પ્રશ્ન- હું 36 વર્ષનો છું. 7 વર્ષ પહેલાં મારું બ્રેકઅપ થયું હતું. તે સમયે અમે બંને ઘણા ઇમેચ્યોર (અણસમજું) હતા. અમે પરિસ્થિતિને સમજદારીથી સંભાળી ન શક્યા અને ઝઘડી પડ્યા. હવે આટલા વર્ષો પછી પાછળ વળીને જોઉં છું તો મારી ભૂલો સારી રીતે સમજાય છે. હું છેલ્લા થોડા સમયથી તેને સોશિયલ મીડિયા પર જોઈ રહ્યો છું. તેણે પણ લગ્ન કર્યાં નથી. તે મુંબઈમાં રહે છે. શું મારે તેને ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ મોકલવી જોઈએ, તેની સાથે ફરીથી મિત્રતા કરવી જોઈએ? શું બ્રેકઅપ પછી એક્સ સાથે મિત્રતા કરવી યોગ્ય છે? એક્સપર્ટ- ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઇડા સાત વર્ષ વીતી ગયા પછી કોઈ જૂના સંબંધને યાદ કરવામાં કંઈ પણ અસામાન્ય નથી. સમય પસાર થવાની સાથે વ્યક્તિ પોતાના જૂના વર્તનને નવા દૃષ્ટિકોણથી જોઈ શકે છે. તેને પોતાની ભૂલો પણ સમજાય છે. આને જ આપણે ગ્રોથ કહીએ છીએ. જીવનમાં ગ્રોથ થવો ખૂબ સારી વાત છે. પરંતુ અહીં એક વાત સમજવી જરૂરી છે. તમને તમારી ભૂલોનો અહેસાસ થઈ ગયો છે અને હવે તમે ઇચ્છો છો કે વીતી ગયેલો સમય ફરી પાછો આવી જાય. આ ઇચ્છામાં કોઈ ખરાબી નથી. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે સામેની વ્યક્તિ પણ જીવનમાં એ જ જગ્યાએ ઊભી છે. સૌથી પહેલાં પોતાની જાતને કેટલાક પ્રશ્નો પૂછો શક્ય છે કે તે પણ તમને યાદ કરતી હોય. પરંતુ એ પણ શક્ય છે કે તેણે એ સંબંધને સંપૂર્ણપણે પાછળ છોડી દીધો હોય. તે પોતાના જીવનમાં આગળ વધી ગઈ હોય. સોશિયલ મીડિયા પર તેનું જીવન જોઈને આ વાત જાણી શકાતી નથી. તેથી આગળ વધતાં પહેલાં અથવા તેને સોશિયલ મીડિયા પર ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ મોકલતાં પહેલાં તમારે પોતાની જાતને કેટલાક પ્રશ્નો પૂછવાની જરૂર છે. આ પ્રશ્નોના જવાબ ઘણી બધી બાબતો સ્પષ્ટ કરી દેશે. શું તેને ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ મોકલવી ખોટું છે? ના. કોઈ જૂના પરિચિતને સોશિયલ મીડિયા પર રિક્વેસ્ટ મોકલવી પોતાનામાં ખોટી નથી. પરંતુ રિક્વેસ્ટ પાછળ તમારો હેતુ સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ. જો તમે માત્ર એ જાણવા માગતા હોવ કે તે કેવી છે, તો સંપર્કની શરૂઆત ખૂબ જ સામાન્ય રીતે થઈ શકે છે. પરંતુ જો તમારા મનમાં પહેલેથી જ એવી અપેક્ષા હોય કે વાતચીત ફરીથી સંબંધમાં બદલાઈ જશે, તો તમારે વિચારવાની અને સાવચેત રહેવાની જરૂર છે. આવું એટલા માટે કે પછી