ઈરાન અને યુક્રેન સાથે સંકળાયેલા સંઘર્ષો વચ્ચે, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે વિશ્વને એક મોટા સંકટની ચેતવણી આપી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઈરાન અને યુક્રેન સાથે જોડાયેલા યુદ્ધોને કારણે ખાતરની વૈશ્વિક અછત સર્જાઈ છે, જે નજીકના ભવિષ્યમાં ગંભીર ખાદ્ય સંકટને જન્મ આપી શકે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ (વિકાસશીલ દેશોનું જૂથ) ના અર્થતંત્રો માટે આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને તણાવપૂર્ણ છે – ભારત પણ આ જૂથનો એક ભાગ છે.

ખાદ્ય સંકટ ચિંતાનો વિષય- જયશંકર 

ન્યૂયોર્કમાં ‘એશિયા સોસાયટી’ ખાતે બોલતા જયશંકરે કહ્યું, “આ અમારા માટે ખૂબ જ ચિંતાનો વિષય છે. જો તમે આ બે સંઘર્ષો  યુક્રેન અને હવે ઈરાન-ગલ્ફ સંઘર્ષ પર નજર નાખો, તો તેની ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ના અર્થતંત્રો પર ગંભીર અસર પડી છે.” ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ શબ્દ મુખ્યત્વે એશિયા, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકામાં આવેલા વિકાસશીલ અને અલ્પ-વિકસિત દેશોનો નિર્દેશ કરે છે.

ઉત્પાદન પર પડી પ્રતિકૂળ અસર 

વિદેશ મંત્રીએ ઊર્જાની સ્થિતિ અંગેની ચોક્કસ ચિંતાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. બજારમાં પુરવઠો પહેલેથી જ ઓછો છે અને આ મુદ્દાના રાજકીયકરણને કારણે બજારની મુશ્કેલીઓ વધુ વકરી છે. આનાથી એવા સમયે ભાવ વધે છે જ્યારે વાસ્તવમાં ભાવ સ્થિર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. તેમણે ખાતરની સંભવિત વિશાળ વૈશ્વિક અછત અંગે ચેતવણી આપતા નોંધ્યું હતું કે પશ્ચિમ એશિયા અને રશિયા જેવા મુખ્ય ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં ઉત્પાદન પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે.

જયશંકરે ટિપ્પણી કરી, “તેથી, એક પાસું તેલના પુરવઠાની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલું છે અને બીજું તે પુરવઠાની આસપાસના રાજકારણ સાથે. આ બે પરિબળો મળીને બેવડું સંકટ અથવા તેનાથી પણ વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિ સર્જી રહ્યા છે. આપણે હાલમાં એવી સ્થિતિ જોઈ રહ્યા છીએ જેમાં અનાજની નિકાસ કરતા મુખ્ય દેશો કદાચ તેમનો માલ મોકલી શકશે નહીં, ખાસ કરીને કાળા સમુદ્ર (બ્લેક સી) ના માર્ગે.

મોટુ ખાદ્ય સંકટ સર્જાઇ શકે- જયશંકર 

‘સુપર અલ નીનો’ જેવી હવામાનની પેટર્નની અસરનો ઉલ્લેખ કરતા જયશંકરે કહ્યું, “આગામી મહિનાઓમાં મોટું ખાદ્ય સંકટ સર્જાઈ શકે છે.” તેથી, જો ઊર્જાની તીવ્ર અછત હોય, તેની સાથે અનાજ અને ખાતરની અછત હોય અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ પણ હોય  કારણ કે જ્યારે પણ સંઘર્ષ થાય છે ત્યારે મૂડી ‘ગ્લોબલ સાઉથ’થી દૂર સુરક્ષિત સ્થળો તરફ વળે છે  ત્યારે આ બધાનું સંયુક્ત પરિણામ અત્યંત તણાવપૂર્ણ રહ્યું છે.

તેમણે કહ્યું કે નીતિ-નિર્ધારકો એવો દાવો કરી શકતા નથી કે તેમનો ઈરાદો આવી પરિસ્થિતિ સર્જવાનો નહોતો. જયશંકરે ટિપ્પણી કરી કે, “દેશોએ એટલા બધા સ્વાર્થી ન બનવું જોઈએ કે તેઓ નિર્ણયો લે અને પછી કહે કે, ‘મારો ઉદ્દેશ્ય તમારું જીવન મુશ્કેલ બનાવવાનો નહોતો.'”

ખાતરની અછત દેખાઇ રહી છે- એસ જયશંકર 

“ખોરાકની બાબતમાં, આપણે હાલમાં એવી પરિસ્થિતિ જોઈ રહ્યા છીએ જેમાં અનાજની નિકાસ કરતા કેટલાક મુખ્ય દેશો તેમની પેદાશની નિકાસ કરવામાં અસમર્થ રહેશે. ખાસ કરીને કાળા સમુદ્ર (Black Sea) મારફતે. આપણે ખાતરની પણ ભારે અછત જોઈ રહ્યા છીએ, કારણ કે મોટાભાગના ઉત્પાદકો પશ્ચિમ એશિયા અને રશિયામાં સ્થિત છે અને તેમના ઉત્પાદનમાં વિક્ષેપ પડ્યો છે. આ ઉપરાંત, આપણે ‘સુપર અલ નીનો’ (Super El Niño) ઘટનાની શક્યતાનો પણ સામનો કરી રહ્યા છીએ.”

તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, “મને ખબર નથી કે ઘટનાક્રમમાં આવેલું આ પરિવર્તન જાણીજોઈને કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં, પરંતુ નીતિ-નિર્ધારકો એવો દાવો ન કરી શકે કે આ પરિસ્થિતિ અણધારી હતી. તેમણે સંકટનો સામનો કરી રહેલા દેશોની સ્થિતિને સમજવી જોઈએ અને તેમના નિર્ણયોની વૈશ્વિક અસરો પર વિચાર કરવો જોઈએ. દેશોએ એટલા બધા આત્મ-કેન્દ્રિત ન થવું જોઈએ કે તેઓ અન્ય દેશોથી અલગ રહીને નિર્ણયો લે અને પછી એવો દાવો કરે કે તેમનો ઈરાદો ક્યારેય કોઈની આજીવિકાને જોખમમાં મૂકવાનો નહોતો.”

યુક્રેન યુદ્ધને લીધે ઉર્જા સંકટ, અસ્થિરતના મળી રહ્યો છે વેગ 

જયશંકરે સમજદારીપૂર્વક એ સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો કે અનેક દેશોની પાયાની જરૂરિયાતોની એવી ઉપેક્ષા ન થાય કે તેઓ ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં ફસાઈ જાય; આ જ અમારી મુખ્ય ચિંતા છે. તેમણે નોંધ્યું કે ઊર્જા સંકટ અસ્થિરતાને વેગ આપી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “યુક્રેન યુદ્ધ બાદ આપણે આ જોઈ ચૂક્યા છીએ. આપણે આપણા પોતાના પડોશમાં રાજકીય અસ્થિરતાના સ્વરૂપમાં તેની સીધી અસર જોઈ છે, અને મને આશંકા છે કે ઈરાન અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં બની રહેલી ઘટનાઓને કારણે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી શકે છે.”