સોશિયલ મીડિયા પર ફિટનેસ સાથે જોડાયેલા અનેક ટ્રેન્ડ લોકપ્રિય છે. ‘લિમ્ફેટિક વૉકિંગ’ પણ આમાંથી એક છે. તેમાં સામાન્ય વૉક સાથે ઊંડા શ્વાસ લેવા, પોશ્ચર સીધું રાખવા અને હાથોને સ્વિંગ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. દાવો કરવામાં આવે છે કે, આ રીતે ચાલવાથી શરીરમાં જમા થયેલા વધારાના પ્રવાહીને ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. તેનાથી સોજો અને બ્લોટિંગ ઓછું થાય છે. સાથે જ વજન ઘટાડવામાં પણ મદદ મળે છે. પરંતુ કોઈપણ ફિટનેસ ટ્રેન્ડ અપનાવતા પહેલાં તેના દાવાઓની સચ્ચાઈ જાણવી જરૂરી છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં ‘લિમ્ફેટિક વૉકિંગ’ના હેલ્થ બેનિફિટ્સ અને તેની સાથે જોડાયેલા દાવાઓની સચ્ચાઈ સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ ડૉ. સંચયન રોય, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, અપોલો સ્પેક્ટ્રા હૉસ્પિટલ, દિલ્હી પ્રશ્ન- શરીરની લિમ્ફેટિક સિસ્ટમ શું છે અને તે શું કામ કરે છે? જવાબ- લિમ્ફેટિક સિસ્ટમ (લસિકા તંત્ર) શરીરનું એક એવું નેટવર્ક છે, જે શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવી રાખે છે. સાથે જ તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને પણ સહારો આપે છે. પરંતુ હૃદયની જેમ તેમાં પ્રવાહીને આગળ ધપાવતો કોઈ એક પંપ હોતો નથી. આવી સ્થિતિમાં સ્નાયુઓની પ્રવૃત્તિ અને શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા લસિકાના પ્રવાહને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. લિમ્ફેટિક સિસ્ટમનાં તમામ કાર્યો મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- વૉકિંગ અને શરીરના લિમ્ફ ફ્લો વચ્ચે શું સંબંધ છે? જવાબ- વૉકિંગ દરમિયાન શરીરના સ્નાયુઓ સતત સંકોચાય છે અને વિસ્તરે છે. તેનાથી લિમ્ફ વેસલ્સ પર દબાણ પડે છે અને લિમ્ફ ફ્લુઇડને આગળ વધવામાં મદદ મળે છે. સાથે જ ઊંડા શ્વાસ લેવાથી છાતી અને પેટની અંદરના દબાણમાં ફેરફાર થાય છે, જે લિમ્ફ ફ્લો જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ શું છે? જવાબ- આ હળવી ગતિએ કરવામાં આવતી વૉક છે. તેનો હેતુ શરીરની મસલ્સની એક્ટિવિટી દ્વારા લિમ્ફ ફ્લોને સપોર્ટ કરવાનો છે. તેમાં આરામદાયક ગતિએ ચાલવું, ઊંડા અને નિયંત્રિત શ્વાસ લેવા તેમજ પગ અને હાથની નિયમિત મૂવમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ વૉક શરીરમાં જમા થયેલા વધારાના ફ્લુઇડને લિમ્ફેટિક સિસ્ટમ દ્વારા આગળ વધારવામાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- સામાન્ય અને લિમ્ફેટિક વૉકિંગમાં શું ફરક છે? જવાબ- આ બંને વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત હેતુ અને પદ્ધતિનો છે. સામાન્ય વૉકિંગનો મુખ્ય હેતુ ફિટનેસ, કેલરી બર્ન અને હાર્ટ-લંગ્સને સ્વસ્થ રાખવાનો હોય છે. જ્યારે લિમ્ફેટિક વૉકિંગમાં ધીમી અને આરામદાયક ગતિ સાથે ઊંડા શ્વાસ લેવા તેમજ હાથ-પગની હળવી મૂવમેન્ટ પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે. તમામ તફાવતો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ કરવાની સાચી રીત શું છે? જવાબ- તેની કોઈ એક વૈજ્ઞાનિક રીતે નિર્ધારિત પ્રમાણભૂત રીત નથી. તેમાં સામાન્ય ચાલવાની સાથે શ્વાસ અને શરીરની હળવી હિલચાલ પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગના શું ફાયદા છે? જવાબ- તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- લિમ્ફેટિક વૉકિંગના સંભવિત ફાયદા ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ દરમિયાન કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે? જવાબ- આને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગમાં કોને વધારાની સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- સામાન્ય રીતે હળવું વૉકિંગ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલાક લોકોએ તેને શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ સાથે જોડાયેલા સામાન્ય પ્રશ્નો-જવાબો પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ વજન ઘટાડવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે? જવાબ- આ વજન ઘટાડવાની કોઈ ખાસ ટેકનિક નથી. જોકે, નિયમિત ચાલવાથી કેલરી બર્ન થાય છે, શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધે છે અને મેટાબોલિક હેલ્થને સપોર્ટ મળે છે. તેને સંતુલિત આહાર અને નિયમિત કસરત સાથે વજન ઘટાડવાના રૂટિનનો ભાગ બનાવી શકાય છે. પ્રશ્ન- શું લિમ્ફેટિક વૉકિંગથી શરીરના ટૉક્સિન બહાર નીકળી જાય છે? જવાબ- નહીં, લિમ્ફેટિક વૉકિંગને શરીરમાંથી ટૉક્સિન બહાર કાઢવાની રીત માનવી જોઈએ નહીં. લિમ્ફેટિક સિસ્ટમ વધારાના પ્રવાહીને બ્લડસ્ટ્રીમમાં પાછું પહોંચાડવામાં અને ઇમ્યુન સિસ્ટમને સપોર્ટ કરવામાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- શું લિમ્ફેટિક વૉકિંગથી સોજો અથવા પગમાં ભારેપણું ઓછું થઈ શકે છે? જવાબ- હા, હળવું ચાલવાથી પગની મસલ્સ સક્રિય થાય છે, જેના કારણે બ્લડ અને લિમ્ફ ફ્લોને સપોર્ટ મળે છે. લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાથી થતા હળવા ભારેપણું અથવા અસ્વસ્થતામાં તેનાથી રાહત મળે છે. જોકે, સતત અથવા વધારે સોજો હોય ત્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. પ્રશ્ન- શું લિમ્ફેટિક વૉકિંગ માટે કોઈ ખાસ જૂતાં, કપડાં કે સાધનોની જરૂર પડે છે? જવાબ- નહીં, તેના માટે કોઈ ખાસ જૂતાં, કપડાં કે સાધનોની જરૂર નથી. આરામદાયક કપડાં અને સારી રીતે ફિટ થતાં જૂતાં પૂરતાં છે. પ્રશ્ન- લિમ્ફેટિક વૉકિંગ ક્યારે અને કેટલો સમય કરવું જોઈએ? જવાબ- તેને પોતાની અનુકૂળતા અનુસાર કોઈપણ સમયે કરી શકાય છે. શરૂઆત 10-15 મિનિટથી કરો અને ધીમે ધીમે સમય વધારો. નિયમિત રીતે ચાલવું વધુ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- શું તે સવારે ખાલી પેટે કરવું જરૂરી છે? જવાબ- નહીં, તેને પોતાની અનુકૂળતા અને શરીરની સહનશક્તિ અનુસાર કોઈપણ સમયે કરી શકાય છે.