી? જવાબ- કોઈપણ એવી ઓફરથી સાવધાન રહો, જેમાં મહેનત વગર વધુ કમાણીનો દાવો કરવામાં આવે. આવા સ્કેમની જેટલી જલદી ફરિયાદ કરશો, પૈસા રિકવર થવાની શક્યતા તેટલી જ વધુ હશે. સ્કેમથી બચવા માટેની તમામ જરૂરી સાવચેતીઓ ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- શું ફેક ગૂગલ રિવ્યૂ આપવો કાયદેસર રીતે યોગ્ય છે? કાયદો આ વિશે શું કહે છે? જવાબ- ના, ભારતમાં એવો કોઈ કાયદો નથી, જે ‘ફેક ગૂગલ રિવ્યૂ’ને ગુનો જાહેર કરતો હોય. પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ જાણી જોઈને પૈસા લઈને અથવા કોઈને ગેરમાર્ગે દોરવાના ઈરાદાથી ખોટા રિવ્યૂ લખે છે, તો તેના પર સાયબર અને ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદાઓ હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- આ સ્કેમની ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી? જવાબ- નેશનલ સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કૉલ કરીને તેની ફરિયાદ કરો. સાથે જ www.cybercrime.gov.in પર ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો. ઝડપી ફરિયાદથી કાર્યવાહી અને પૈસા રિકવરીની શક્યતા વધી જાય છે. પ્રશ્ન- ફરિયાદ કરતી વખતે કયા જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે રાખવા જોઈએ? જવાબ- સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદ નોંધાવતી વખતે જેટલા વધુ પુરાવા હશે, તપાસ અને કાર્યવાહીમાં તેટલી વધુ મદદ મળશે. ફરિયાદ કરતી વખતે આ દસ્તાવેજો તમારી પાસે રાખો-