અમેરિકન અબજોપતિ એલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સે યુક્રેનમાં સ્ટારલિંક ઇન્ટરનેટની સ્પીડ પર મર્યાદા મૂકી દીધી છે. યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સ્કીના સલાહકાર સેરહી બેસ્ક્રેસ્ટનોવે બુધવારે જણાવ્યું કે આ નિર્ણયથી રશિયા સામે લડી રહેલી યુક્રેનિયન સેનાના અનેક ઓપરેશનો પર અસર પડી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સેનાને આ ફેરફાર અંગે અગાઉથી જાણ કરવામાં આવી ન હતી. યુક્રેનના સંરક્ષણ મંત્રાલયના એક અધિકારીએ પણ કનેક્ટિવિટીમાં વિક્ષેપની પુષ્ટિ કરી છે. ખાસ વાત એ છે કે મસ્ક આ જ સ્ટારલિંક સર્વિસ ભારતમાં શરૂ કરવા માંગે છે. આ અંગે તાજેતરમાં તેમણે ભારત સરકાર પર ભેદભાવના આરોપો લગાવ્યા હતા. જોકે સરકારે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. રશિયન ડ્રોનને રોકવામાં પણ સ્ટારલિંક આવે છે કામ સ્ટારલિંક અંતરિક્ષમાં રહેલા સેટેલાઇટ દ્વારા ઇન્ટરનેટ આપે છે. યુક્રેનિયન સેના તેનો ઉપયોગ સૈનિકો વચ્ચે સંપર્ક જાળવી રાખવા અને દૂર બેઠા ડ્રોન ચલાવવા માટે કરે છે. આ ડ્રોન દ્વારા રશિયન ઠેકાણાઓ પર હુમલા કરવામાં આવે છે. સલાહકાર સેરહીના જણાવ્યા અનુસાર, સ્ટારલિંકની મદદથી એવા ડ્રોન પણ ચલાવવામાં આવે છે, જે રશિયાના નવા જેટ એન્જિનવાળા ડ્રોનને હવામાં રોકવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ પહેલાં મસ્કે ફેબ્રુઆરીમાં રશિયન સેના માટે સ્ટારલિંક બંધ કરી દીધું હતું. તેના કારણે રશિયાને યુક્રેનમાં લડાઈ લડવામાં મુશ્કેલી પડી હતી અને તેના કમાન્ડરો તથા સૈનિકો વચ્ચે તાલમેલ બગડી ગયો હતો. ઝેલેન્સ્કીના સલાહકાર સેરહીના જણાવ્યા અનુસાર, હવે 160 કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુ ઝડપે ચાલવા પર સ્ટારલિંકનું ઇન્ટરનેટ ધીમું થઈ રહ્યું છે. તેમણે આશંકા વ્યક્ત કરી કે આ નિર્ણય વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિ સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે. જોકે, તેમણે આ અંગે વધુ માહિતી આપી નથી. BBCએ યુક્રેનના સંરક્ષણ મંત્રાલયના એક અધિકારીને ટાંકીને જણાવ્યું કે ઇન્ટરનેટની ઝડપ ધીમી થવાથી સૈન્ય સામગ્રી પહોંચાડવા, ડ્રોન ચલાવવા અને હુમલાને લગતા મિશનોમાં મુશ્કેલી આવી રહી છે. પોલેન્ડે મસ્કને પૂછ્યું- શું તમે રાજકારણ કરી રહ્યા છો પોલેન્ડના વિદેશ મંત્રી રાદોસ્લાવ સિકોર્સ્કીએ મસ્કને સવાલ કર્યો કે શું તેઓ પોતાના પ્રોડક્ટ દ્વારા રાજકારણ કરી રહ્યા છે. પોલેન્ડ યુક્રેન વતી સ્ટારલિંક સેવાનો ખર્ચ ઉઠાવે છે. મસ્કે આ અંગે તરત કોઈ જવાબ આપ્યો નહોતો. સ્પેસએક્સે પણ આ મામલે કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી. મસ્ક અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના નજીકના સહયોગી છે. આવી સ્થિતિમાં યુક્રેનને ડર છે કે અમેરિકા તેના પર રશિયા સાથે સમજૂતી કરવા માટે દબાણ બનાવવા યુદ્ધમાં મદદ ઘટાડી શકે છે. રોયટર્સ સહિત અનેક મીડિયા સંસ્થાઓને સૂત્રોએ જણાવ્યું કે અમેરિકાએ યુક્રેનને રશિયાના મિસાઇલ હુમલાઓ વિશે અગાઉથી માહિતી આપતી ગુપ્તચર મદદ બંધ કરવાની ધમકી આપી હતી. આ દબાણ રશિયાની ઓઈલ રિફાઇનરીઓ પર યુક્રેનના હુમલા અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. ભારતમાં પણ સ્ટારલિંક શરૂ કરવા માંગે છે મસ્ક યુક્રેનમાં સ્ટારલિંકની ઝડપ ઘટાડવામાં આવી હોવાના સમાચાર એવા સમયે