ટોરોન્ટો યુનિવર્સિટીની સિટિઝન લેબની તપાસમાં ખુલાસો થયો છે કે ઇઝરાયલી કંપની ડિસ્કવર ટેકની જાહેરાતો દ્વારા મોબાઇલ અને કમ્પ્યુટરમાં જાસૂસી માલવેર (એક પ્રકારનું સોફ્ટવેર) પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ માટે યુઝરે જાહેરાત પર ક્લિક કરવાની પણ જરૂર નહોતી. તપાસમાં 1.20 લાખથી વધુ વેબસાઇટ્સ અને 75 હજારથી વધુ એપ પર આવી જાહેરાતોના રેકોર્ડ મળ્યા છે. તેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને નાટોના નેટવર્ક સુધી જાહેરાતો પહોંચ્યાની વાત પણ સામે આવી છે. રેકોર્ડમાં ભારતમાં ઉપયોગમાં લેવાતી ટ્રુકોલર, એમએક્સ પ્લેયર અને લૂડો સ્ટાર જેવી એપ્સ પણ સામેલ છે. મોબાઇલ નંબર એકત્રિત કરવાનો પણ પ્રયાસ તપાસમાં ‘ડાર્ક કાર્ટોગ્રાફર’ નામના એક અન્ય જૂથનો પણ પર્દાફાશ થયો. આ જૂથ જાહેરાતો દ્વારા 30થી વધુ દેશોમાં લોકોના મોબાઇલ નંબર શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. ભાસ્કર એનાલિસિસ: 6 પોઈન્ટમાં સમજો, કેવી રીતે થતી હતી જાસૂસી 1. નિશાન કેવી રીતે બનાવતા હતા? હેકિંગ કરનારા સામાન્ય જાહેરાતો દ્વારા ફોન અને કમ્પ્યુટર સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરતા હતા. આ માટે યુઝરનું જાહેરાત પર ક્લિક કરવું જરૂરી નહોતું. કેટલાક કિસ્સાઓમાં જાહેરાત સ્ક્રીન પર દેખાયા વિના પણ કોડ ડિવાઇસ સુધી પહોંચી શકતો હતો. 2. ડિવાઇસની ઓળખ કેવી રીતે કરતા હતા? જાહેરાત સાથે જોડાયેલા કોડ દ્વારા એ જાણવાનો પ્રયાસ થતો હતો કે કઈ વ્યક્તિ કઈ એપ અથવા વેબસાઇટનો ઉપયોગ કરી રહી છે. ડિવાઇસ સાથે જોડાયેલી માહિતી પણ એકત્રિત કરવામાં આવતી હતી. 3. જાસૂસી સોફ્ટવેર કેવી રીતે પહોંચતું હતું? પહેલાં એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતીના આધારે પસંદગીના ડિવાઇસને નિશાન બનાવવામાં આવતા હતા. જાહેરાતો દ્વારા તે ડિવાઇસ સુધી જાસૂસી સોફ્ટવેર પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો. યુઝરને તેની જાણકારી હોતી નહોતી. 4. આ પ્રયાસ કેટલા મોટા પાયે થયો? તપાસ મુજબ, ડિસ્કવર ટેકે 161 દેશોમાં જાહેરાતો બતાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કંપનીના એક સર્વર પર જાન્યુઆરીથી જૂન 2026 દરમિયાન 36.4 લાખથી વધુ સંભવિત યુઝર્સના રેકોર્ડ મળ્યા. આ યુઝર્સના ડિવાઇસ સુધી કોડ પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. તપાસકર્તાઓના જણાવ્યા મુજબ, આ નેટવર્કનો વ્યાપ આનાથી પણ મોટો હોઈ શકે છે. 5. હુમલાઓ પકડમાં કેમ ન આવ્યા? જાહેરાતો સામાન્ય દેખાતી હતી અને દરેક યુઝરને એકસરખો કોડ મોકલવામાં આવતો નહોતો. પસંદગીના ડિવાઇસને જ નિશાન બનાવવામાં આવતા હોવાથી આ પ્રવૃત્તિને શોધવી મુશ્કેલ બની શકે હતી. 6. ગૂગલે શું કાર્યવાહી કરી? રિપોર્ટ મુજબ, ડિસ્કવર ટેક 2020થી ગૂગલની પ્રમાણિત જાહેરાત કંપનીઓની યાદીમાં સામેલ હતી. સિટિઝન લેબના ખુલાસા બાદ ગૂગલે કંપનીને આ યાદીમાંથી દૂર કરી દીધી. આ આંકડા જાહેરાતોના રેકોર્ડ સાથે સંબંધિત છે. સીધા હેક થયેલા ઉપકરણો અથવા જાસૂસીનો ભોગ બનેલા યુઝર્સની સંખ્યા નથી. બીબીસી, ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ અને સંરક્ષણ એજન્સીઓ સુધી પહોંચી જાહેરાતો તપાસમાં બીબીસી, ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ, ફોક્સ ન્યૂઝ, સીબીસી અને યાહૂ જેવી વેબસાઇટ્સ પર શંકાસ્પદ જાહેરાતો દેખાવાના રેકોર્ડ મળ્યા. આ ઉપરાંત અમેરિકાના સંરક્ષણ વિભાગ, સ્વીડનના સશસ્ત્ર દળો અને નોર્વેની પોલીસના નેટવર્ક સુધી પણ જાહેરાતો પહોંચી. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી અને આંતરરાષ્ટ્રીય અપરાધ અદાલતના નેટવર્ક પર પણ આવી જાહેરાતો દેખાઈ. અનેક દેશોની સરકારી કચેરીઓ અને ચૂંટણી પર નજર રાખતી સંસ્થાઓના નેટવર્ક પણ તેમના નિશાન પર રહ્યા.