ઇલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ ‘સ્ટારશિપ’ને આજે 28 સપ્ટેમ્બરે ભારતીય સમય મુજબ સાંજે 6:16 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું. આ સ્ટારશિપનું 14મું પરીક્ષણ છે. આ પહેલી વાર છે જ્યારે સ્ટારશિપને પૃથ્વીની કક્ષામાં મોકલવામાં આવ્યું છે, જ્યાં તે પૃથ્વીની 6 પરિક્રમા કરશે અને સેટેલાઇટ્સ છોડશે. ત્યારબાદ તે ચિલીની નજીક સમુદ્રમાં લેન્ડ કરશે. આ પહેલાંની તમામ ઉડાનોમાં રોકેટને સબ-ઓર્બિટલ ટ્રેજેક્ટરી સુધી જ સીમિત રાખવામાં આવ્યું હતું, જેથી સુરક્ષા જળવાઈ રહે અને વધુમાં વધુ ડેટા એકત્રિત કરી શકાય. સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટ (ઉપરનો ભાગ) અને સુપર હેવી બૂસ્ટર (નીચેનો ભાગ)ને સામૂહિક રીતે ‘સ્ટારશિપ’ કહેવામાં આવે છે. આ વાહનની ઊંચાઈ 403 ફૂટ છે. ત્રણ તસવીરોમાં જુઓ સ્ટારશિપની અત્યાર સુધીની સફર… ઓર્બિટલ અને સબ-ઓર્બિટલ ટ્રેજેક્ટરી વચ્ચેનો તફાવત સ્ટારશિપની 14મી ઉડાનનું ટ્રેજેક્ટરી પ્રોફાઇલ… 10 કલાકની મુસાફરી, પૃથ્વીના 6 ચક્કર લગાવશે આ મિશનમાં સ્ટારશિપ જમીનથી આશરે 275 કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર ઉડાન ભરશે. લગભગ 10 કલાક લાંબી આ મુસાફરી દરમિયાન તે પૃથ્વીના 6 ચક્કર પૂર્ણ કરશે. મિશન પૂર્ણ થયા બાદ રૉકેટ ચિલી દેશની નજીક પ્રશાંત મહાસાગરમાં સુરક્ષિત રીતે પાણીમાં ઉતરશે, જેને સ્પ્લેશડાઉન કહેવામાં આવે છે. પ્રથમ વખત અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવશે 26 નવા સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ્સ આ ઉડાન દ્વારા પ્રથમ વખત નવી ટેક્નોલોજી ધરાવતા 26 ‘સ્ટારલિંક V3’ સેટેલાઇટ્સને અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. તેનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં ઇન્ટરનેટની ઝડપ અને નેટવર્ક ઘણું સારું બની જશે. આ નવા મૉડલનો માત્ર એક સેટેલાઇટ જ નેટવર્કમાં પ્રતિ સેકન્ડ 1 ટેરાબિટ (Tbps)ની ડેટા ક્ષમતા ઉમેરશે, એટલે કે આ એક જ મિશનથી કુલ 26 Tbpsની ક્ષમતા ઉમેરાશે, જે ફૉલ્કન 9 રૉકેટ દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાના સેટેલાઇટ્સની તુલનામાં આશરે 10 ગણી વધારે છે. રૉકેટથી અલગ થતાં જ આ સેટેલાઇટ્સ પોતાના એન્ટેના અને સોલર પેનલ ખોલી દેશે અને રેડિયો તરંગો તથા લેસર દ્વારા જમીન તેમજ અન્ય સેટેલાઇટ્સ સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરશે. આ પછી તેઓ પોતાના નાના એન્જિનોની મદદથી નિર્ધારિત કક્ષામાં પહોંચી જશે અને તમામ પ્રારંભિક તપાસો બાદ ઇન્ટરનેટ સેવા આપવાનું શરૂ કરશે. 3 સેટેલાઇટ્સમાં કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા છે, સ્ટારશિપ પર રાખશે નજર આ મિશનમાં સામેલ 3 સેટેલાઇટ્સમાં ખાસ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં હાઈ-ટેક કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા છે. આ કેમેરા અવકાશમાં સ્ટારશિપની ‘હીટશીલ્ડ’ એટલે કે ગરમીથી બચાવતી બાહ્ય પરતને સ્કેન કરશે અને તસવીરો સીધી જમીન પર હાજર વૈજ્ઞાનિકોને મોકલશે. આથી વૈજ્ઞાનિકોને એ સમજવામાં મદદ મળશે કે પૃથ્વી પર પરત ફરતી વખતે સ્ટારશિપની હીટશીલ્ડ કેટલી સુરક્ષિત રહે છે. આ તસવીરો અને પરીક્ષણનાં પરિણામો ભવિષ્યમાં રોકેટને લોન્ચ પેડ પર સુરક્ષિત રીતે પરત ઉતારવામાં કામ આવશે. હવે સ્ટારશિપના અગાઉ થયેલા 13 પરીક્ષણો વિશે જાણો…. 13મો ટેસ્ટ: પહેલી વાર પાણીમાં સુરક્ષિત રીતે તરતું જોવા મળ્યું સ્ટારશિપ સ્ટારશિપની 13મી ટેસ્ટ ઉડાન ભારતીય સમય અનુસાર 25 જુલાઈ 2026ના રોજ થઈ હતી. તેમાં અપર સ્ટેજ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડ થયું, જ્યારે તેના બૂસ્ટરે મેક્સિકોની ખાડીમાં લેન્ડિંગ કર્યું. આ પહેલી વાર હતું જ્યારે સ્ટારશિપને સુરક્ષિત રીતે પાણીમાં ઉતારવામાં આવ્યું. લેન્ડિંગ દરમિયાન સ્ટારશિપ પોતાની ‘બેલી-ફ્લોપ’ સ્થિતિમાંથી સીધું થયું અને પાણી પર ઊભી સ્થિતિમાં ઉતર્યું. ત્યાર બાદ તે ધીમે-ધીમે એક તરફ ઝૂકીને સમુદ્રમાં તરવા લાગ્યું.