દરેક નાની બાબત તમને આશા આપી શકે છે, જેમ કે- આ બધી બાબતો થઈ શકે છે, પરંતુ એ જરૂરી નથી કે આ વાતો તેના સંબંધમાં પાછા ફરવાની ઇચ્છા દર્શાવતી હોય. તેથી તેમને સંકેત માનવો યોગ્ય નથી. શું એક્સ સાથે મિત્રતા કરવી યોગ્ય છે? આ દરેક સંબંધમાં અલગ હોય છે. કેટલાક લોકો બ્રેકઅપ પછી પણ સારા મિત્રો બનીને રહી શકે છે. કેટલાક લોકો રહી શકતા નથી. બંને પરિસ્થિતિઓ સામાન્ય છે. મિત્રતા ત્યારે જ સરળ હોય છે, જ્યારે જૂના સંબંધ સાથે જોડાયેલી લાગણીઓ ઘણી હદ સુધી શાંત થઈ ચૂકી હોય. જો એક વ્યક્તિ હજુ પણ પ્રેમ કરતી હોય અને બીજી વ્યક્તિ માત્ર મિત્રતા ઇચ્છતી હોય, તો મિત્રતા બંને માટે મુશ્કેલ બની શકે છે. મનોવિજ્ઞાનમાં તેને અનરિક્વાઇટેડ લવ (અધૂરી ભાવનાત્મક અપેક્ષા)ના દૃષ્ટિકોણથી સમજી શકાય છે. જ્યારે મન કોઈ સંબંધને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત માનતું નથી, ત્યારે નાની-નાની વાતચીત પણ જૂની અપેક્ષાઓને ફરી જાગૃત કરી શકે છે. તેથી પોતાને પૂછો કે શું તમે ખરેખર તેને માત્ર મિત્ર તરીકે જોઈ શકશો? સાત વર્ષ પછી લાગણીઓ શા માટે પાછી ફરી શકે છે? સમય પસાર થયા પછી આપણે ઘણી વાર જૂના સંબંધને નવા દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ છીએ. તે સમયે જે વાતો ખૂબ મોટી લાગતી હતી, તે આજે નાની લાગી શકે છે. પોતાની ભૂલો પણ વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ ઉપરાંત, યાદશક્તિ પણ ઘણી વાર સંબંધના સારા અને ખુશહાલ ભાગોને જ યાદ રાખે છે. ઝઘડા અને તણાવ એટલી તીવ્રતાથી યાદ રહેતા નથી. તેથી જરૂરી છે કે તમે માત્ર સારી યાદોના આધારે નિર્ણય ન લો. સંબંધ ખરેખર જેવો હતો, તેને પણ યાદ કરો. તેથી જૂના સંબંધને યાદ કરતી વખતે પોતાને આ પ્રશ્નો પણ પૂછો- તેણે હજુ સુધી લગ્ન કેમ નથી કર્યા? તમે પ્રશ્નમાં લખ્યું છે કે, તેણે હજુ સુધી લગ્ન નથી કર્યા. આ લખવાથી જણાય છે કે, તમારા છુપાયેલા મનમાં ક્યાંક એ વાત રહેલી છે કે તે સિંગલ અને ઉપલબ્ધ છે. મારું સૂચન છે કે તમે હાલ પૂરતું આ વાતને અલગ જ રાખો. તેણે લગ્ન નથી કર્યા, એ માત્ર એક હકીકત છે. આ વાતનો અર્થ એ નથી કે તે તમારી પાસે પાછી ફરવા માંગે છે. કદાચ, તે લગ્ન કરવા માંગતી ન હોય. કદાચ, તેના જીવનમાં કોઈ બીજી પ્રાથમિકતા હોય. કદાચ, તે કોઈ બીજા સંબંધમાં હોય અને તેની માહિતી સોશિયલ મીડિયા પર જાહેર ન હોય. તેથી તેની વૈવાહિક સ્થિતિને પોતાના માટે સંકેત ન માનો. એ જ રીતે મુંબઈમાં રહેવું પણ કોઈ ખાસ સંકેત નથી. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, તે આજે શું ઇચ્છે છે. જો સંપર્ક કરવો જ હોય તો કેવી રીતે કરવો? પ્રથમ સંપર્ક ખૂબ સરળ રાખો. બહુ લાંબો અને ભાવનાત્મક સંદેશ ન મોકલો. સાત વર્ષ જૂની આખી વાર્તા એકસાથે ન કહો. તમે સામાન્ય રીતે કહી શકો છો કે ઘણા સમય પછી તારી યાદ આવી અને આશા છે કે તું મજામાં હશે. જો તે સહજતાથી વાતચીત કરે, તો જ વાતચીત આગળ વધારો. જો તેનો જવાબ ટૂંકો હોય અથવા તે વાતચીત આગળ ન વધારે, તો ત્યાં જ અટકી જાઓ. પોતાની ભૂલો સમજવી સારી વાત છે સાત વર્ષ પછી પોતાની ભૂલો ઓળખી શકવું તમારી ભાવનાત્મક પરિપક્વતાનો સંકેત છે. પરંતુ તેનો સૌથી મોટો ફાયદો એ હોવો જોઈએ કે આજે તમે સંબંધો વધુ સારી રીતે નિભાવવા સક્ષમ બની શકો. આ ભાવનાત્મક પરિપક્વતાનું પરિણામ એ જ વ્યક્તિ પાસે પાછા ફરવું હોય, એવું જરૂરી નથી. ક્યારેક જૂના સંબંધમાંથી મળેલી શીખને નવા સંબંધમાં લાગુ કરવી જ તે સંબંધનું શ્રેષ્ઠ પરિણામ હોય છે. હવે શું કરવું? સંપર્ક કરવો કે નહીં? જૂનો સંબંધ તૂટ્યા પછી ફરીથી સંપર્ક કરવાની ઇચ્છા સ્વાભાવિક છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે સમય પસાર થવા સાથે ગુસ્સો અને ફરિયાદો ઓછી થઈ ગઈ હોય. પરંતુ માત્ર જૂની યાદો અથવા એકલતા ફરીથી સંપર્ક કરવા માટે પૂરતું કારણ નથી. સૌથી પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે તમે ખરેખર શું ઇચ્છો છો? માત્ર વાતચીત, મિત્રતા કે પછી સંબંધ ફરીથી શરૂ કરવાની આશા. એ પણ વિચારો કે સામેની વ્યક્તિ તમારા સંપર્કનો જવાબ ન આપે અથવા અંતર જાળવી રાખે, તો શું તમે તેને સહજતાથી સ્વીકારી શકશો. આ પ્રશ્નોના જવાબ જ એ નક્કી કરવામાં મદદ કરી શકે છે કે એક્સ સાથે સંપર્ક કરવો તમારા માટે યોગ્ય રહેશે કે નહીં. અંતિમ વાત સહજ મનથી, કોઈ પણ અપેક્ષા વિના ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ મોકલો. તે સ્વીકારે તો સારી વાત છે, ન સ્વીકારે તો પણ સારી વાત છે. તમે ન તો ખૂબ ખુશ થાઓ, ન તો ખૂબ ઉદાસ. જો તમે દિલ અને દિમાગથી દરેક પ્રકારના પરિણામને સહજતા અને ગૌરવ સાથે સ્વીકારવા માટે તૈયાર હો, તો ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ જરૂર મોકલો. જો તમારામાં એ ભાવનાત્મક પરિપક્વતા આવી ગઈ હોય, જે અસ્વીકારને ગૌરવ સાથે સ્વીકારે છે, તો ફ્રેન્ડ રિક્વેસ્ટ જરૂર મોકલો. પરંતુ જો હજુ પણ ક્યાંક છુપાયેલી આશા કે અપેક્ષા હોય, તો થોડું થોભો. પહેલાં તમારી લાગણીઓને સમજો.