માલદીવના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ મુઇઝ્ઝુના પાકિસ્તાન સાથે વધી રહેલા સંબંધોને લઈને દેશમાં વિરોધ શરૂ થઈ ગયો છે. મુઇઝ્ઝુ 20થી 22 ઑક્ટોબર સુધી પાકિસ્તાનના પ્રવાસે હતા. આ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે આરોગ્ય, શિક્ષણ, વેપાર, સંરક્ષણ અને સમુદ્રી સુરક્ષા સહિત 20 કરારો થયા. આ અંગે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ નશીદે ચેતવણી આપી છે કે જો ભારતને તેની સુરક્ષા પર ખતરો લાગ્યો, તો માલદીવને તેના ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ નશીદે કહ્યું- ભારતની સુરક્ષા સાથે સમજૂતી કરવી ભારે પડશે માલદીવના વિરોધ પક્ષ માલદીવિયન ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (MDP)ના અધ્યક્ષ અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ નશીદે 25 ઑક્ટોબરે અડ્ડુ સિટીમાં યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં મુઇઝ્ઝુની પાકિસ્તાન યાત્રાની ટીકા કરી. નશીદે આરોપ લગાવ્યો કે મુઇઝ્ઝુએ ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવને અવગણ્યો અને માલદીવને બંને દેશોના વિવાદ વચ્ચે લાવી દીધું. ન્યૂઝ આઉટલેટ સન ઑનલાઇન મુજબ, તેમણે કહ્યું કે આવી પરિસ્થિતિમાં નાના દેશો, ખાસ કરીને માલદીવ માટે જોખમો વધુ હોય છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિએ આ જોખમો પર ધ્યાન આપ્યું નહીં. ભૂતપૂર્વ વિદેશ મંત્રી અબ્દુલ્લા શાહિદે પણ આ યાત્રાની ટીકા કરી. શાહિદે આરોપ લગાવ્યો કે મુઇઝ્ઝુ ફરી એકવાર ભારતવિરોધી અભિયાન શરૂ કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિએ 2023માં પણ આવી જ રાજનીતિ કરી હતી. 11 વર્ષ બાદ માલદીવના રાષ્ટ્રપતિની પાકિસ્તાન યાત્રા મુઈઝ્ઝુની આ મુલાકાત 11 વર્ષમાં કોઈ માલદીવિયન રાષ્ટ્રપતિની પહેલી પાકિસ્તાન યાત્રા હતી. બંને દેશોએ આગામી બે વર્ષમાં પરસ્પર વેપારને આશરે 1.3 કરોડ ડૉલરથી વધારીને 20 કરોડ ડૉલર કરવાનો પણ સંમતિ દર્શાવી છે. આ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફે જમ્મુ-કાશ્મીર અને સિંધુ જળ સંધિ પર પાકિસ્તાનનું વલણ રજૂ કર્યું. પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા બાદ એપ્રિલ 2025માં ભારતે સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરી દીધી હતી. પાકિસ્તાને ભારતના આ નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો છે. મુઈઝ્ઝુએ મુલાકાત દરમિયાન કાશ્મીર અથવા સિંધુ જળ સંધિ પર પાકિસ્તાનના વલણને જાહેરમાં સમર્થન આપ્યું નહોતું. પરંતુ તેમની હાજરીમાં થયેલી આ વાતો હવે સવાલોના ઘેરામાં છે. ભારતે કહ્યું- સમજૂતીઓ પર નજર રાખી રહ્યા છીએ મુઇઝ્ઝુની પાકિસ્તાન મુલાકાત અંગે ભારતે પણ પ્રતિક્રિયા આપી છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસવાલે 24 ઓક્ટોબરે જણાવ્યું કે ભારત બંને દેશો વચ્ચે થયેલી સમજૂતીઓ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. ભારત માટે માલદીવ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. આ દેશ હિંદ મહાસાગરના એવા દરિયાઈ માર્ગોની નજીક આવેલો છે, જ્યાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં ત્યાં સંરક્ષણ અને દરિયાઈ સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા ફેરફારો ભારત માટે પણ મહત્વ ધરાવે છે. ભારત સાથેના તણાવની માલદીવની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર પર્યટન પર અસર: માલદીવની અર્થવ્યવસ્થા મોટા પ્રમાણમાં પર્યટન પર નિર્ભર છે. 2023માં 2.09 લાખથી વધુ ભારતીય પર્યટકો માલદીવ પહોંચ્યા હતા. 2025માં આ સંખ્યા આશરે 1.32 લાખ રહી. ભારતમાંથી આવશ્યક સામાન આવે છે: 2024માં માલદીવની કુલ આયાતમાં ભારતનો હિસ્સો આશરે 41% હતો. ભારતમાંથી ચોખા, શાકભાજી, દવાઓ અને સિમેન્ટ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓ જાય છે. વેપારને અસર થઈ શકે છે: ભારત સાથે તણાવ વધવાથી વેપાર અને હવાઈ સંપર્ક પર અસર પડી શકે છે. તેના કારણે માલદીવમાં સામાનના પુરવઠા અને પર્યટન સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયને નુકસાન થઈ શકે છે. સામાન્ય લોકો પર પણ અસર પડશે: લાંબા સમય સુધી તણાવ રહેતાં જરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધી શકે છે અને પર્યટન સાથે સંકળાયેલા લોકોની આવક ઘટી શકે છે. ‘ઇન્ડિયા આઉટ’ અભિયાનના સહારે સત્તામાં આવ્યા હતા મુઇઝ્ઝુ મુઇઝ્ઝુની પાકિસ્તાન મુલાકાતને તેમના જૂના ભારતવિરોધી વલણ સાથે જોડીને પણ જોવામાં આવી રહી છે. 2023માં તેઓ ‘ઇન્ડિયા આઉટ’ અભિયાનના સહારે સત્તામાં આવ્યા હતા. આ અભિયાનમાં માલદીવમાંથી ભારતીય સૈન્યકર્મીઓને પાછા બોલાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી。 જોકે, ત્યાર બાદ મુઇઝ્ઝુએ ભારત સાથેના સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો. જુલાઈ 2025માં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની માલદીવ મુલાકાતને પણ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવ્યું હતું。 હવે માલદીવમાં વિપક્ષે આરોપ લગાવ્યો છે કે મુઇઝ્ઝુ ફરીથી ભારતને રાજકારણનો મુદ્દો બનાવી રહ્યા છે. મુઇઝ્ઝુ સરકારનું કહેવું છે કે તેની વિદેશ નીતિ ‘માલદીવ ફર્સ્ટ’ એટલે કે સૌથી પહેલાં માલદીવના હિતો પર ધ્યાન આપવાની નીતિ છે。 આવા સંજોગોમાં તેમની સામે પાકિસ્તાન સાથે સંબંધો વધારવાની સાથે ભારત સાથેના સંબંધો જાળવી રાખવાનો પડકાર પણ છે. બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ અને દરિયાઈ સુરક્ષા સંબંધિત સહયોગને લઈને પણ સંતુલન જાળવવું જરૂરી રહેશે.