દેશમાં આજે લોકો સોશિયલ મીડીયાથી મોટાભાગની માહિતી મેળવી લે છે. પરંતુ તેમાં કયારેક અલગ-અલગ સૂચનો જોવા મળતા હોય છે. ખાસ કરીને પેન્શન, EPFO કે FD પરની માહિતી જયાં-ત્યાંથી ચકાસવાના બદલે યોગ્ય વેબસાઈટ પરથી જ માહિતી મેળવવી. એવા અનેક કિસ્સા સામે આવ્યા છે જેમાં લોકોને ખબર નથી કે માતા-પિતાના અવસાન બાદ FD પરનો વ્યાજ ટેક્સ કોણે ચૂકવવો પડે છે. આ બાબતે એક્સપર્ટ પાસેથી યોગ્ય જાણકારી લઈએ.

FDના વ્યાજ પર કોણ ટેક્સ ભરે

એક્સપર્ટ કહે છે કે માતા-પિતાના અવસાન પછી પરિવાર એક મોટી ભાવનાત્મક ખોટ અનુભવે છે. તેની સાથે જ, તેમના નામે રહેલી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) અને બેંક ખાતાઓનું સંચાલન કરવું પણ જરૂરી બની જાય છે. માતા-પિતાની FD પર મળતા વ્યાજ પર ટેક્સ કોણે ભરવો—બાળકોએ કે મૃતક માતા-પિતાએ—તે અંગે ઘણીવાર મૂંઝવણ રહે છે. આનો જવાબ વ્યાજ ક્યારે મળ્યું અને FD પર કોનો કાનૂની અધિકાર છે તેના પર આધાર રાખે છે. આ વિષય અંગેની મહત્વપૂર્ણ વિગતો આ મુજબ છે.

FD ના મુદ્દલ અને વ્યાજ પરના કરમાં તફાવત

માતા-પિતા પાસેથી વારસામાં મળેલી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટની મૂળ (મુદ્દલ) રકમ પર સામાન્ય રીતે કોઈ આવકવેરો (Income Tax) લાગતો નથી. જોકે, તે FD પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે કરપાત્ર હોઈ શકે છે. તેથી, વ્યાજની કમાણી કયા સમયગાળા દરમિયાન થઈ છે અને તેનો હિસાબ કોની આવકમાં ગણવો, તે જાણવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

મૃત્યુ પહેલાં મળેલા વ્યાજ પર ટેક્સની જોગવાઈ

માતા-પિતાના મૃત્યુની તારીખ સુધી FD પર જે પણ વ્યાજ જમા થયું હોય, તે કમાણી મૃતક વ્યક્તિની જ આવક ગણાય છે. આવી સ્થિતિમાં, તેમના કાનૂની પ્રતિનિધિ (Legal Representative) તરીકે વારસદારે નિયત પ્રક્રિયા મુજબ મૃતક વતી ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવું પડે છે. દાખલા તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિનું ઓગસ્ટ મહિનામાં અવસાન થાય છે, તો એપ્રિલથી ઓગસ્ટ સુધીનું FD નું વ્યાજ તેમની પોતાની આવકમાં ઉમેરાશે અને લાગુ પડતા નિયમો મુજબ તેની કર જવાબદારી નક્કી થશે.

મૃત્યુ પછી મળતા વ્યાજ માટે કોણ જવાબદાર?

માતા-પિતાના અવસાન પછીના સમયગાળા દરમિયાન FD પર જે વ્યાજ મળે છે, તે વ્યાજ વારસાગત રીતે રકમ મેળવનાર વ્યક્તિ (જેમ કે બાળકો) માટે કરપાત્ર બને છે. જો એકથી વધુ વારસદારો હોય, તો વસિયતનામું (Will) અથવા વારસાગત કાયદા મુજબ જેમના ભાગે જેટલી રકમ આવે, તે મુજબ તેમની આવકમાં તે વ્યાજ ઉમેરાય છે. તેથી, મૃત્યુ પહેલાં અને મૃત્યુ પછી મળેલા વ્યાજને અલગ-અલગ વ્યક્તિની આવક તરીકે ગણીને હિસાબ કરવો જરૂરી છે.

FD હજુ પણ માતા-પિતાના નામે હોય તો શું કરવું?

વારસાગત પ્રક્રિયા અને બેંકમાં નામ બદલાવવામાં સમય લાગી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, વારસદારોએ બેંકમાંથી વ્યાજનું સર્ટિફિકેટ (Interest Certificate) મેળવી લેવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર (Death Certificate), વસિયતનામું અને અન્ય વારસાઈ દસ્તાવેજો સાચવીને રાખવા જોઈએ. બેંકમાંથી વ્યાજની વિગતો મેળવીને યોગ્ય રેકોર્ડ રાખવાથી ITR ફાઇલ કરતી વખતે ભૂલ થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.

ટેક્સ ચોરી નહીં, પણ સાચા રિપોર્ટિંગ પર ધ્યાન આપો

વારસામાં મળેલી FD અને તેના પરના વ્યાજ માટેના કર નિયમો અલગ-અલગ છે. આથી, સંપૂર્ણ રકમ કરમુક્ત છે એવું માની લેવાને બદલે વારસદારોએ વ્યાજનો સમયગાળો અને માલિકી ધ્યાનમાં રાખીને ટેક્સનું યોગ્ય રિપોર્ટિંગ કરવું જોઈએ. જો કાયદાકીય કે ટેક્સ સંબંધિત બાબતો અસ્પષ્ટ લાગે, તો ટેક્સ નિષ્ણાત (Tax Consultant/CA) ની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.