મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધના વિરોધ પ્રદર્શનો પર પોલીસ દ્વારા લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) એ સ્પષ્ટ કર્યું કે વિરોધ પ્રદર્શનના સ્થળ પર કાયમી ધોરણે કબજો જમાવી શકાય નહીં. 

વિરોધ પ્રદર્શનના સ્થળે કાયમી કબ્જો જમાવવાનો અધિકાર નથી 

વિરોધ કરવાના અધિકારને સ્વીકારવાની સાથે મુખ્ય ન્યાયાધીશે પ્રદર્શનો માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવાની અને જાહેર સ્થળો પર લોકોની અવરજવર સતત ચાલુ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.  સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હીમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પોલીસની કાર્યવાહીને પડકારતી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને વિરોધ પ્રદર્શનના સ્થળ પર કાયમી કબજો જમાવવાનો અધિકાર નથી.

વિરોધ કરવાનો અધિકાર પણ સમયમર્યાદા હોવી જરૂરી- કોર્ટ 

મુખ્ય ન્યાયાધીશે નોંધ્યું કે ખેડૂતો અને પત્રકારો સહિત દરેકને વિરોધ કરવાનો અધિકાર છે પરંતુ આવા પ્રદર્શનો માટે સમયમર્યાદા હોવી આવશ્યક છે. કોઈ જૂથ માત્ર એટલા માટે જાહેર સ્થળે અન્ય લોકોની અવરજવરમાં અવરોધ ઊભો ન કરી શકે કે તેઓ ત્યાં વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધના વિરોધ પ્રદર્શનો અને ત્યારબાદ પોલીસ દ્વારા લેવામાં આવેલી કાર્યવાહી અંગેની અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશે આ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી કે જંતર-મંતર એ જાહેર માર્ગ છે, વિરોધ પ્રદર્શન માટે નિર્ધારિત સ્થળ નથી. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે વિરોધ પ્રદર્શન માટે માત્ર એક દિવસની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી, તેમ છતાં પ્રદર્શનકારીઓ ત્યાં 17 દિવસ સુધી રહ્યા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે પ્રદર્શનકારીઓ સંસદ તરફ આગળ વધ્યા હતા અને ભારપૂર્વક કહ્યું કે કોઈને પણ અધિકૃત મંજૂરી વિના સંસદ કે સુપ્રીમ કોર્ટની નજીક જવાની પરવાનગી આપી શકાય નહીં.

વિરોધ પ્રદર્શન માટે પરવાનગી આપતા પહેલા તેના કારણો સ્પષ્ટપણે દર્શાવો- કોર્ટ 

ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંતે જણાવ્યું કે વિરોધ પ્રદર્શન માટે પરવાનગી આપતા કે નકારતા કોઈપણ આદેશમાં તેના પાછળના કારણો સ્પષ્ટપણે દર્શાવવા જોઈએ. દરમિયાન, વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ કોર્ટને આગામી બે મહિના માટે વિરોધ પ્રદર્શનો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની વિનંતી કરી અને ટિપ્પણી કરી કે આપણા લોકો લોહી વહાવી રહ્યા છે. તેના જવાબમાં, વરિષ્ઠ વકીલ મેનકા ગુરુસ્વામીએ ધ્યાન દોર્યું કે લગભગ 7000 લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા છે, અને પ્રશ્ન કર્યો કે એક લોકશાહી તરીકે, શું આપણે પણ લોહી નથી વહાવી રહ્યા?” તુષાર મહેતાએ જવાબ આપ્યો કે લોકોને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા ન હતા, પરંતુ તેમને વિરોધ સ્થળો પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા.

વિરોધ સ્થળો પર સીસીટીવી (CCTV) દેખરેખનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો 

સુનાવણી દરમિયાન વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે વિરોધ સ્થળો પર કરવામાં આવી રહેલી દેખરેખ અને તેના કાનૂની આધાર અંગે માહિતી માંગી હતી. આના જવાબમાં તુષાર મહેતાએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે કોઈ વ્યક્તિ જાહેર સ્થળે ગોપનીયતાના અધિકાર (right to privacy)નો દાવો કેવી રીતે કરી શકે. તેમણે જણાવ્યું કે વિરોધ પ્રદર્શનોના સ્થળોએ સુરક્ષાના હેતુથી અને અનિચ્છનીય ઘટનાઓને રોકવા માટે સીસીટીવી (CCTV) કેમેરા લગાવવામાં આવે છે.

ન્યાયમૂર્તિ જોયમાલ્યા બાગચીએ ટિપ્પણી કરી કે જાહેર સ્થળે કેમેરા દ્વારા કોઈ વ્યક્તિના ચહેરાનું રેકોર્ડિંગ થવું, તે પોતે જ ગોપનીયતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણી શકાય નહીં. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે જાહેર સ્થળે ઊભેલી વ્યક્તિ કઈ હદ સુધી વાજબી રીતે ગોપનીયતાની અપેક્ષા રાખી શકે છે. તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી કે રાજ્યનું કાયદેસરનું હિત (legitimate interest) એ ગોપનીયતાના અધિકારના અપવાદ તરીકે ગણી શકાય.

વ્યાપાર પર વિરોધ પ્રદર્શનોની અસર અંગેની દલીલો 

દિલ્હીના વેપારી સંગઠનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા મુકુલ રોહતગીએ જણાવ્યું કે જંતર-મંતર અને રામલીલા મેદાન જેવા સ્થળો લગભગ 80 વર્ષથી દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનો માટે નિર્ધારિત જગ્યાઓ રહી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં લગભગ 50 લાખ (5 મિલિયન) લોકો રહે છે, અને વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે કનોટ પ્લેસમાં દુકાનો બંધ રહે છે. જેના કારણે તહેવારોની મોસમમાં વેપાર-ધંધા પર પ્રતિકૂળ અસર પડી રહી છે. તેમણે વિરોધ પ્રદર્શનોને નિયંત્રિત કરવા માટે એક અલગ વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની હિમાયત કરી.

ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) એ નિર્દેશ આપ્યો કે આ વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન કરનારા તમામ સંગઠનોને આ કેસમાં પક્ષકાર બનાવવામાં આવે, જેથી કોર્ટ તેમનો પક્ષ પણ સાંભળી શકે. હાલની કાર્યવાહીમાં એવી અરજીઓનો સમાવેશ થાય છે જેમાં દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન સામૂહિક અટકાયતો, પોલીસ દ્વારા કથિત અત્યાચારો, મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ સ્થગિત કરવાના આરોપો રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.