ઓનલાઇન ખરીદદારો માટે મહત્વના સમાચાર છે. સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ અને જિયોમાર્ટ સામે કાર્યવાહી કરી છે. આ ત્રણેય ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર બિન-નોંધાયેલ કૃષિ-રસાયણ (એગ્રોકેમિકલ) ઉત્પાદનોના વેચાણ અને જાહેરાતનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ બાબતે કાર્યવાહી કરતા CCPA એ એમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટ પર ₹10 લાખ અને જિયોમાર્ટ પર ₹5 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. આ મામલો ‘સાયક્લોસિનોન હર્બિસાઇડ’ (Cyclosinone herbicide) નામના ઉત્પાદનના વેચાણ અને જાહેરાત સાથે સંબંધિત છે.
શા માટે કાર્યવાહી કરવામાં આવી?
CCPA ના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય પ્લેટફોર્મ પર સાયક્લોસિનોન હર્બિસાઇડનું વેચાણ કરવામાં આવી રહ્યું હતું. પરંતુ તેમાં રહેલા સક્રિય રાસાયણિક ઘટકનું નામ અને તેના બંધારણ (કમ્પોઝિશન) અંગેની વિગતો આપવામાં આવી ન હતી.
તપાસ દરમિયાન, કૃષિ મંત્રાલયે CCPA ને જાણ કરી હતી કે ‘ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સ એક્ટ, 1968’ (કીટનાશક અધિનિયમ) ની અનુસૂચિમાં ‘સાયક્લોસિનોન’ નામનું કોઈ રસાયણ સામેલ નથી. પરિણામે સાયક્લોસિનોન હર્બિસાઇડના વેચાણ અને માર્કેટિંગ માટેની પરીક્ષણ અને મંજૂરીની પ્રક્રિયાઓ અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
દરેક માટે કેટલો દંડ છે?
એમેઝોન: ₹10 લાખ
ફ્લિપકાર્ટ: ₹10 લાખ
જિયોમાર્ટ: ₹5 લાખ
CCPA ના રેકોર્ડ મુજબ એમેઝોન સામેનો આદેશ 16 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ જારી કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે ફ્લિપકાર્ટ અને જિયોમાર્ટ સામેના આદેશો 22 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
ફરિયાદ કોણે કરી હતી?
આ મામલાની શરૂઆત કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયની ફરિયાદથી થઈ હતી. ખરેખરમાં આ ફરિયાદ ‘ક્રોપ કેર ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા’ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે કૃષિ-રસાયણો જેમ કે કીટનાશકો અને નીંદણનાશકો (હર્બિસાઇડ્સ) ના વેચાણ અને ઉપયોગ માટે ચોક્કસ કાયદાકીય નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે. CCPA એ જણાવ્યું હતું કે સાયક્લોસિનોન હર્બિસાઇડની ઓનલાઇન લિસ્ટિંગમાં આવશ્યક માહિતીનો અભાવ હતો.
એમેઝોનને કેટલા ઓર્ડર મળ્યા હતા? તેના આદેશમાં, CCPA એ જણાવ્યું હતું કે એમેઝોન પર સાયક્લોસલ્ફામ્યુરોન (Cyclosulfamuron) હર્બિસાઇડ માટે 38,410 ઓર્ડર આપવામાં આવ્યા હતા અને કુલ 43,634 યુનિટ વેચાયા હતા. કુલ વેચાણ મૂલ્ય ₹96.42 લાખ નોંધાયું હતું.
CCPA એ શું આદેશ આપ્યો? CCPAએ એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ અને જિયોમાર્ટને ‘સાયક્લોસલ્ફામ્યુરોન’ (Cyclosulfamuron) નીંદણનાશકનું વેચાણ અને જાહેરાત તાત્કાલિક બંધ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ઉપરાંત આ ત્રણેય કંપનીઓને તેમના પ્લેટફોર્મનું સ્વ-ઓડિટ (self-audit) કરવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું છે. આ પ્રક્રિયાથી એવા ઉત્પાદનોની ઓળખ કરવામાં મદદ મળશે જે કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરતા હોય અથવા જાહેર સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરતા હોય. કંપનીઓએ આ આદેશના 15 દિવસની અંદર અહેવાલ પણ રજૂ કરવાનો રહેશે.