પહેલાના સમયમાં ગાઉટને ‘રાજાઓનો રોગ’ કહેવામાં આવતો હતો, કારણ કે તેને અમીર લોકોના ખોરાક અને દારૂ પીવા સાથે સંકળાયેલો રોગ માનવામાં આવતો હતો. જોકે મેડિકલ સાયન્સ મુજબ, ગાઉટ માત્ર ખાણીપીણીને કારણે થતો રોગ નથી. આ એક પ્રકારનો ઇન્ફ્લેમેટરી આર્થરાઇટિસ છે, જેમાં લોહીમાં યુરિક એસિડનું સ્તર વધતાં તેના ક્રિસ્ટલ્સ સાંધામાં જમા થઈ જાય છે. તેનાથી અચાનક તીવ્ર દુખાવા સાથે ગાઉટનો એટેક આવી શકે છે. ‘ધ લૅન્સેટ રેહ્યુમેટોલોજી’માં પ્રકાશિત ‘ગ્લોબલ બર્ડન ઑફ ડિસીઝ 2021’ મુજબ, વર્ષ 2020માં દુનિયામાં 5.58 કરોડ લોકો ગાઉટથી પ્રભાવિત હતા. 1990ની સરખામણીમાં કેસોની સંખ્યામાં 150.6%નો વધારો થયો છે. વર્ષ 2050 સુધીમાં દુનિયામાં ગાઉટના કેસોની સંખ્યા 9.58 કરોડ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આથી આજે ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’ માં ગાઉટ વિશે વિગતવાર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. મુજાહિદ સલીમ, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઓર્થોપેડિક એન્ડ જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ, અપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલ, જયપુર સવાલ- ગાઉટ શું છે? જવાબ- તેને પૉઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- ગાઉટ અને સામાન્ય ગઠિયામાં શું તફાવત છે? જવાબ- ગાઉટ અને ગઠિયા બંનેમાં સાંધામાં દુખાવો થઈ શકે છે. પરંતુ બંનેનાં કારણો અને દુખાવાની પેટર્ન અલગ હોય છે. ગ્રાફિકમાં બંને વચ્ચેનો તફાવત જુઓ- સવાલ- ગાઉટ કેમ થાય છે? જવાબ- તેનું મૂળ કારણ શરીરમાં યુરિક એસિડનું સંતુલન બગડવું છે. આવું બે કારણોસર થઈ શકે છે. શરીર જરૂરિયાત કરતાં વધુ યુરિક એસિડ બનાવવા લાગે અથવા કિડની તેને પૂરતી માત્રામાં બહાર ન કાઢી શકે. ગ્રાફિકમાં ગાઉટનાં તમામ કારણો જુઓ- સવાલ- જેનું પણ યુરિક એસિડ વધેલું હોય, શું તેને ગાઉટ થાય જ છે? જવાબ- ના, જેનું યૂરિક એસિડ વધેલું હોય તેને ગાઉટ થઈ જ જાય, તે જરૂરી નથી. ઘણા લોકોમાં વર્ષો સુધી યૂરિક એસિડ સામાન્ય કરતાં વધારે રહી શકે છે, પરંતુ તેમનામાં ક્યારેય ગાઉટનાં લક્ષણો દેખાતા નથી. તેને ‘અસિમ્પ્ટોમેટિક હાઇપરયૂરિસીમિયા’ કહેવામાં આવે છે. સવાલ- યૂરિક એસિડ શું છે, તેનું શરીરમાં શું કામ છે? જવાબ- આને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- પ્રશ્ન- વધેલા યુરિક એસિડના સ્તરથી ગાઉટ કેવી રીતે થાય છે? જવાબ- ચાલો, તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- શું ગાઉટ એક ગંભીર બીમારી છે? જવાબ- હા, લાંબા સમય સુધી યુરિક એસિડનું સ્તર વધેલું રહે તો સાંધાઓને કાયમી નુકસાન, ગાંઠો (ટોફી) અને કિડની સંબંધિત જટિલતાઓ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- ગાઉટનાં શરૂઆતનાં લક્ષણો શું છે? જવાબ- ગાઉટનો શરૂઆતનો એટેક ઘણીવાર અચાનક શરૂ થાય છે અને મોટાભાગે