દુનિયામાં કેટલીક મશીનો એટલી મોટી હોય છે કે તેમની લંબાઈ ફૂટબોલના મેદાન જેટલી હોય છે. તેમનો ઉપયોગ પર્વતોમાં સુરંગો બનાવવા માટે થાય છે. સ્ટીલથી બનેલી આ મશીનોના આગળના ભાગમાં મોટા-મોટા બ્લેડ લગાવવામાં આવેલા હોય છે, જે ખડકોને કાપીને રસ્તો બનાવે છે. તેમને ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) કહેવામાં આવે છે. દુનિયામાં ગણતરીની કેટલીક કંપનીઓ જ આ મશીનો બનાવે છે. તેમાંની મોટાભાગની ફેક્ટરીઓ ચીનમાં છે. ભારત પણ હિમાલયમાં સુરંગો બનાવવા માટે તેમનો ઉપયોગ કરે છે. આ મશીનોની મદદથી સેનાને ચીન સાથેની સરહદ સુધી ઝડપથી પહોંચવામાં મદદ મળે છે. પરંતુ હવે ભારત માટે આ મશીનો ખરીદવી મુશ્કેલ બની શકે છે. ચીન નક્કી કરી શકે છે કે તેની ફેક્ટરીઓમાં બનેલી મશીનો ભારતને વેચવામાં આવશે કે નહીં. હકીકતમાં, ચીન પોતાની ફેક્ટરીઓ અને લેબોરેટરીમાં તૈયાર થતી વસ્તુઓની નિકાસ પર નિયંત્રણ વધારી રહ્યું છે. છેલ્લા એક મહિનામાં તેણે ડ્રોન, AI મોડલ અને એજન્ટ, નવી દવાઓ બનાવવાની ટેક્નોલોજી અને સોલર પેનલ બનાવવાની કેટલીક પ્રક્રિયાઓ પર નિકાસ પ્રતિબંધો મૂક્યા છે અથવા તેમને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લેવાના પગલાં ભર્યા છે. તેની અસર ભારત ઉપરાંત અમેરિકા અને અન્ય દેશો પર પણ પડી શકે છે. ચીનના નવા નિયમોને કારણે સોલર ઉપકરણો બનાવતી ફેક્ટરીઓ સ્થાપવી મુશ્કેલ બની શકે છે. સાથે જ, અન્ય દેશો માટે ચીનના નવા અને શક્તિશાળી AI મોડલ્સ સુધી પહોંચવું પણ મુશ્કેલ બની શકે છે. જિનપિંગ દુનિયાને ચીન પર નિર્ભર રાખવા માગે છે ચીનના આ પગલાં પાછળ મોટી વ્યૂહરચના છે. તે ઈચ્છે છે કે બીજા દેશો તેની ફેક્ટરીઓ અને ટેક્નોલોજી પર નિર્ભર રહે, જેથી કોઈ દેશ તેની સાથેના વેપાર અથવા ટેક્નોલોજીના સંબંધો તોડી નાખે તો તેને પણ નુકસાન ભોગવવું પડે. રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની આ વ્યૂહરચના ઘણા વર્ષો જૂની છે. કોરોના મહામારી દરમિયાન ચીનને અહેસાસ થયો કે તે વેન્ટિલેટર, દર્દીઓને જીવતા રાખતી મશીનો, કાચા માલ અને ખાસ પાર્ટ્સ માટે બીજા દેશો પર નિર્ભર છે. ત્યારબાદ જિનપિંગે ચીનને આત્મનિર્ભર બનાવવાની યોજના શરૂ કરી. તેમણે હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન, રિન્યુએબલ એનર્જી અને ટેલિકમ્યુનિકેશન જેવા ક્ષેત્રોમાં એવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવા પર ભાર મૂક્યો, જેને ચીન પોતાની તાકાત બનાવી શકે. તેમણે આ ટેક્નોલોજીઓને ‘ટ્રમ્પ કાર્ડ’ એટલે કે તુરુપનો પત્તો ગણાવ્યો હતો. ભારતમાં સુરંગ ખોદતી મશીન બનાવવાની અપીલ ભારત, અમેરિકા, યુરોપ અને જાપાન હવે આ નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ભારતમાં પણ માર્ગ પરિવહન મંત્રી કંપનીઓને દેશમાં જ સુરંગ ખોદતી મશીનો બનાવવાની અપીલ કરી ચૂક્યા છે. યુરોપ અને જાપાન પણ એન્ટિબાયોટિક્સ અને અન્ય દવાઓના જરૂરી ઘટકો માટે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માગે છે. અમેરિકા પોતાના દેશમાં દુર્લભ ખનિજોની ખાણકામ અને તેમને ઉપયોગલાયક બનાવવાનું કામ ફરી શરૂ કરવા માગે છે. આ ખનિજોનો ઉપયોગ આધુનિક ટેક્નોલોજી અને હથિયારો બનાવવામાં થાય છે. પશ્ચિમ સાથેના ટકરાવ માટે પોતાની તાકાત વધારી રહ્યું છે ચીન શી જિનપિંગ માને છે કે પશ્ચિમી દેશો ચીનની વધતી શક્તિને રોકવા માગે છે. ચીનની રાજનીતિ પર સંશોધન કરતી કંપની ‘અસડલ એડવાઇઝરી’નાં સ્થાપક કર્સ્ટન અસડલના જણાવ્યા મુજબ, જિનપિંગ અને તેમની પાર્ટી પશ્ચિમી દેશો સાથેના ટકરાવને નિશ્ચિત માને છે. તેઓ એવા સમયની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે તેમની પાસે તેનો સામનો કરવા માટેનું કારણ અને ક્ષમતા બંને હોય. ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીએ ઔદ્યોગિક અને તકનીકી શક્તિ વધારવાને દેશના અસ્તિત્વની લડાઈ તરીકે રજૂ કર્યું છે. આ માટે તે પોતાના ક્રાંતિકારી ઇતિહાસનો પણ સહારો લઈ રહી છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પાર્ટી વારંવાર ‘લૉન્ગ માર્ચ’નો ઉલ્લેખ કરી રહી છે. આ ચીનની રેડ આર્મીની આશરે 6 હજાર માઇલ લાંબી વ્યૂહાત્મક પીછેહઠની યાત્રા હતી. તેનાથી માઓત્સે તુંગનું નેતૃત્વ મજબૂત બન્યું હતું. બાદમાં પાર્ટીએ તેને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં જીત મેળવવાના ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કર્યું. પાર્ટી આ ઇતિહાસ દ્વારા લોકોને વિશ્વાસ અપાવવા માંગે છે કે તેના નેતૃત્વ હેઠળ ચીન દરેક મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવી શકે છે. દેશ હાલમાં ધીમી આર્થિક વિકાસ દર, લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા પ્રોપર્ટી સંકટ અને અન્ય દેશોની નારાજગીનો સામનો કરી રહ્યો છે. ‘લૉંગ માર્ચ’ની 90મી વર્ષગાંઠ પર સરકારી અખબાર ‘પીપલ્સ ડેઇલી’એ સંપાદકીયમાં ચીનને મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીઓ પર પોતાની પકડ મજબૂત કરવા અને આત્મનિર્ભર બનવાની અપીલ કરી. તેમાં અમેરિકન ટેરિફ અને વેપાર યુદ્ધનો સામનો કરવાનો ઉલ્લેખ કરતાં લોકોને આવનારા સમયમાં એક ‘મોટા સંઘર્ષ’ માટે તૈયાર રહેવા પણ કહેવામાં આવ્યું. ચીને કહ્યું- દેશની રક્ષા માટે પ્રતિબંધો જરૂરી ચીને સોલર સાધનો બનાવવાના ક્ષેત્રમાં વર્ચસ્વ જાળવવા માટે અનેક દાયકાઓ અને અબજો ડૉલર ખર્ચ્યા છે. હવે તે આ ક્ષેત્રની મહત્વપૂર્ણ મશીનો અને ટેક્નોલોજીને અન્ય દેશોમાં મોકલવા પર પ્રતિબંધ મૂકવા માંગે છે, જેથી અન્ય દેશો તેની સપ્લાય ચેઇનની નકલ કરીને એવો જ ઉદ્યોગ ઊભો ન કરી શકે. ગયા મહિને વાણિજ્ય મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે સુરંગ ખોદતી મશીનોનો ઉપયોગ નાગરિક અને સૈન્ય, બંને પ્રકારનાં કામોમાં થઈ શકે છે. તેથી તેમના નિકાસ પર નિયંત્રણ જરૂરી છે. બેઇજિંગમાં રહેતા આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના નિષ્ણાત સુન ચેંગહાઓએ કહ્યું કે ચીન હવે એ નક્કી કરી રહ્યું છે કે કઈ ટેક્નોલોજી કયા દેશને વેચવી અને તેનો ઉપયોગ કયા કામમાં થશે. ચેંગહાઓએ કહ્યું કે AIનો ઉપયોગ સાયબર હુમલાઓમાં થઈ શકે છે. એ જ રીતે, સુરંગ ખોદવા અને સમુદ્ર કે નદીમાંથી કાદવ કાઢવા માટેની મશીનોનો ઉપયોગ પણ ચીન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે થઈ શકે છે. ચીને આર્થિક હથિયારોના ઉપયોગની રીતો અમેરિકા પાસેથી જ શીખી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ચીને અમેરિકાના પ્રતિબંધોમાંથી શીખ્યું છે કે મોટી તાકાત બનવા માટે માત્ર વિમાનવાહક જહાજો અને લાંબા અંતરની મિસાઇલો પૂરતી નથી. અન્ય દેશો પર આર્થિક દબાણ બનાવવાની તાકાત પણ જરૂરી છે. અમેરિકાએ પહેલાં ચીનની કંપનીઓ હુઆવેઈ અને ZTEને અમેરિકન ચિપ્સ અને સોફ્ટવેર મળવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. બાદમાં ચીનને અદ્યતન ચિપ્સની નિકાસ પર પણ મોટા પ્રતિબંધો લાદ્યા. તેનાથી ચીનની AI ટેક્નોલોજીને આગળ વધારવાના પ્રયાસોને નુકસાન થયું છે. ચીને પણ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન શરૂ થયેલા વેપાર યુદ્ધ વખતે અમેરિકાને દુર્લભ ખનિજોનો નિકાસ બંધ કરી દીધો હતો. તેનો ઉપયોગ લડાકુ વિમાનો, કારો અને અનેક આધુનિક તકનીકો બનાવવામાં થાય છે. આ પગલાથી અમેરિકા પર દબાણ વધ્યું અને તેને વેપારી તણાવ ઘટાડવા માટે સંમતિ આપવી પડી. જોકે, ચીનના કેટલાક વિશ્લેષકોને લાગે છે કે આ વ્યૂહરચનાની બીજી અસર પણ થઈ. અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો હવે દુર્લભ ખનિજો માટે ચીન સિવાયના અન્ય સ્ત્રોતો શોધી રહ્યા છે, જેથી તેમના પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.