પ્રશાંત મહાસાગરમાં સર્જાયેલી અલ નીનોની સ્થિતિ ડિસેમ્બર મહિનામાં પોતાના સર્વોચ્ચ શિખરે પહોંચી શકે છે, જેના કારણે ભારતમાં નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઓછી ઠંડી પડવાની શક્યતા છે. જોકે ઉત્તર ભારતના મેદાની ભાગોમાં વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ અને પર્વતીય હિમવર્ષાને પગલે વચ્ચે વચ્ચે તાપમાન ઘટી શકે છે, પરંતુ એકંદરે લાંબા સમય સુધી આકરી ઠંડી રહેવાની સંભાવના નહિવત્ છે.
પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીના તાપમાનમાં સતત વધારો
વિશ્વ હવામાન સંસ્થાના તાજા આકલન મુજબ પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીના તાપમાનમાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે, જેના પરિણામે દક્ષિણ એશિયાના મોટા વિસ્તારમાં ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરી દરમિયાન મહત્તમ તેમજ લઘુતમ તાપમાન સામાન્ય અથવા સામાન્ય કરતાં ઊંચું રહેવાની સંભાવના છે.
અલ નીનોની આ સ્થિતિ નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી દરમિયાન વધુ મજબૂત
હવામાન વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા અનુસાર વિવિધ આબોહવા મોડેલ્સ સ્પષ્ટ સંકેત આપી રહ્યા છે કે પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનોની આ સ્થિતિ નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી દરમિયાન વધુ મજબૂત બની શકે છે અને ડિસેમ્બરમાં તે પોતાની ચરમસીમા પર પહોંચશે. સમુદ્રની સપાટીના તાપમાનમાં આવતા આ વૈશ્વિક ફેરફારની સીધી અસર ભારતના તાપમાન અને વરસાદની પેટર્ન પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી શકે છે.
ભારતમાં શિયાળાની શરૂઆત સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ રહી શકે
આ પરિબળોને કારણે ભારતમાં શિયાળાની શરૂઆત સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ અથવા હૂંફાળી રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનો સતત સક્રિય અને મજબૂત થઈ રહ્યો છે, જેની પ્રતિકૂળ અસર આવનારા ફેબ્રુઆરી મહિના સુધી યથાવત્ રહી શકે છે. જોકે આ અલ નીનોની અસર દેશના તમામ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં એકસરખી જોવા મળશે નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં એકંદરે શિયાળાનું જોર સામાન્ય કરતાં ઘણું ઓછું અનુભવાશે.
ઘણી પરિસ્થિતિઓ પર પણ મોટો આધાર
ભારતમાં શિયાળાની એકંદર તીવ્રતા માત્ર અલ નીનો પર જ નહીં પરંતુ હિંદ મહાસાગરની સ્થિતિ, વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ અને સ્થાનિક મોસમી પરિસ્થિતિઓ પર પણ મોટો આધાર રાખે છે. અલ નીનોના કારણે દેશમાં શિયાળો નબળો રહેવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે ઉત્તરીય ઠંડા પવનો ફૂંકાશે જ નહીં કે ઠંડી ગાયબ થઈ જશે. જ્યારે પણ વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ સક્રિય બનશે ત્યારે ઉત્તર ભારતના પહાડી વિસ્તારોમાં સારી હિમવર્ષા થઈ શકે છે અને તેના કારણે મેદાની વિસ્તારોમાં ઉત્તર-પશ્ચિમી ઠંડા પવનો આગળ વધશે. આવા સંજોગોમાં મેદાની ભાગોમાં તાપમાનમાં અચાનક નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે અને કેટલાક દિવસો સુધી તેજ ઠંડીનો અનુભવ થઈ શકે છે.
કોલ્ડ વેવની આશંકાને સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં
ખાસ કરીને રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી સહિત પંજાબ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં વચ્ચે વચ્ચે શીતલહેર એટલે કે કોલ્ડ વેવની આશંકાને સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં. પહાડોમાં બરફ પડવાથી પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાનના વિસ્તારોમાં તાપમાનનો પારો ઝડપથી નીચે આવી શકે છે, જેના પગલે સ્થાનિક લોકોએ થોડા દિવસ માટે કડકડતી ઠંડીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આમ છતાં, હવામાન વિશ્લેષકોનું ચોક્કસ માનવું છે કે અગાઉના વર્ષોની જેમ આ વખતે ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં લાંબા સમયગાળા સુધી સતત કડકડતી ઠંડી પડવાની સંભાવના ઘણી ક્ષીણ અથવા નબળી છે.
