પાકિસ્તાન અને ચીને સરહદ સંબંધિત બાબતોના નિરાકરણ માટે ‘બાઉન્ડ્રી જોઈન્ટ કમિશન’ (સંયુક્ત સરહદ પંચ) શરૂ કર્યું છે, પરંતુ ભારતે આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી છે. આ પંચની પ્રથમ બેઠક 16 અને 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ ઇસ્લામાબાદમાં યોજાઈ હતી. પાકિસ્તાનના મતે બંને દેશો આ વ્યવસ્થા દ્વારા સરહદ વ્યવસ્થાપન, સંયુક્ત સરહદ સર્વેક્ષણ અને માલસામાન તથા લોકોની અવરજવર જેવા મુદ્દાઓ પર સહયોગ કરશે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચે એવી કોઈ સરહદ અસ્તિત્વમાં નથી જેને ભારત માન્યતા આપતું હોય.

વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે આ કહેવાતા સંયુક્ત પંચનો કોઈ કાનૂની આધાર નથી. ભારતનું માનવું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના સમગ્ર પ્રદેશો ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય હિસ્સો છે, અને ભારતીય પ્રદેશને લગતી કોઈપણ વ્યવસ્થામાં સામેલ થવાનો પાકિસ્તાનને કોઈ અધિકાર નથી. ભારતે 1963ના ચીન-પાકિસ્તાન સરહદ કરારને પણ ખાસ કરીને નકારી કાઢ્યો છે; નવી દિલ્હીનું વલણ છે કે તેણે આ કરારને ક્યારેય માન્યતા આપી નથી અને તે તેને ગેરકાયદેસર તથા અમાન્ય માને છે.

ભારતીય પ્રદેશની સ્થિતિ બદલવાના પ્રયાસો અસ્વીકાર્ય

ભારતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતીય પ્રદેશની સ્થિતિ બદલવાનો અથવા પાકિસ્તાનના કબજાને કાયદેસરતા આપવાનો કોઈપણ પ્રયાસ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. ભારતના વાંધાઓને ફગાવીને પાકિસ્તાને 1963ના ચીન-પાકિસ્તાન સરહદ કરારની માન્યતાનો દાવો કર્યો છે. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે બંને દેશો વચ્ચેની હાલની સરહદ વ્યવસ્થાપન વ્યવસ્થાઓને આગળ વધારવા માટે આ નવા ‘બાઉન્ડ્રી જોઈન્ટ કમિશન’ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

ટૂંકમાં, જ્યારે પાકિસ્તાન અને ચીન સરહદ વ્યવસ્થાપનના નામે નવી વ્યવસ્થા સ્થાપી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતે આ પગલાના મૂળ આધાર પર જ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. નવી દિલ્હીનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે: ભારત એ જમીનના ભવિષ્ય અથવા તેની સરહદો અંગે પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેના કોઈપણ કરારને સ્વીકારતું નથી, જેને તે પોતાનો અભિન્ન હિસ્સો માને છે.