12મો ટેસ્ટ: એન્જિન ફેલ થયા બાદ પણ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ ‘સ્ટારશિપ’ની 12મી ટેસ્ટ સફળતાઓ અને નિષ્ફળતાઓથી ભરેલી રહી હતી. તેમાં સ્ટારશિપના નવા અને મોટા વર્ઝન (V3)નો પહેલીવાર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ટેક્સાસના દક્ષિણ છેડે આવેલા ‘સ્ટારબેઝ’ લોન્ચિંગ પેડ પરથી ઉડાન ભર્યા બાદ એન્જિનમાં ખામી સર્જાઈ હતી. આ કારણે રોકેટના નષ્ટ થવાનો ખતરો ઊભો થયો હતો. તેમ છતાં લગભગ એક કલાક બાદ સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટ હિંદ મહાસાગરમાં સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરવામાં સફળ રહ્યું હતું. આ ટેસ્ટ ભારતીય સમય અનુસાર 23 મેની સવારે લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.
11મો ટેસ્ટ: પહેલીવાર આઠ ડમી સેટેલાઇટ્સને અંતરિક્ષમાં છોડવામાં આવ્યા સ્ટારશિપનું 11મું પરીક્ષણ 14 ઑક્ટોબર 2025ના રોજ સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરીક્ષણ 1 કલાક 6 મિનિટનું હતું, જેમાં સુપર હેવી બૂસ્ટરનું અમેરિકાના અખાતમાં વૉટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યાં જ સ્ટારશિપનું હિંદ મહાસાગરમાં વૉટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ ફ્લાઇટનો હેતુ ભવિષ્યમાં રોકેટને ઉડાન ભરવાના સ્થળે પરત લાવવા સંબંધિત પરીક્ષણો કરવાનો હતો. 10મો ટેસ્ટ: પહેલી વાર આઠ ડમી સેટેલાઇટ્સ અવકાશમાં છોડ્યાં સ્ટારશિપનું 10મું પરીક્ષણ 27 ઑગસ્ટ 2025ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું, જે સફળ રહ્યું હતું. રોકેટને સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી લૉન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરીક્ષણ 1 કલાક 6 મિનિટનું હતું. આ મિશનમાં સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટને અવકાશમાં છોડવાથી લઈને એન્જિન ચાલુ કરવા જેવા તમામ ઉદ્દેશ્યો પૂર્ણ થયા. સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટ વાસ્તવિક સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ્સના ડમી છે. તેમનો ઉપયોગ સ્ટારશિપની સેટેલાઇટ તૈનાત કરવાની ક્ષમતાની ચકાસણી કરવા માટે થાય છે. 29 જૂને સ્ટારશિપમાં વિસ્ફોટ થયો હતો આ પહેલાં આ ટેસ્ટ 29 જૂન 2025ના રોજ થવાનો હતો, પરંતુ સ્ટેટિક ફાયર ટેસ્ટ દરમિયાન સ્ટારશિપમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. આ ટેસ્ટમાં રોકેટને જમીન પર રાખીને તેના એન્જિનને ચાલુ કરવામાં આવે છે, જેથી લોન્ચ પહેલાં બધું યોગ્ય છે કે નહીં તે ચકાસી શકાય. ટેસ્ટ દરમિયાન રોકેટના ઉપરના ભાગમાં અચાનક વિસ્ફોટ શરૂ થયો. જોતજોતામાં આખું રોકેટ આગના ગોળામાં ફેરવાઈ ગયું હતું. નવમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું 28 મે 2025ના રોજ થયેલા 9મા ટેસ્ટમાં લોન્ચિંગના લગભગ 30 મિનિટ બાદ સ્ટારશિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું હતું, જેના કારણે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરતી વખતે તે નષ્ટ થઈ ગઈ હતી. આ સતત ત્રીજી વખત હતું જ્યારે સ્ટારશિપ આકાશમાં જ નષ્ટ થઈ હતી. જોકે, બૂસ્ટરે અમેરિકાની ખાડીમાં હાર્ડ લેન્ડિંગ કર્યું હતું. આઠમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપમાં વિસ્ફોટ થયો હતો સ્ટારશિપનો આઠમો ટેસ્ટ ભારતીય સમય અનુસાર 7 માર્ચ 2025ના રોજ થયો હતો. લોન્ચિંગના 7 મિનિટ બાદ બૂસ્ટર (નીચેનો