આવ્યા છે, જ્યારે મસ્ક ભારતમાં પણ આ જ ઇન્ટરનેટ સેવા શરૂ કરવા માંગે છે. સ્ટારલિંકની ખાસિયત એ છે કે તે જમીન પર પાથરવામાં આવેલા ઇન્ટરનેટ કેબલ અથવા મોબાઇલ ટાવરના બદલે અંતરિક્ષમાં રહેલા સેટેલાઇટ દ્વારા ઇન્ટરનેટ આપે છે. તેથી એવા ગામડાંઓ, પહાડી વિસ્તારો અને દૂરના સ્થળોએ ઇન્ટરનેટ પહોંચાડી શકાય છે, જ્યાં મોબાઇલ નેટવર્ક અથવા બ્રોડબેન્ડની સુવિધા નથી. મસ્ક ભારતમાં સસ્તા પ્લાન લાવવાની વાત કહી ચૂક્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે નવી કંપની આવવાથી ઇન્ટરનેટ કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા વધશે અને તેનો લાભ ગ્રાહકોને મળશે. ભારતમાં સ્ટારલિંકનો મુકાબલો રિલાયન્સ જિયો અને એરટેલ જેવી કંપનીઓ સાથે થશે. આ કંપનીઓ પહેલેથી જ ઓછી કિંમતે ઇન્ટરનેટ સેવાઓ આપી રહી છે. તેથી ભારતમાં સ્ટારલિંકની સફળતા આ વાત પર પણ નિર્ભર રહેશે કે તે ગ્રાહકોને કઈ કિંમતે ઇન્ટરનેટ સેવા આપે છે. ભારતમાં સેવા શરૂ કરવા માટે હજુ મંજૂરીઓ જરૂરી ભારત સરકારે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા માટે જિયો સેટકોમ, એરટેલની સહયોગી કંપની યુટેલસેટ વનવેબ અને સ્ટારલિંકને લાઇસન્સ આપ્યાં છે. પરંતુ માત્ર લાઇસન્સ મળવાથી સેવા શરૂ કરી શકાતી નથી. આ માટે સુરક્ષા સંબંધિત મંજૂરીઓ અને સેટેલાઇટ દ્વારા ઇન્ટરનેટ સેવા આપવામાં ઉપયોગમાં લેવાતી રેડિયો ફ્રીક્વન્સીની કિંમત નક્કી થવી પણ જરૂરી છે. ભારતમાં સ્ટારલિંકની સફળતા એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે તેના પ્લાન કેટલા સસ્તા હોય છે, નેટવર્ક કેટલું સારું ચાલે છે અને કંપનીને તમામ જરૂરી મંજૂરીઓ ક્યારે મળે છે. અંડમાન અને મણિપુરમાં સ્ટારલિંકનાં ઉપકરણો મળ્યાં હતાં 2024માં ભારતીય એજન્સીઓને અંડમાન-નિકોબારમાં ડ્રગ્સની તસ્કરીની તપાસ દરમિયાન અને મણિપુરમાં સેનાના એક ઓપરેશન દરમિયાન સ્ટારલિંકનાં ઉપકરણો મળ્યાં હતાં. તે સમયે મસ્કે કહ્યું હતું કે સ્ટારલિંકની સર્વિસ ભારતમાં ક્યારેય શરૂ જ થઈ નહોતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે મળેલાં ઉપકરણો સ્ટારલિંકના સેટેલાઇટ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી શકતાં નહોતાં. સ્ટારલિંકનાં ઉપકરણોમાં એક ડિશ, વાઇ-ફાઇ રાઉટર, વીજળીની કેબલ અને ડિશ લગાવવા માટેનું સ્ટેન્ડ હોય છે. ઇન્ટરનેટ ચલાવવા માટે ડિશને એવી જગ્યાએ રાખવામાં આવે છે, જ્યાંથી આકાશ સ્પષ્ટ દેખાય. કંપનીની મોબાઇલ એપ તેને સેટ કરવામાં અને નેટવર્કની સ્થિતિ જોવા માટે મદદ કરે છે. યુક્રેનમાં સ્પીડ રોકવાથી સ્ટારલિંક પર સવાલો ઊભા થયા યુક્રેનમાં સ્ટારલિંકની સ્પીડ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધથી આ સવાલ ઊભો થયો છે કે જ્યારે સેના કોઈ ખાનગી કંપનીની ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પર નિર્ભર હોય, ત્યારે કંપનીના તકનીકી નિર્ણયો તેના કામ પર કેટલી અસર પાડી શકે છે. ભારતમાં સ્ટારલિંકનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ઇન્ટરનેટની સુવિધાથી વંચિત વિસ્તારો સુધી કનેક્ટિવિટી પહોંચાડવા માટે થઈ શકે છે. તેથી યુક્રેનના મામલાનો આ અર્થ નથી કે ભારતમાં પણ આવી જ સ્થિતિ ઊભી થશે. પરંતુ તે ચોક્કસપણે દર્શાવે છે કે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ પૂરી પાડતી કંપનીઓની ટેક્નોલોજી પર નિર્ભરતા વધવાની સાથે તેમના નિર્ણયોનું મહત્વ પણ વધે છે.