ફ્રાન્સમાં વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારાની માગને લઈને રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા છે. સપ્ટેમ્બરમાં શરૂ થયેલું આ આંદોલન હવે સમગ્ર દેશમાં ફેલાઈ ગયું છે. વિદ્યાર્થીઓ શાળાઓમાં વધતી ભીડ, જર્જરિત ઇમારતો અને શિક્ષકોની અછતનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં વિદ્યાર્થીઓએ સેંકડો શાળાઓ બંધ કરાવી છે. આંદોલન દરમિયાન ઘણી જગ્યાએ વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ વચ્ચે અથડામણ પણ થઈ છે. લેન્સ શહેરમાં એક શાળાની નજીક થયેલા વિસ્ફોટમાં 15 વર્ષના એક વિદ્યાર્થીનો હાથ ઊડી ગયો. તેને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. આ પહેલાં ગયા અઠવાડિયે 14 વર્ષના ઈડન નામના વિદ્યાર્થીના માથા પર ટિયર ગેસ છોડ્યાના સમાચાર સામે આવ્યા હતા. તેના જડબામાં બે જગ્યાએ ફ્રેક્ચર થયું હતું અને તેને મોટી સર્જરી કરાવવી પડી હતી. પ્રદર્શન દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 190 વિદ્યાર્થીઓ ઘાયલ થયા છે, જ્યારે 5,060 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તેમાંના 87% સગીર છે. મંગળવારે દેશભરમાં સૌથી મોટા પ્રદર્શનની જાહેરાત આ આંદોલન સપ્ટેમ્બરમાં પેરિસથી શરૂ થયું હતું. તેની શરૂઆત હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓએ કરી હતી. બાદમાં યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ પણ તેમાં જોડાઈ ગયા. વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય ફરિયાદો શાળાઓની ખરાબ વ્યવસ્થાને લઈને છે. તેમનું કહેવું છે કે ઘણા વર્ગખંડોમાં જરૂર કરતાં વધુ વિદ્યાર્થીઓ છે, શાળાની ઇમારતો જર્જરિત છે અને શિક્ષકોની અછત છે. આ જ માંગને લઈને હવે મંગળવારે દેશભરમાં પ્રદર્શનની તૈયારી છે. મુખ્ય વિદ્યાર્થી સંગઠન યુનિયન સિન્ડિકલ લિસેનએ લોકોને આંદોલનમાં જોડાવાની અપીલ કરી છે. શિક્ષકોના સંગઠનોએ પણ પોતાના સભ્યોને મંગળવારના પ્રદર્શનમાં જોડાવા અપીલ કરી છે. 21 સપ્ટેમ્બરે નાના વિરોધથી આંદોલનની શરૂઆત થઈ આંદોલનની શરૂઆત 21 સપ્ટેમ્બરે પેરિસની એક શાળાથી થઈ હતી. વિદ્યાર્થીઓની માંગ હતી કે શાળામાં સ્ટાફ અને સંસાધનોની અછત દૂર કરવામાં આવે. શાળામાં વધારાનો સ્ટાફ મોકલવામાં આવ્યા બાદ ત્યાંની હડતાળ સમાપ્ત થઈ ગઈ, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં અન્ય વિસ્તારોમાં પણ વિરોધ શરૂ થઈ ગયો હતો. ત્યારબાદ યુનિવર્સિટીઓના વિદ્યાર્થીઓ પણ આંદોલનમાં જોડાઈ ગયા. વિદ્યાર્થી નેતા માનેસ નડેલના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે પ્રારંભિક શાળામાં હડતાળ સમાપ્ત થઈ, ત્યાં સુધીમાં અન્ય વિસ્તારોમાં આંદોલન ફેલાઈ ચૂક્યું હતું. તેમનો દાવો છે કે આટલી મોટી સંખ્યામાં શાળાઓ અગાઉ ક્યારેય કોઈ આંદોલનમાં જોડાઈ નહોતી. શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ વધ્યા, શિક્ષકો ઘટ્યા ફ્રાન્સમાં 2010માં લગભગ 8.33 લાખ બાળકોનો જન્મ થયો હતો, જે તે સમયે પાછલાં 36 વર્ષના સૌથી ઊંચા આંકડાઓમાંનો એક હતો. જન્મદરમાં વધારાનું સૌથી મોટું કારણ 30 વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં વધેલો પ્રજનન દર હતો. પ્રવાસી મહિલાઓનો પ્રજનન દર ફ્રાન્સમાં જન્મેલી મહિલાઓ કરતાં વધુ હતો. હવે 2010માં જન્મેલા બાળકો 15-16 વર્ષના થઈ ચૂક્યા છે અને હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધવાની સરખામણીએ શાળાઓમાં વર્ગખંડો, સુવિધાઓ અને શિક્ષકોની સંખ્યા એ જ પ્રમાણમાં વધી નથી. 2008ની સરખામણીએ માધ્યમિક શાળાઓમાં હવે શિક્ષકોની સંખ્યા ઓછી છે, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા લગભગ 2.5 લાખ વધી ગઈ છે. આ દબાણને કારણે શાળાઓમાં ભીડ અને સુવિધાઓની અછત અંગેની ફરિયાદો વધી રહી છે. ફ્રાન્સમાં એકસાથે અનેક મોરચે સંકટ ફ્રાન્સમાં હાલમાં વિરોધ માત્ર શાળાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. શિક્ષકો, સરકારી કર્મચારીઓ, ફાયરફાઇટરો, આરોગ્યકર્મીઓ અને માછીમારો પણ અલગ-અલગ માંગણીઓને લઈને પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે ઈંધણ મોંઘું થયું ફ્રાન્સની મુશ્કેલીઓમાં મોંઘા ઈંધણે પણ વધારો કર્યો છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે તેલ અને ગેસના ભાવ વધી ગયા છે. પરિસ્થિતિ સંભાળવા માટે G7 દેશોએ પોતાના ભંડારમાંથી 10 કરોડ બેરલ ડીઝલ અને કાચું તેલ બહાર પાડવા સંમતિ આપી છે. રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને આશા છે કે આથી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઝડપથી ઘટશે. સરકાર સામે સૌથી મોટી મુશ્કેલી—પૈસા ક્યાંથી લાવવા ફ્રાન્સ પર આશરે 4 ટ્રિલિયન ડૉલરનું સરકારી દેવું છે. આ દેશની વાર્ષિક અર્થવ્યવસ્થાના આશરે 119% જેટલું છે. સરકારી બૉન્ડ પર વ્યાજદર વધવાથી આ દેવું સંભાળવાનો ખર્ચ પણ વધી રહ્યો છે. 2027માં દેવા પર વ્યાજ ચૂકવવાનો ખર્ચ આશરે 100 અબજ ડૉલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ફ્રાન્સની વસ્તી વૃદ્ધ થઈ રહી છે. તેથી પેન્શન અને આરોગ્ય સેવાઓ પરનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. યુક્રેન યુદ્ધને કારણે સંરક્ષણ ખર્ચ પણ વધ્યો છે.