રશિયાના વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લાવરોવે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)માં ભારતની કાયમી સભ્યપદની દાવેદારીનું સમર્થન કર્યું. લાવરોવે કહ્યું કે સુરક્ષા પરિષદમાં એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાનું પ્રતિનિધિત્વ વધવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું, અમે બ્રાઝિલ અને ભારતની કાયમી સભ્યપદની દાવેદારીનું સમર્થન કરીએ છીએ. તેમણે સુરક્ષા પરિષદમાં પશ્ચિમી દેશોની વધારાની બેઠકોનો વિરોધ કર્યો. લાવરોવે ખાસ કરીને જર્મની અને જાપાનનું નામ લેતાં તેમના પર ‘સૈન્યવાદ અને બદલો લેવાની ભાવના તરફ આગળ વધવાનો’ આરોપ લગાવ્યો. જોકે, લાવરોવે કહ્યું કે UNSCમાં સુધારા દરમિયાન વર્તમાન કાયમી સભ્યોના અધિકારો અને સત્તામાં ઘટાડો થવો જોઈએ નહીં. UNSCમાં કુલ 15 સભ્યો, 5 કાયમી સભ્યો સુરક્ષા પરિષદમાં કુલ 15 સભ્યો છે. તેમાં 5 કાયમી સભ્યો—ચીન, ફ્રાન્સ, રશિયા, બ્રિટન અને અમેરિકા છે, જેમને વીટો પાવર પ્રાપ્ત છે. આ ઉપરાંત 10 બિન-કાયમી સભ્યો હોય છે, જેમને 2 વર્ષના કાર્યકાળ માટે ચૂંટવામાં આવે છે. UN ચાર્ટરમાં ફેરફાર માટે મહાસભામાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતી અને બે-તૃતીયાંશ સભ્ય દેશોની ઔપચારિક મંજૂરી જરૂરી છે. તેમાં તમામ પાંચ વર્તમાન કાયમી સભ્યોની મંજૂરી પણ આવશ્યક છે. ભારતની કાયમી સભ્યપદની માંગ 1990થી ચાલુ ભારતની UNSCમાં કાયમી સભ્યપદની માંગ 1990ના દાયકાથી ઉઠતી રહી છે. 2008થી UNમાં સુરક્ષા પરિષદના સુધારા અંગે ઔપચારિક વાતચીત શરૂ થઈ. 2010માં ભારતે બ્રાઝિલ, જર્મની અને જાપાન સાથે મળીને G4 સમૂહ બનાવીને કાયમી બેઠકની માંગને આગળ ધપાવી. 2026માં પણ સુધારા અંગે વાતચીત ચાલુ છે, પરંતુ સભ્ય દેશો વચ્ચે UNSCના નવા માળખા અંગે સહમતી બની નથી. કાયમી સભ્યપદને લઈને 5 અડચણ… 1. ચીનનું વલણ
ભારતના કાયમી સભ્યપદ અંગે ચીનનું વલણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અડચણોમાંની એક માનવામાં આવે છે. ચીન પોતે હાલના પાંચ કાયમી સભ્યોમાં સામેલ છે અને ભારત સાથે તેના પ્રાદેશિક તથા વ્યૂહાત્મક મતભેદો પણ છે. 2. G4 વિરુદ્ધ અન્ય દેશોનો વાંધો
ભારત, જાપાન, જર્મની અને બ્રાઝિલ કાયમી બેઠકોના વિસ્તરણનું સમર્થન કરે છે. પરંતુ Uniting for Consensus (UfC) જેવા સમૂહનો એક પ્રસ્તાવ છે કે UNSCમાં નવા કાયમી સભ્યોના બદલે બિન-કાયમી બેઠકોની સંખ્યા વધારવામાં આવે. 3. આફ્રિકન દેશોની બેઠકો પર સહમતિ
આફ્રિકન દેશોની માંગ પણ UNSC સુધારાનો મોટો ભાગ છે. કેટલી બેઠકો હશે અને તેમનું સ્વરૂપ શું હશે, તે અંગે પણ ચર્ચા ચાલુ છે. 4. વીટોનો પ્રશ્ન
નવા કાયમી સભ્યોને વીટો પાવર મળશે કે નહીં, તે સૌથી જટિલ મુદ્દાઓમાંથી એક છે. હાલના પાંચ કાયમી સભ્યો પોતાના અધિકારો જાળવી રાખવા પર ભાર મૂકે છે, જ્યારે G4 કાયમી સભ્યપદના વાસ્તવિક અધિકારોની વાત કરે છે. 5. UN ચાર્ટરમાં સુધારો
UNSCની રચના બદલવા માટે UN Charterમાં સુધારો કરવો પડશે. તેના માટે મહાસભામાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતી અને સભ્ય દેશોની બે-તૃતીયાંશ મંજૂરી જરૂરી છે, જેમાં હાલના તમામ પાંચ કાયમી સભ્યોની મંજૂરી પણ આવશ્યક હોય છે.