અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 7 મહિનાથી યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. તેમ છતાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી આગામી અઠવાડિયે ન્યૂયોર્કમાં યોજાનારી UNGA બેઠકમાં હાજરી આપશે. અમેરિકાએ બંનેને વિઝા આપી દીધા છે. બંને નેતાઓ આગામી અઠવાડિયે ન્યૂયોર્કમાં યોજાનારી 81મી UNGAની ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠકમાં ભાગ લેશે. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ આ પહેલીવાર હશે, જ્યારે ઈરાનના ટોચના નેતાઓ અમેરિકાની ધરતી પર પહોંચશે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલયે ગુરુવારે આ માહિતી આપી હતી. આ વખતે પ્રતિનિધિમંડળનું કદ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં નાનું રાખવામાં આવ્યું છે અને તેના પર અનેક પ્રકારના પ્રતિબંધો લાગુ રહેશે. પેઝેશ્કિયાનની અમેરિકામાં ધરપકડ કેમ ન થઈ શકે? અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે, તેમ છતાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન ન્યૂયોર્કમાં UNGAમાં હાજરી આપી શકશે. તેના બે મોટા કારણો છે. 1. રાષ્ટ્રપતિને મળેલી વિશેષ કાનૂની સુરક્ષા કોઈ દેશના વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિને બીજા દેશમાં સામાન્ય આરોપીની જેમ ધરપકડ કરવી સરળ નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ રાષ્ટ્રપ્રમુખોને તેમના પદ પર રહેતા વિશેષ કાનૂની સુરક્ષા મળે છે. તેનો હેતુ એ છે કે એક દેશ બીજા દેશના વર્તમાન ટોચના નેતાઓની મનમાની રીતે ધરપકડ ન કરી શકે. તેનો અર્થ એ નથી કે રાષ્ટ્રપતિ સામે ક્યારેય કોઈ કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે નહીં. મામલો કઈ અદાલતમાં છે, આરોપો કયા પ્રકારના છે અને સંબંધિત દેશના કાયદા શું કહે છે, આ બધી બાબતો પરિસ્થિતિ બદલી શકે છે. 2. UNGA માટે અમેરિકાની અલગ જવાબદારી છે આ મામલો માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો નથી. UNનું મુખ્યાલય ન્યૂયોર્કમાં છે અને અમેરિકા તેનું યજમાન દેશ છે. તેથી અન્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓને UNના સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં પહોંચવાની સુવિધા આપવી એ અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓનો એક ભાગ છે. યુએન મુજબ, અમેરિકાએ યુએનમાં સત્તાવાર કામ કરતા પ્રતિનિધિઓની અવરજવર પર એવી રીતે રોક લગાવવી જોઈએ નહીં કે તેઓ પોતાના સત્તાવાર કામમાં ભાગ જ ન લઈ શકે. જોકે, અમેરિકા તેમની યુએનની બહારની ખાનગી અથવા બિનસત્તાવાર અવરજવર પર પ્રતિબંધો મૂકી શકે છે. આ જ કારણસર પઝશકિયાન અને અરાઘચીને અમેરિકા આવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, પરંતુ ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ નાનું રાખવામાં આવશે અને તેના સભ્યોની અવરજવર પર કડક પ્રતિબંધો રહેશે. મુસાફરી અને ખરીદી પર પ્રતિબંધો રહેશે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલય મુજબ, ઈરાની અધિકારીઓની ન્યૂયોર્કમાં અવરજવર મર્યાદિત રહેશે. તેમને માત્ર કેટલાક નિર્ધારિત સ્થળો સુધી જ જવાની મંજૂરી હશે. અગાઉની જેમ તેમની અવરજવરનો વિસ્તાર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મુખ્યાલય, ઈરાનના યુએન મિશન અને કેટલાક નિર્ધારિત વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, વૈભવી સામાન અને કેટલીક અન્ય વસ્તુઓની ખરીદી પર પણ રોક રહેશે. અમેરિકા અગાઉ પણ ઈરાની અધિકારીઓ પર આ પ્રકારના પ્રતિબંધો લગાવતું રહ્યું છે. શું અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાતચીત થશે? UNGA દરમિયાન દુનિયાની નજર આ વાત પર પણ રહેશે કે શું ન્યૂયોર્કમાં હાજર અમેરિકન અને ઈરાની અધિકારીઓ વચ્ચે કોઈ પ્રકારની વાતચીત થાય છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તાજેતરના મહિનાઓમાં ઘણી વખત દાવો કરી ચૂક્યા છે કે તેમના વહીવટીતંત્ર અને ઈરાની અધિકારીઓ વચ્ચે વાતચીત થઈ છે. આવી સ્થિતિમાં પઝશકિયાન અને અરાઘચીની ન્યૂયોર્ક યાત્રાને માત્ર એક રાજદ્વારી કાર્યક્રમ તરીકે નહીં, પરંતુ સંભવિત સંવાદના અવસર તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે. ફિલિસ્તીની રાષ્ટ્રપતિ અબ્બાસને વિઝા મળ્યો નહીં ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળને વિઝા આપવાનો નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે, જ્યારે અમેરિકાએ ફિલિસ્તીની રાષ્ટ્રપતિ મહમૂદ અબ્બાસને UNGAમાં ભાગ લેવા માટે વિઝા આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. અમેરિકાએ ફિલિસ્તીની સત્તામંડળ (PA) અને ફિલિસ્તીન લિબરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (PLO) સાથે જોડાયેલા અનેક અધિકારીઓ પર પણ પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. સતત બીજા વર્ષે અબ્બાસને ન્યૂયોર્ક આવવાની મંજૂરી મળી નથી. ગયા વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ તેમને વીડિયો લિંક દ્વારા મહાસભાને સંબોધવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય પેલેસ્ટિનિયન નેતૃત્વની કેટલીક નીતિઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલા પગલાંને કારણે લેવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, પેલેસ્ટિનિયન વિદેશ મંત્રાલયે આ નિર્ણયની ટીકા કરતાં કહ્યું કે તેનાથી રાજકીય ઉકેલ અને શાંતિ પ્રયાસો નબળા પડશે. UNGAમાં યુદ્ધ, તેલ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ચર્ચા થશે આ વખતે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા એવા સમયે યોજાઈ રહી છે, જ્યારે દુનિયા એકસાથે અનેક મોટા સંકટોનો સામનો કરી રહી છે. અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ, રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ, પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો તણાવ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પરનું દબાણ બેઠકના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ રહેશે. અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષની અસર પહેલેથી જ તેલ બજાર અને દરિયાઈ વેપાર પર પડી ચૂકી છે. એવા સમયે પેઝેશ્કિયાનની ન્યૂયોર્ક હાજરી અને અમેરિકી અધિકારીઓ સાથેના સંભવિત સંપર્ક પર દુનિયાભરની નજર રહેશે. UNGAના મંચ પર થનારી દરેક મુલાકાત અને દરેક નિવેદનને આ વખતે યુદ્ધ અને કૂટનીતિ, બંનેના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવશે.