નિવૃત્તિનો અર્થ માત્ર નોકરીમાંથી રજા લેવી નથી, પરંતુ પૈસાની બીજી ઇનિંગની શરૂઆત પણ છે. ઘણીવાર લોકો માની લે છે કે નિવૃત્તિ પછી ટેક્સની ચિંતા સમાપ્ત થઈ જાય છે, પરંતુ હકીકત એ છે કે પેન્શન, FDના વ્યાજ, ભાડા અથવા રોકાણમાંથી થતી આવક પર ટેક્સ ચૂકવવો પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં એ સમજવું જરૂરી છે કે નિવૃત્તિ પછી કયા આવકના સ્ત્રોતો પર ટેક્સ લાગે છે, કયા પર છૂટ મળે છે અને ટેક્સ બચાવવા માટે કઈ વ્યૂહરચના અપનાવવી જોઈએ. યોગ્ય ટેક્સ પ્લાનિંગ માત્ર બચત વધારી શકે છે, પરંતુ નિવૃત્તિના ભંડોળને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત પણ રાખી શકે છે. આ સાથે એ જાણવું પણ જરૂરી છે કે નિવૃત્તિ પછી દર મહિને ₹50,000ની નિયમિત આવક મેળવવા માટે કેટલું ભંડોળ જોઈએ. તેથી આજે ‘તમારા પૈસા’માં જાણીશું કે નિવૃત્તિ પછી ટેક્સ કેવી રીતે બચાવવો. સાથે જ સમજીશું કે- નિષ્ણાત- જિતેન્દ્ર સોલંકી, ફાઇનાન્શિયલ એડવાઇઝર, ગાઝિયાબાદ સવાલ- શું નિવૃત્તિ પછી પણ ટેક્સ ભરવો પડે છે? જવાબ- હા, ભરવો પડી શકે છે. પરંતુ તે તમારી આવકના સ્ત્રોત અને રકમ પર આધાર રાખે છે. નિવૃત્ત થવાથી ટેક્સ ભરવાની જવાબદારી આપમેળે સમાપ્ત થતી નથી. જો આવક કરપાત્ર હોય તો ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. નિવૃત્તિ પછી સામાન્ય રીતે આવકના આ સ્ત્રોતો હોય છે- સવાલ- રિટાયરમેન્ટ પછી કયા સ્રોતોમાંથી થતી આવક પર ટેક્સ લાગે છે? જવાબ- રિટાયરમેન્ટ પછી પણ આ સ્રોતોમાંથી થતી આવક પર ટેક્સ લાગી શકે છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું વરિષ્ઠ નાગરિકો (સિનિયર સિટિઝન) માટે ટેક્સના અલગ નિયમો છે? જવાબ- હા, ભારતમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોને ટેક્સ સંબંધિત કેટલીક ખાસ સુવિધાઓ મળે છે. તેમાં એડવાન્સ ટેક્સ જમા કરાવવાથી મુક્તિ અને બેંક ડિપોઝિટ પર મળતા વ્યાજ પર વિશેષ કપાતનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ સુવિધાઓનો લાભ ઉંમર, આવકના સ્ત્રોત અને પસંદ કરેલી ટેક્સ રિઝીમ પર આધાર રાખે છે. તેને આ રીતે સમજો- સવાલ- નવા અને જૂના ટેક્સ સ્લેબમાં પેન્શનર્સ માટે વધુ સારો વિકલ્પ કયો છે? જવાબ- પેન્શનર્સ માટે નવી કે જૂની ટેક્સ રેજીમમાંથી વધુ સારો વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે તમામ બાબતોની તુલના કરવી જોઈએ. નવા ટેક્સ રેજીમ જૂના ટેક્સ રેજિમ સવાલ- EPF, PPF, ગ્રેચ્યુઇટી, લીવ ઇનકેશમેન્ટ અને NPSની રકમ પર કરના શું નિયમો છે? જવાબ- નિવૃત્તિ સમયે મળતી રકમ પર કરના નિયમો અલગ-અલગ હોય છે. તેને વિગતવાર સમજો- સવાલ- શું ફેમિલી પેન્શન, FDના વ્યાજ પર પણ ટેક્સ લાગે છે? જવાબ- હા, ફેમિલી પેન્શન અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટના વ્યાજ બંને પર ટેક્સ લાગી શકે છે. ફેમિલી પેન્શન પર ટેક્સ FDના વ્યાજ પર ટેક્સ સવાલ- નિવૃત્તિ પછી કરમાં બચત માટે કઈ સ્ટ્રેટેજી હોવી જોઈએ? જવાબ- નિવૃત્તિ પછી કર બચાવવાની સ્ટ્રેટેજીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ હોવો જોઈએ કે આવક નિયમિત રહે, કર ઓછો લાગે અને મૂડી સુરક્ષિત રહે. સવાલ- કઈ ભૂલોને કારણે નિવૃત્તિ પછી ટેક્સનું ભારણ વધી શકે છે? જવાબ- નિવૃત્તિ પછી ઘણા લોકો એવું માની લે છે કે હવે ટેક્સની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ કેટલીક સામાન્ય ભૂલો ટેક્સનો બોજ વધારી શકે છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- નિવૃત્તિ પછી દર મહિને ₹50,000 પેન્શન હોય તો કેટલો ટેક્સ લાગશે? જવાબ- જો નિવૃત્તિ પછી દર મહિને ₹50,000 પેન્શન મળે છે, તો વાર્ષિક આવક ₹6,00,000 થશે. નવી ટેક્સ રેજિમ મુજબ, ₹12 લાખ સુધીની આવક પર ઉપલબ્ધ ટેક્સ રિબેટને કારણે કોઈ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે નહીં. સવાલ- દર મહિને ₹50,000ની આવક જોઈએ તો કેટલું કોર્પસ બનાવવું પડશે? જવાબ- આ તમારા રોકાણ પર કેટલું વળતર મળે છે અને તમે મૂળધનને સુરક્ષિત રાખવા માંગો છો કે ધીમે-ધીમે ખર્ચવા પણ માંગો છો, તેના પર નિર્ભર રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે નિવૃત્તિ પછી દર મહિને ₹50,000ની નિયમિત આવક જોઈએ તો તે સમયે ₹1.5 કરોડનું કોર્પસ હોવું જરૂરી છે. સવાલ- નિવૃત્તિ પછી પૈસા કેટલાં વર્ષ ચાલવા જોઈએ, તેનું આયોજન કેવી રીતે કરવું? જવાબ- આયોજન કરતી વખતે જીવનની અપેક્ષિત અવધિ, મોંઘવારી, આરોગ્ય ખર્ચ અને રોકાણ પરના વળતરને પણ ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ. 25-30 વર્ષની યોજના બનાવો- આ માટે 60 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થાઓ ત્યારે ઓછામાં ઓછા 85-90 વર્ષની ઉંમર સુધીના ખર્ચનો વિચાર કરો. માસિક ખર્ચનો યોગ્ય હિસાબ લગાવો મોંઘવારીને નજરઅંદાજ ન કરો- 6% મોંઘવારીના દરે ખર્ચ લગભગ 12 વર્ષમાં બમણો થઈ શકે છે. આરોગ્ય ખર્ચ માટે અલગ ફંડ રાખો- પૂરતો આરોગ્ય વીમો અને તબીબી કટોકટી માટેનું ફંડ જરૂરી છે. સુરક્ષિત ઉપાડ દર અપનાવો- સામાન્ય રીતે વાર્ષિક 3-4% ઉપાડને સંતુલિત માનવામાં આવે છે. આવકના ઘણા સ્ત્રોત બનાવો- પેન્શન, ભાડું, વ્યાજ, સિસ્ટમેટિક વિથડ્રૉલ પ્લાન (SWP), સિનિયર સિટિઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ્સ (SCSS) વચ્ચે સંતુલન રાખો. દર 2-3 વર્ષે સમીક્ષા કરો- ખર્ચ, આરોગ્ય અને રોકાણ અનુસાર આયોજનમાં ફેરફાર કરતા રહો. સવાલ- રિટાયરમેન્ટ કોર્પસમાંથી પૈસા ઉપાડવાની યોગ્ય રીત કઈ છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- આખી રકમ એકસાથે ઉપાડશો નહીં નિયમિત અને આયોજનબદ્ધ રીતે ઉપાડ કરો. બકેટ સ્ટ્રેટેજી અપનાવો SWP નો ઉપયોગ કરો મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી દર મહિને નિશ્ચિત રકમ ઉપાડીને નિયમિત આવક બનાવો. સુરક્ષિત ઉપાડ દર રાખો સામાન્ય રીતે વાર્ષિક 3%-4% ઉપાડ સંતુલિત માનવામાં આવે છે. મોંઘવારીને ધ્યાનમાં રાખો સમય સાથે ઉપાડની રકમ વધારવાની યોજના બનાવો. ટેક્સ-એફિશિયન્ટ ઉપાડ કરો પેન્શન, વ્યાજ અને કેપિટલ ગેઇનના ટેક્સ નિયમો સમજીને ઉપાડ કરો. કટોકટીનું ફંડ અલગ રાખો ઓછામાં ઓછા 1-2 વર્ષના ખર્ચ જેટલી રકમ ઉપલબ્ધ રાખો. સવાલ- નિવૃત્તિ પછી નિયમિત આવક માટે SWP (સિસ્ટેમેટિક વિથડ્રૉઅલ પ્લાન) કેટલું ઉપયોગી છે? જવાબ- જવાબ પૉઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- જો નિવૃત્તિમાં હજુ 20 વર્ષ બાકી હોય, તો આ લક્ષ્ય કેવી રીતે હાંસલ કરવું? જવાબ- મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું માત્ર EPF અથવા NPSની મદદથી ₹50,000 માસિક પેન્શન મેળવી શકાય? જવાબ- ચાલો, તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- સવાલ- દર મહિને 50,000ની નિયમિત આવક માટે રોકાણના વધુ સારા વિકલ્પો કયા છે? જવાબ- માત્ર એક જ રોકાણ પર આધાર રાખવાને બદલે અલગ-અલગ વિકલ્પોમાં પૈસા રોકવા વધુ સારું છે. SCSS, FD, બોન્ડ, પેન્શન પ્લાન, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ SWP અને ભાડાની આવક જેવા સ્ત્રોતો મળીને સ્થિર કેશ ફ્લો આપી શકે છે.
……………………………… ગ્રાફિક્સ- વિપુલ શર્મા