સાઉદી અરેબિયા પર વધી રહેલા હુમલાઓ અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપની ચિંતાઓને કારણે, લગભગ એક સપ્તાહમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ)ના ભાવમાં સૌથી મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આનાથી ભારત જેવા દેશોમાં ફુગાવાનું દબાણ વધવાનું અને પેટ્રોલ તથા ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાનું જોખમ ઊભું થયું છે, બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, આગામી દિવસોમાં ઈંધણના ભાવ વધવાની શક્યતા છે.

કાચા તેલના ભાવમાં વધારો 

ઉલ્લેખનીય છે કે કાચા તેલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ 10 ડોલરનો વધારો થાય તો તેલ કંપનીઓને પ્રતિ લિટર આશરે ૬ રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે. ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષ શરૂ થયા ત્યારથી કાચા તેલના ભાવમાં 85%થી વધુનો વધારો થયો છે, જ્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં માત્ર 8.50 %નો જ વધારો જોવા મળ્યો છે.

ગુરુવારે, બ્રેન્ટ ક્રૂડ 113 ડોલર પ્રતિ બેરલની સપાટીની ઉપર બંધ થયું હતું, જ્યારે યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ લગભગ 99 ડોલર પ્રતિ બેરલના ભાવે ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. કાચા તેલના ભાવમાં સતત વધારો ભારત જેવા તેલ આયાત કરતા દેશો માટે આયાત બિલમાં વધારો કરી શકે છે.

તેલના ભાવમાં આટલો મોટો ઉછાળો કેમ આવ્યો?

બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયા પર તાજેતરમાં થયેલા હુમલાઓની જવાબદારી સ્વીકારી છે. આ હુમલાઓમાં લાલ સમુદ્ર પર આવેલા યાનબુ બંદર, એક ઓઈલ સુવિધા અને એક એરપોર્ટને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવને વધુ વધારી શકે છે, જેની અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર પડી રહી છે.

સાઉદી અરેબિયા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે. તેથી, ત્યાંની ઓઈલ સુવિધાઓ અને નિકાસ માળખા પર હુમલા વધવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની ઉપલબ્ધતા ખોરવાઈ શકે છે.

આજે શું છે પેટ્રોલ ડીઝલનો ભાવ 

• દિલ્હીમાં એક લિટર પેટ્રોલનો ભાવ 102.12 રૂપિયા છે. જ્યારે પોર્ટ બ્લેરમાં તે 88.66 રૂપિયા છે એટલે કે પ્રતિ લિટર 13.46 રૂપિયાનો તફાવત છે. 
• દિલ્હીમાં ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 95.20 રૂપિયા છે, જ્યારે પોર્ટ બ્લેરમાં તે પ્રતિ લિટર 84.56 રૂપિયા છે. 
• આંધ્રપ્રદેશના ચિત્તૂરમાં પેટ્રોલ સૌથી મોંઘું છે, જ્યાં તેનો ભાવ પ્રતિ લિટર 118.34 રૂપિયા છે, અને ત્યાં ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 106.06 રૂપિયા છે.
• મુંબઈમાં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 111.21 રૂપિયા છે અને કોલકાતામાં તે પ્રતિ લિટર 113.51 રૂપિયા છે. 
• દિલ્હીની સરખામણીમાં મુંબઈમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર 9.09 રૂપિયા અને કોલકાતામાં 11.39 રૂપિયા મોંઘું છે. 
• ડીઝલની વાત કરીએ તો, દિલ્હી અને કોલકાતા વચ્ચે પ્રતિ લિટર 4.62 રૂપિયાનો તફાવત છે.

આ વર્ષે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં 85%થી વધુનો ઉછાળો

અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે, વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક ગણાતા બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં આ વર્ષે 85%થી વધુનો વધારો થયો છે. આ દરમિયાન, ડીઝલ જેવા રિફાઈન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવમાં તો તેનાથી પણ વધુ તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા દરિયાઈ માર્ગ, ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) આસપાસ વધી રહેલા તણાવને લઈને પણ બજાર પર દબાણ છે. જો અહીં કોઈ પણ પ્રકારનો વિક્ષેપ સર્જાય, તો તે કાચા તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પુરવઠાને અસર કરી શકે છે.

ગુજરાતના મોટા શહેરોમાં શું છે પેટ્રોલ ડીઝલનો ભાવ 

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધવાના સંકેતો

ગુરુવારે વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે પત્રકારો સાથેની વાતચીત દરમિયાન, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકાએ ઈરાનને નોંધપાત્ર રીતે નબળું પાડ્યું છે. તેમણે વધુ કાર્યવાહીનો સંકેત આપ્યો હતો, જોકે તેમણે ચોક્કસ વિગતો આપી ન હતી.

ડીઝલની અછત અંગે ચિંતિત સરકારો

પર્સિયન ગલ્ફ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલની હિલચાલમાં સુધારો થયો હોવા છતાં, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનું શિપમેન્ટ મર્યાદિત રહે છે. દરમિયાન, રશિયન રિફાઇનરીઓ પર યુક્રેન દ્વારા વધતા હુમલાઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા પર વધુ દબાણ બનાવ્યું છે.

આ પરિસ્થિતિને સંબોધવા માટે, ઘણી સરકારો તેમના વ્યૂહાત્મક ઇંધણ ભંડારનો ઉપયોગ કરી રહી છે. યુએસમાં, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ ઇંધણના ભાવ ઘટાડવાના વિકલ્પો પણ શોધી રહ્યા છે. દરમિયાન, રશિયાના સ્થાનિક ઇંધણ બજારમાં થોડી રાહતના સંકેતો છે; ઇન્ટરફેક્સના અહેવાલ મુજબ, રશિયન સરકારે જણાવ્યું છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલનું ઉત્પાદન વધી રહ્યું છે અને ઇંધણનો સ્ટોક ફરી ભરાઈ રહ્યો છે.

આખરે, વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવનો ભાવિ માર્ગ મોટાભાગે પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષની સ્થિતિ, સાઉદી અરેબિયામાં તેલ સુવિધાઓની સુરક્ષા અને મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા સતત, અવિરત પુરવઠા પર આધારિત રહેશે.