જો હું તમને પૂછું કે લાંબા આયુષ્યનું સૌથી મોટું રહસ્ય શું છે, તો કદાચ તમારો જવાબ હશે- સારું ખાવું, દરરોજ કસરત કરવી અને પૂરતી ઊંઘ લેવી. પરંતુ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ એન્ડ્રુ હ્યૂબરમેન કહે છે કે, આ યાદીમાં એક વસ્તુ વધુ ઉમેરો- સવારનો સૂર્યપ્રકાશ. તેમના અનુસાર, સવારનો સૂર્યપ્રકાશ તમને માત્ર જગાડતો જ નથી, પરંતુ શરીરની બાયોલોજિકલ ઘડિયાળને પણ ચાવી આપે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આજે આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો સવારે આંખ ખૂલતાં જ સૂર્યપ્રકાશને બદલે મોબાઇલની સ્ક્રીન જોઈએ છીએ. દિવસની શરૂઆત નોટિફિકેશન અને સોશિયલ મીડિયાથી થાય છે. જ્યારે સવારનો સૂર્યપ્રકાશ બોડી ક્લોકને સેટ કરવા અને શરીરને આખા દિવસ માટે તૈયાર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં સવારના સૂર્યપ્રકાશના સ્વાસ્થ્યલાભો વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે— નિષ્ણાતઃ ડૉ. અતુલ અરોરા, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, ધર્મશિલા નારાયણા હૉસ્પિટલ, દિલ્હી પ્રશ્ન- દુનિયાભરમાં સનલાઇટ (તડકા) પર થઈ રહેલું સંશોધન કહે છે કે સૂર્યપ્રકાશથી લોન્જિવિટી વધે છે. શું આ વાત સાચી છે? જવાબ- હા, આ વાત સાચી છે. અનેક સંશોધનો જણાવે છે કે જે લોકો નિયમિત રીતે સવારનો તડકો લે છે, તેમના શરીરની ઘણી પ્રક્રિયાઓ વધુ સારી રીતે કાર્ય કરે છે, જે હેલ્ધી એજિંગને સપોર્ટ કરે છે. પરંતુ તેને એ રીતે સમજવું પડશે કે તડકો કોઈ જાદુઈ દવા નથી, જે સીધી રીતે તમારી ઉંમર વધારી દે. આ હેલ્ધી લિવિંગનો એક ભાગ છે. પ્રશ્ન- શું કોઈપણ સમયે તડકામાં રહેવું સ્વાસ્થ્ય માટે સારું છે? જવાબ- ના, સવારનો તડકો શરીરને જણાવે છે કે દિવસ શરૂ થઈ ગયો છે. તેનાથી- પ્રશ્ન- સવારના તડકાથી શરીરમાં શું ફેરફાર થાય છે? જવાબ- સવારનો તડકો ઘણા હોર્મોન્સનું સમયચક્ર નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે. તેની અસર ભૂખ, પાચન, ઊર્જાના ઉપયોગ, મૂડ અને રાત્રિની ઊંઘ પર પડે છે. આ જ કારણ છે કે જે લોકો નિયમિત રીતે સવારનો તડકો લે છે, તેમનામાં ઊંઘની પેટર્ન, આખા દિવસની ઊર્જા અને માનસિક કાર્યક્ષમતા વધુ સારી હોય છે. સવારના તડકાથી શરીરમાં થતા તમામ ફેરફારો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- સવારનો તડકો આપણી બોડી ક્લોકને કેવી રીતે રીસેટ કરે છે? જવાબ- તેને મુદ્દાવાર સમજીએ- પ્રશ્ન- એવા કયા સંકેતો છે, જે દર્શાવે છે કે બોડી ક્લોક બગડી રહી છે? જવાબ- તેના સંકેતો ઘણીવાર ધીમે-ધીમે દેખાય છે. તેથી લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા ખરાબ દિનચર્યાની અસર માનીને નજરઅંદાજ કરી દે છે. જો ઊંઘવા-જાગવા, ભૂખ લાગવા અથવા એનર્જી લેવલ સંબંધિત સમસ્યાઓ થઈ રહી હોય, તો આ બોડી ક્લોકમાં ગડબડ થવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં આવા તમામ સંકેતો જોઈએ- પ્રશ્ન- બોડી ક્લોકને ઠીક કરવા માટે શું કરવું? જવાબ- શરીરની ઇન્ટરનલ ક્લોકને રીસેટ કરવાની સૌથી અસરકારક રીત એ છે કે તેને દરરોજ એકસરખા સંકેતો મળે. તેમાં સવારનો તડકો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. નિયમિત રૂટિન અપનાવવાથી શરીર ધીમે-ધીમે પોતાની કુદરતી લય (સર્કેડિયન રિધમ)માં પાછું ફરી