ગાંધી જયંતી અવસરે સુરેન્દ્રનગરના પાટડી પંથકમાં ગાંધીજીનો ખાદી સંદેશ આજે પણ જીવંત જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષ 2025-26માં પાટડીમાં ₹90 લાખની કોટન અને પોલીવસ્ત્ર ખાદીનું ઉત્પાદન થવા સાથે ₹95 લાખનું હોલસેલ વેચાણ નોંધાયું છે. સ્થાનિક સ્તરે સરકારી સહાય વધતા આશરે 200 કારીગર પરિવારોને ₹27 લાખની રોજગારી પ્રાપ્ત થઈ છે. પાટડી તેની ઐતિહાસિક સત્યાગ્રહ છાવણી અને ખાદી ગ્રામોદ્યોગના વિકાસથી પ્રદેશમાં આત્મનિર્ભરતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહ્યું છે. પાટડી ખાદી ઉદ્યોગનો સફળ વિકાસ
પાટડી પંથકમાં ખાદીનું ઉત્પાદન અને વેચાણ સતત વધી રહ્યું છે. અહીં 200 પરિવારો ખાદીના વણાટકામથી પોતાની આજીવિકા મેળવે છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ₹90 લાખની ખાદીનું ઉત્પાદન કરાયું હતું. આ સમયગાળામાં ₹95 લાખનું હોલસેલ અને ₹58 લાખનું રીટેલ વેચાણ થયું છે. કારીગરોને ₹27 લાખની વેતન રોજગારી ચૂકવવામાં આવી છે. સરકાર દ્વારા વણાટ અને સાધન સહાય મળતાં પરિવારો આત્મસન્માનપૂર્વક જીવન જીવી રહ્યા છે. આ સંસ્થાની સ્થાપના 1963માં ભૂપતલાલ દેસાઇ દ્વારા આદરિયાણા ગામે થઈ હતી. ત્યારબાદ 1980-81માં આ ખાદી સંસ્થા પાટડી ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી હતી. પાટડીનો ઐતિહાસિક મીઠા સત્યાગ્રહ
મહાત્મા ગાંધીએ આઝાદીની ચળવળને જનજન સુધી પહોંચાડવા દાંડી કૂચ કરીને મીઠાના કાયદાનો ભંગ કર્યો હતો. આ હાકલને પગલે પાટડી અને ખારાઘોઢામાંથી મીઠું ઉપાડવા સત્યાગ્રહીઓની ટૂકડીઓ રવાના કરાઈ હતી. સત્યાગ્રહની એક વિશેષ શાખા પાટડીના જડેશ્વર મહાદેવ મંદિરમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી. કુલકર્ણીની આગેવાની હેઠળ 75 સત્યાગ્રહીઓએ ખારાઘોઢાથી મીઠું ઉપાડીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. આ દરમિયાન પોલીસે સત્યાગ્રહીઓ પર ભારે દમન આચર્યું હતું. ઘાયલ થયેલા સત્યાગ્રહીઓની સારવાર જડેશ્વર મહાદેવ મંદિરની છાવણી ખાતે કરવામાં આવતી હતી.
ઝીંઝુવાડાના અગરિયાઓને અધિકાર મળ્યો
વર્ષ 1947માં આઝાદી મળ્યા બાદ મીઠા સત્યાગ્રહના પરિણામે ગાંધી-ઇરવીન કરાર અમલમાં આવ્યો હતો. આ કરાર હેઠળ 10 એકર સુધીની જમીનમાં વિના લાયસન્સે મીઠું પકવવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો. કરારના કારણે કચ્છના નાના રણના ઝીંઝુવાડાના 25 અગરિયાઓને પ્રથમ વખત મીઠું બનાવવાની મંજૂરી મળી હતી. આ નિર્ણયથી સ્થાનિક અગરિયા સમુદાયને આર્થિક સ્વતંત્રતા અને રોજગારીની નવી તકો પ્રાપ્ત થઈ હતી. પાટડી પંથક આજે પણ આ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને કરારના ભવ્ય ભૂતકાળને ગૌરવપૂર્વક યાદ કરે છે.
વિદેશી પ્રવાસીઓમાં ખાદીનો ક્રેઝ
પાટડીના રણ વિસ્તારમાં ઘૂડખર અને દુર્લભ વિદેશી પક્ષીઓને જોવા મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ આવે છે. અહીં આવતા વિદેશી પર્યટકોમાં ગાંધીજીની ખાદી ખરીદવાનો જબરદસ્ત ઉત્સાહ જોવા મળે છે. પર્યટકો પોતાની મુલાકાતને યાદગાર બનાવવા સંભારણા રૂપે ખાદીના વસ્ત્રોની ખરીદી કરે છે. ગરીબ પરિવારોને રોજીરોટી પૂરી પાડવા બદલ પાટડી ખાદી ગ્રામોદ્યોગના મેનેજર કલ્પેશભાઇ પટેલને શ્રેષ્ઠ ખાદી ગ્રામોદ્યોગનો એવોર્ડ મળ્યો છે. હાલમાં પાટડીની ખાદી સમગ્ર ગુજરાત સહિત અન્ય રાજ્યોમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય બની છે.