ભાગ) અલગ થઈને ફરીથી લોન્ચ પેડ પર આવી ગયું હતું. પરંતુ 8 મિનિટ બાદ શિપ (ઉપરનો ભાગ)ના છ એન્જિનોમાંથી 4એ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના કારણે શિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું. ત્યારબાદ ઑટોમેટેડ અબૉર્ટ સિસ્ટમે શિપને બ્લાસ્ટ કરી દીધું. નીચે પડતા કાટમાળને કારણે મિયામી, ઑર્લાન્ડો, પામ બીચ અને ફોર્ટ લૉડરડેલના એરપોર્ટ્સ પર ફ્લાઇટ્સ પ્રભાવિત થઈ હતી. સાતમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર પાછો આવ્યો; પરંતુ સ્પેસક્રાફ્ટ આકાશમાં જ બ્લાસ્ટ થયું 17 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ પણ સ્ટારશિપનું સાતમું પરીક્ષણ સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યું નહોતું. લૉન્ચિંગના 8 મિનિટ બાદ બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) અલગ થઈને પાછું લૉન્ચ પેડ પર આવી ગયું હતું, પરંતુ શિપ (ઉપરનો ભાગ)માં ઑક્સિજન લીકેજને કારણે વિસ્ફોટ થયો હતો. છઠ્ઠું પરીક્ષણ: લૉન્ચપેડ પર ઉતરવામાં મુશ્કેલી જણાતાં પાણીમાં લેન્ડ કરાવ્યું, ટ્રમ્પ પણ હાજર રહ્યા સ્ટારશિપનું છઠ્ઠું પરીક્ષણ 20 નવેમ્બર 2024ના રોજ સવારે 03:30 વાગ્યે કરવામાં આવ્યું હતું. અમેરિકાના નવનિર્વાચિત રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ પરીક્ષણ જોવા માટે સ્ટારબેઝ પહોંચ્યા હતા. આ ટેસ્ટમાં બૂસ્ટરને લોન્ચ કર્યા બાદ પાછું લોન્ચપેડ પર કૅચ કરવાનું હતું, પરંતુ તમામ પરિમાણો યોગ્ય ન હોવાથી તેને પાણીમાં લેન્ડ કરાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. સ્ટારશિપના એન્જિનને સ્પેસમાં ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ થયું. પાંચમો ટેસ્ટ: પહેલી વાર બૂસ્ટરને લોન્ચપેડ પર કૅચ કરવામાં આવ્યું હતું સ્ટારશિપનું પાંચમું પરીક્ષણ 13 ઑક્ટોબર 2024ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરીક્ષણમાં પૃથ્વીથી 96 Km ઉપર મોકલવામાં આવેલા સુપર હેવી બૂસ્ટરને લૉન્ચપેડ પર પાછું લાવવામાં આવ્યું, જેને મેકેઝિલાએ પકડી લીધું. મેકેઝિલા બે ધાતુના હાથ છે, જે ચોપસ્ટિક્સ જેવા દેખાય છે. તે જ સમયે, સ્ટારશિપને પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરી પ્રવેશ કરાવીને હિંદ મહાસાગરમાં નિયંત્રિત લૅન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું. જ્યારે સ્ટારશિપે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેની ઝડપ 26,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક હતી અને તાપમાન 1,430°C સુધી પહોંચી ગયું હતું. ચોથું પરીક્ષણ: સ્ટારશિપને અવકાશમાં લઈ જવામાં આવ્યું, ત્યારબાદ પાણીમાં લૅન્ડિંગ થયું સ્ટારશિપનો ચોથો ટેસ્ટ 6 જૂન 2024ના રોજ થયો હતો, જે સફળ રહ્યો હતો. 1.05 કલાકના આ મિશનને બોકા ચિકા પરથી સાંજે 6:20 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં સ્ટારશિપને અવકાશમાં લઈ જવામાં આવ્યું, ત્યારબાદ તેને પૃથ્વી પર પાછું લાવીને પાણીમાં લેન્ડ કરાવવામાં આવ્યું હતું. ટેસ્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એ જોવાનો હતો કે સ્ટારશિપ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ દરમિયાન ટકી શકે છે કે નહીં. ટેસ્ટ બાદ કંપનીના માલિક ઇલોન મસ્કે કહ્યું હતું, ‘ઘણી ટાઇલ્સને નુકસાન અને એક ડેમેજ્ડ ફ્લૅપ હોવા છતાં સ્ટારશિપે સમુદ્રમાં સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું.’