ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ રોકવા અને પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ઘટાડવા માટે સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીના અધિકારીઓ સોમવારે તેહરાન પહોંચ્યા. અહીં તેમણે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન અને અન્ય અધિકારીઓ સાથે બેઠક કરી. પેઝેશ્કિયાને કહ્યું કે મુસ્લિમ દેશોએ એકજૂથ થઈને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે કામ કરવું જોઈએ. આ બેઠક એવા સમયે થઈ છે, જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર ટૂંક સમયમાં હુમલો કરવાની ધમકી આપી હતી. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ બોલ્યા- દબાણથી દેશોને ઝુકાવી શકાય નહીં બેઠક દરમિયાન પઝશકિયાનએ કહ્યું કે વિસ્તારના દેશોએ પોતાના લોકો સામેના ખતરાઓનો મળીને સામનો કરવો જોઈએ. પરસ્પર મતભેદોનો ઉકેલ વાતચીત દ્વારા લાવવો જોઈએ અને સહયોગ વધારવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે, આ બેઠકોમાં થતો કોઈપણ એવો કરાર, જેનાથી વિસ્તારમાં એકતા, પરસ્પર સંકલન અને સહયોગ વધશે, તેને ઈરાનનું સંપૂર્ણ સમર્થન મળશે. બેઠકમાં કોણ-કોણ સામેલ થયું? બેઠકમાં સાઉદી અરેબિયાના રક્ષા મંત્રી પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાન, પાકિસ્તાનના સેનાપ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર અને તુર્કીના ગુપ્તચર પ્રમુખ ઇબ્રાહિમ કાલિન સામેલ થયા હતા. ઈરાન તરફથી રાષ્ટ્રપતિ પઝશકિયાન ઉપરાંત વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના સચિવ મેજર જનરલ મોહસેન રેઝાઈ પણ હાજર રહ્યા હતા. આ પહેલાં સાઉદી રક્ષામંત્રી, તુર્કીના ગુપ્તચર પ્રમુખ અને પાકિસ્તાની સેનાપ્રમુખે રેઝાઈ સાથે અલગથી બેઠક કરી હતી. બેઠક બાદ જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે ચારેય દેશો ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને સુરક્ષા માટે પરસ્પર સહયોગ વધારવા અને વાતચીત ચાલુ રાખવા પર સંમત થયા છે. બેઠક સાથે જોડાયેલી તસવીરો… મક્કા રક્ષા કરારનો ભાગ છે સાઉદી-પાક-તુર્કી સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી ઓગસ્ટમાં થયેલા મક્કા સંયુક્ત રક્ષા કરારનો ભાગ છે. આ કરાર મુજબ, ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈ એક પર થયેલો હુમલો બાકીના દેશો પર થયેલો હુમલો માનવામાં આવશે. સાઉદી અરેબિયાના જાહેર કૂટનીતિ બાબતોના નાયબ પ્રધાન રાયદ ક્રિમલીએ કહ્યું કે આ બેઠક સંકટમાં સામેલ પક્ષો વચ્ચે તણાવ ઘટાડવા અને વાતચીત દ્વારા ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોનો ભાગ છે. તેમણે કહ્યું કે મક્કા રક્ષા કરારમાં સામેલ દેશો પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને સ્થિરતા મજબૂત કરવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. આ પહેલ કતાર અને પાકિસ્તાનના મધ્યસ્થીના પ્રયાસોને પણ સમર્થન આપે છે. પરમાણુ કાર્યક્રમ મુદ્દે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે કરાર અટવાયો ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અમેરિકા સાથે સમજૂતીના માર્ગમાં મોટો અવરોધ બની રહ્યો છે. અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ જેડી વેન્સે આ મહિનાની શરૂઆતમાં કહ્યું હતું કે ઈરાને યુરેનિયમ સંવર્ધન કરવાની પોતાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવો પડશે. તેમના અનુસાર, અમેરિકાની માંગણીઓ સ્વીકારવા અને બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા આઠ મહિનાથી ચાલી રહેલું યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે આવું કરવું જરૂરી છે. એનરિચ્ડ યુરેનિયમ એવું હોય છે, જેમાં એક ચોક્કસ પ્રકારના પરમાણુનું પ્રમાણ વધારવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવા ઉપરાંત પરમાણુ હથિયારોમાં પણ થઈ શકે છે. ઈરાને કહ્યું- એક ગ્રામ એનરિચ્ડ યુરેનિયમ પણ દેશની બહાર નહીં જાય અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઘણા પશ્ચિમી દેશો લાંબા સમયથી ઈરાન પર પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લગાવતા આવ્યા છે. આ દેશોની ચિંતાનું એક મોટું કારણ ઈરાન દ્વારા યુરેનિયમને 60% સુધી સંવર્ધિત કરવું છે. સામાન્ય રીતે નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા માટે આટલા ઊંચા સ્તરની જરૂર હોતી નથી, જ્યારે પરમાણુ હથિયારોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા યુરેનિયમનું સંવર્ધન સ્તર આશરે 90% હોય છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ ઘણી વખત ઈરાનના સંવર્ધિત યુરેનિયમને દેશની બહાર લઈ જવાની માંગ કરી ચૂક્યા છે. પરંતુ તેના જવાબમાં ઈરાને 20 ઑક્ટોબરે કહ્યું હતું કે તે દેશમાંથી એક ગ્રામ પણ સંવર્ધિત યુરેનિયમ બહાર જવા દેશે નહીં. ઈરાનનું કહેવું છે કે તે પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું નથી. તે પોતાના યુરેનિયમનો ઉપયોગ માત્ર દેશની ઊર્જાની જરૂરિયાતો માટે કરી રહ્યું છે. ટ્રમ્પે ચૂંટણી રેલી દરમિયાન ઈરાન પર હુમલો કરવાની ધમકી આપી હતી ટ્રમ્પે 23 ઑક્ટોબરે ફ્લોરિડામાં એક રેલી દરમિયાન કહ્યું હતું, ‘અમે વધુ એક નાનું ઑપરેશન એપિક ફ્યુરી કરી શકીએ છીએ.’ અમેરિકન સેનાએ 28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન સામે યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું. તેને ‘એપિક ફ્યુરી’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ટ્રમ્પે ફરી હુમલો ક્યારે અથવા કયા પ્રકારનો હશે તે જણાવ્યું નથી. બીજી તરફ, ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા અને ઇઝરાયલ ફરી હુમલો કરશે તો તે ખાડી દેશોમાં સમુદ્રની નીચે બિછાવવામાં આવેલી ઇન્ટરનેટ કેબલને નિશાન બનાવશે. તેનાથી ઇન્ટરનેટ સેવાઓ, બેન્કિંગ અને ઑનલાઇન વેપાર પર અસર પડી શકે છે.