ગુજરાતમાં ઠંડી પર શું અસર થઈ શકે?
ગુજરાતમાં શિયાળાની તીવ્રતા ઉત્તર ભારત કરતાં અલગ હોઈ શકે છે. રાજ્યમાં ઠંડીનું પ્રમાણ ઉત્તર-પશ્ચિમના પવનો, સ્થાનિક હવામાનની સ્થિતિ અને લઘુતમ તાપમાન પર આધારિત રહે છે.જો શિયાળા દરમિયાન ગરમ સ્થિતિનો પ્રભાવ રહે, તો ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં લઘુતમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં ઊંચું રહી શકે છે. પરંતુ ઠંડા પવનો સક્રિય થાય ત્યારે અમદાવાદ, ગાંધીનગર, કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
સરેરાશ વાતાવરણ પ્રમાણમાં નરમ અને હુંફાળું રહેશે
ઉત્તર ભારતના મેદાની પ્રદેશોમાં થોડા દિવસો માટે પારો ગગડવાની પ્રક્રિયા વચ્ચે-વચ્ચે ચાલુ રહેશે, પરંતુ સમગ્ર મોસમ દરમિયાન સરેરાશ વાતાવરણ પ્રમાણમાં નરમ અને હુંફાળું રહેશે. હાલના તબક્કે ભારતીય હવામાન વિભાગ એટલે કે આઇએમડીનું શિયાળા અંગેનું સત્તાવાર પૂર્વાનુમાન જાહેર થવાનું બાકી છે. હવામાન વિભાગ સામાન્ય રીતે દર વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં શિયાળુ ઋતુનું વિગતવાર પૂર્વાનુમાન સત્તાવાર રીતે જારી કરતું હોય છે. તેમ છતાં વર્તમાન વૈજ્ઞાનિક માહિતી અને ઉપલબ્ધ તમામ મોસમી સંકેતો સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે આ વર્ષે દેશમાં શિયાળો સામાન્ય કરતાં ઘણો ગરમ રહી શકે છે.
કડકડતી ઠંડીનો લાંબો સમયગાળો સર્જાશે નહીં
હિંદ મહાસાગરમાં સર્જાતી સ્થિતિ અને પર્વતીય વિસ્તારોમાંથી ફૂંકાતી ઉત્તર-પશ્ચિમી ઠંડી હવાઓ સ્થાનિક સ્તરે ઠંડીની તીવ્રતા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. જ્યારે પણ ઉત્તર ભારત તરફથી પવનો મેદાનો તરફ ધસી આવશે ત્યારે તાપમાનમાં ક્ષણિક ઘટાડો જરૂર જોવા મળશે, પરંતુ મહાસાગરની સપાટી પરનું તાપમાન ઊંચું હોવાના લીધે કડકડતી ઠંડીનો લાંબો સમયગાળો સર્જાશે નહીં. આમ, હવામાન પરિસ્થિતિઓના એકંદર આકલન પ્રમાણે દેશભરમાં આ વખતે ઠંડીના દિવસો મર્યાદિત રહેવાની અને શિયાળાની એકંદર તીવ્રતા પ્રમાણમાં નબળી રહેવાની સંભાવના સ્પષ્ટ જણાઈ રહી છે.
શિયાળાની સત્તાવાર આગાહી ક્યારે મળશે?
આપવામાં આવેલી માહિતીમાં ભારતીય હવામાન વિભાગનું શિયાળા માટેનું સત્તાવાર પૂર્વાનુમાન જાહેર થવાનું બાકી હોવાનું જણાવાયું છે. સત્તાવાર આગાહી જાહેર થયા બાદ તાપમાનની સંભાવના, શીતલહેર અને વિવિધ વિસ્તારોની સ્થિતિ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળી શકે છે. અલ નીનો ઉપરાંત હિંદ મહાસાગરની સ્થિતિ અને પશ્ચિમી વિક્ષોભ જેવી હવામાન પ્રણાલીઓ પણ શિયાળાની તીવ્રતા નક્કી કરવામાં ભૂમિકા ભજવશે.