નવરાત્રિની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. ઘણા લોકો પૂરા નવ દિવસનું વ્રત રાખી રહ્યા છે. આ દરમિયાન ઘરોની રસોઈમાં કૂટ્ટુ, શિંગોડા, રાજગરો, સામા અને મખાણા જેવા ખાદ્ય પદાર્થોનું પુનરાગમન થાય છે. ભારતમાં ઉપવાસની પરંપરા હજારો વર્ષ જૂની છે. વૈદિક અને પૌરાણિક સાહિત્ય વ્રતને આત્મસંયમ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનું માધ્યમ માને છે. સંસ્કૃતમાં ‘ઉપવાસ’નો અર્થ માત્ર ભોજન છોડવું નથી, પરંતુ ઈશ્વરની નજીક રહેવું પણ છે. આ જ કારણ છે કે લોકો વ્રત દરમિયાન ઘઉં અને અન્ય અનાજોની જગ્યાએ કેટલાક એવા ખાદ્ય પદાર્થો ખાય છે, જેમાં કોઈ બીજ હોય છે, કોઈ મિલેટ હોય છે અને કોઈ જળચર છોડમાંથી મળે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ભારતીય પરિવારો પેઢીઓથી નવરાત્રિ અને અન્ય વ્રતોમાં જે વસ્તુઓ ખાતા આવ્યા છે, આજે એ જ વસ્તુઓ આધુનિક પોષણવિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘ગ્લૂટેન-ફ્રી ફૂડ્સ’ તરીકે ઓળખાય છે. આ ખાદ્ય પદાર્થોમાં વ્રત દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાતા વિવિધ પ્રકારના લોટ પણ સામેલ છે. જોકે બધા ગ્લૂટેન-ફ્રી લોટ એકસરખા હોતા નથી. કોઈમાં પ્રોટીન વધુ હોય છે, કોઈમાં ફાઇબર હોય છે, તો કોઈ કેલ્શિયમ અને અન્ય ખનિજ તત્ત્વોનો સારો સ્ત્રોત હોય છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં ગ્લૂટેન ફ્રી લોટ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. અનુ અગ્રવાલ, સિનિયર ક્લિનિકલ ડાયટિશિયન, સ્થાપક- ‘વનડાયટટુડે’ સવાલ- શું વ્રતમાં ખાવામાં આવતા બધા લોટ ગ્લૂટેન-ફ્રી હોય છે? જવાબ- હા, વ્રતમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના પરંપરાગત લોટ ગ્લૂટેન-ફ્રી હોય છે. તેને મુદ્દાસર સમજો- પ્રશ્ન- ઉપવાસ દરમિયાન માત્ર ગ્લૂટેન-ફ્રી લોટ જ શા માટે ખાવામાં આવે છે? જવાબ- મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું ગ્લૂટેન-ફ્રી હોવાનો અર્થ વધુ હેલ્ધી હોવો છે? જવાબ- ના. કોઈ ખાદ્ય પદાર્થ ગ્લૂટેન-ફ્રી હોય એટલે તે આપમેળે વધુ હેલ્ધી બની જતો નથી. કોઈ લોટનું પૌષ્ટિક મૂલ્ય તેમાં રહેલા પ્રોટીન, ફાઇબર, વિટામિન અને મિનરલ્સની માત્રાથી નક્કી થાય છે. તેથી અલગ-અલગ ગ્લૂટેન-ફ્રી લોટની ન્યુટ્રિશન પ્રોફાઇલ સમજવી જરૂરી છે. એક પછી એક બધા ગ્લૂટેન-ફ્રી લોટની વિશેષતાઓ સમજીએ- કુટ્ટુનો લોટ સિંઘાડાનો લોટ રાજગરાનો લોટ સામાના લોટ મખાણા લોટ સવાલ- શું ગ્લૂટેન મુક્ત લોટમાંથી બનેલી દરેક વસ્તુ સ્વાસ્થ્યપ્રદ હોય છે? જવાબ- નહીં. કોઈપણ ખોરાકનું પોષણમૂલ્ય તે કેવી રીતે બનાવવામાં આવ્યું છે, તેમાં કેટલી ખાંડ, મીઠું અથવા તેલ વપરાયું છે અને તમે તેને કેટલી માત્રામાં ખાઓ છો તેના આધારે નક્કી થાય છે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- ગ્લૂટેન-મુક્ત અનાજના સ્વાસ્થ્ય લાભો શું છે? જવાબ- આમાં ફાઇબર, પ્રોટીન, વિટામિન અને મિનરલ્સ હોય છે, જે શરીરને ઊર્જા આપવાની સાથે પાચન અને ઓવરઓલ હેલ્થને પણ સપોર્ટ કરે છે. પોઇન્ટર્સમાં તેના તમામ હેલ્થ બેનિફિટ્સ જુઓ- સવાલ- જો કોઈ વજન ઓછું કરવા માંગતું હોય તો શું તેણે ગ્લૂટેન ફ્રી લોટ ખાવો જોઈએ? જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-