શકે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ ટિપ્સ જોઈએ- પ્રશ્ન- સવારે તડકો લેવાથી સ્વાસ્થ્યને શું ફાયદા થાય છે? જવાબ- હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ તેને સારી ઊંઘ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, મેટાબોલિક હેલ્થ અને સ્વસ્થ વૃદ્ધાવસ્થા સાથે જોડાયેલી જરૂરી આદત માને છે. ગ્રાફિકમાં સવારે તડકો લેવાના તમામ ફાયદા જોઈએ- પ્રશ્ન- સવારે તડકો લેવાથી રાત્રે સારી ઊંઘ કેવી રીતે આવે છે? જવાબ- ચાલો, તેને પોઈન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- આને આ રીતે સમજીએ- પ્રશ્ન- સવારનો સૂર્યપ્રકાશ તણાવ ઓછો કરવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે? જવાબ- સવારનો સૂર્યપ્રકાશ શરીરમાં કોર્ટિસોલના કુદરતી વધારાને ટેકો આપે છે. કોર્ટિસોલને આમ તો ‘સ્ટ્રેસ હોર્મોન’ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ યોગ્ય સમયે વધતું કોર્ટિસોલ ખરેખર આપણને જાગૃત કરવામાં, ઊર્જા આપવામાં અને દિવસ માટે તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે. સમસ્યા ત્યારે થાય છે, જ્યારે કોર્ટિસોલ ખોટા સમયે વધવા લાગે. આવી સ્થિતિમાં બેચેની, ચીડિયાપણું, થાક અને ઊંઘ સંબંધિત સમસ્યાઓ વધી શકે છે. સવારનો કુદરતી પ્રકાશ કોર્ટિસોલની દૈનિક લયને વ્યવસ્થિત કરે છે. પ્રશ્ન- સવારનો સૂર્યપ્રકાશ ફોકસ અને પરફોર્મન્સ વધારવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે? જવાબ- ચાલો, તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- સનલાઇટનો એજિંગ સાથે શું કનેક્શન છે? જવાબ- જો ઊંઘ, મેટાબોલિઝમ, હોર્મોન્સ, ઇમ્યુન સિસ્ટમ અને હાર્ટ હેલ્થ લાંબા સમય સુધી સારી રહે, તો વધતી ઉંમરની કેટલીક અસરો ધીમી પડી શકે છે. સવારનો સૂર્યપ્રકાશ આ તમામ સિસ્ટમ્સની સમયસૂચિને વધુ સારી રીતે જાળવવામાં મદદ કરે છે. જે લોકોની સર્કેડિયન રિધમ (બોડી ક્લોક) મજબૂત રહે છે, તેમનામાં વધતી ઉંમર સાથે જોડાયેલી અનેક સમસ્યાઓનું જોખમ ઓછું હોય છે. પ્રશ્ન- સવારે તડકો લેવાની યોગ્ય રીત શું છે? શું તડકો લેવાનો અર્થ સીધો સૂર્ય તરફ જોવાનો છે? જવાબ- ના, સવારે તડકો લેવાનો અર્થ સીધા સૂર્ય તરફ જોઈ રહેવાનો નથી. આમ કરવાથી આંખોને નુકસાન થઈ શકે છે. સવારના સૂર્યપ્રકાશનો લાભ લેવા માટે માત્ર એટલું જરૂરી છે કે કુદરતી પ્રકાશ તમારી આંખો સુધી પહોંચે. આ માટે ઘરની બહાર નીકળો અને ખુલ્લા આકાશ તરફ જુઓ. સૂર્ય તમારા દૃષ્ટિક્ષેત્રમાં હોઈ શકે છે, પરંતુ તેને સીધો જોવાની જરૂર નથી. હકીકતમાં, મગજને સંકેત સૂર્યના ગોળામાંથી નહીં, પરંતુ સમગ્ર આકાશમાં ફેલાયેલા કુદરતી પ્રકાશમાંથી મળે છે. પ્રશ્ન- સવારે તડકો લેતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- સવારના તડકાનો લાભ ત્યારે જ મળે છે, જ્યારે તેને યોગ્ય રીતે લેવામાં આવે. તેનો અર્થ વધુ સમય સુધી તડકામાં ઊભા રહેવું કે સૂર્યને સીધો જોવો એવો નથી. હેતુ આંખો અને શરીરને સુરક્ષિત રીતે કુદરતી પ્રકાશ આપવાનો છે. તડકો લેવાની યોગ્ય રીત ગ્રાફિકમાં જોઈએ- તડકો માત્ર પ્રકાશ જ નથી આપતો, તે મૂડ પણ સુધારી શકે છે. તેથી આગલી વખતે જ્યારે સૂર્ય વાદળોની પાછળથી બહાર આવતો દેખાય, ત્યારે થોડા સમય માટે બહાર જરૂર જજો. બની શકે છે કે, આ સોનેરી પ્રકાશ તમારા મનને પણ થોડું હળવું અને ખુશ કરી દે.