રાત્રે જોવા મળે છે. ગ્રાફિકમાં ગાઉટનાં તમામ લક્ષણો જુઓ- સવાલ- શરીરના કયા અંગો અથવા સાંધા તેનાથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે? જવાબ- પગના અંગૂઠાનો સાંધો ગાઉટ એટેકનું સૌથી સામાન્ય સ્થળ છે. સમય જતાં બીમારી વધે ત્યારે પગની ઘૂંટી, ઘૂંટણ, પગની આંગળીઓ ઉપરાંત હાથની આંગળીઓ, કાંડા અને કોણી પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- આપણી ડેઇલી લાઇફની કઈ આદતો ગાઉટનું જોખમ વધારે છે? જવાબ- ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ખરાબ ખાનપાન અને વધારે વજન જેવી બાબતો ધીમે-ધીમે યુરિક એસિડના સ્તરને અસર કરે છે. તેનાથી ગાઉટનું જોખમ વધે છે. ગ્રાફિકમાં ગાઉટનું જોખમ વધારતી તમામ આદતો જુઓ- સવાલ- કયા લોકોમાં ગાઉટનું જોખમ વધારે હોય છે? જવાબ- આ મહિલાઓની સરખામણીએ પુરુષોમાં લગભગ ત્રણ ગણું વધુ જોવા મળે છે. મહિલાઓમાં એસ્ટ્રોજન હોર્મોન યુરિક એસિડને શરીરમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. તેથી મેનોપોઝ પહેલાં તેમનામાં ગાઉટનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં ઓછું હોય છે. જોકે મેનોપોઝ પછી તેનું જોખમ વધી જાય છે. કોને વધુ જોખમ છે, ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- કઈ કઈ ફૂડ આઇટમ્સ યુરિક એસિડ વધારી શકે છે? જવાબ- જે ફૂડ આઇટમ્સમાં પ્યુરીનની માત્રા વધુ હોય છે, તેનાથી યુરિક એસિડ વધી શકે છે. તેમાં મુખ્યત્વે સામેલ છે- સવાલ- જો કોઈને ગાઉટ હોય તો તેનો આહાર કેવો હોવો જોઈએ? જવાબ- ગાઉટના આહારનો હેતુ યુરિક એસિડને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે. આ માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- સવાલ- ગાઉટની સારવાર શું છે? જવાબ- તેની સારવારમાં દવાઓ, ખાણીપીણીમાં ફેરફાર અને જીવનશૈલીમાં સુધારો સામેલ છે। સવાલ- શું સ્વસ્થ જીવનશૈલીથી ગાઉટ મટાડી શકાય છે? જવાબ- હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલ ગાઉટને મેનેજ કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ માત્ર તેના સહારે ગાઉટ ઠીક થઈ જાય, તે જરૂરી નથી. બેલેન્સ્ડ ડાયટ અને વેઇટ મેનેજમેન્ટથી યુરિક એસિડનું સ્તર ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. સવાલ- ગાઉટથી કેવી રીતે બચવું? જવાબ- આને પોઇન્ટર્સમાં જુઓ- ગાઉટ સાથે જોડાયેલી સામાન્ય ભ્રમ-હકીકતો ભ્રમ- ગાઉટ માત્ર વૃદ્ધોને જ થાય છે. હકીકત- નહીં. ગાઉટ નાની ઉંમરે પણ થઈ શકે છે. ભ્રમ- લીંબુ પાણી પીવાથી ગાઉટ ઠીક થઈ જાય છે. હકીકત- નહીં. તેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી. ભ્રમ- ગાઉટ માત્ર માંસાહારી લોકોને જ થાય છે. હકીકત- નહીં. આ વાત વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થઈ નથી. ભ્રમ- યુરિક એસિડ વધે ત્યારે દાળ ખાવાનું બંધ કરી દેવું જોઈએ. હકીકત- નહીં, સંતુલિત માત્રામાં દાળ ખાઈ શકાય છે.