ઘરોમાં સામાન્ય રીતે એવો પ્રશ્ન પૂછાતો હોય છે કે કોથમીરની ચટણી કેટલા સમય સુધી તાજી રહી શકે છે અને કેટલા સમય સુધી તેનું સેવન કરવું સુરક્ષિત છે? જો ચટણી વધારે બની જાય, તો તેને રેફ્રિજરેટરમાં (ફ્રિજમાં) રાખવી જોઈએ. નિષ્ણાતોના મતે, તેને ફ્રિજમાં 3 થી 4 દિવસ સુધી રાખી શકાય છે. જો કે, સમય જતાં તેનો રંગ અને સ્વાદ બદલાઈ શકે છે, તેથી તેને યોગ્ય રીતે બનાવવી અને સંગ્રહિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.

કોથમીરની ચટણીનો રંગ ઝડપી કેમ બદલાય છે? 

ચટણી બનાવ્યાના થોડા કલાકોમાં જ તેનો ઘેરો લીલો રંગ ઝાંખો કે ઘેરો પડી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને ‘ઓક્સિડેશન’ કહેવામાં આવે છે. બીજા દિવસ સુધીમાં તે પહેલાં જેવી ચમકદાર લીલી ન પણ રહે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તે બગડી ગઈ છે. તેને તાજી રાખવા માટે, ચટણીને એક સ્વચ્છ પાત્રમાં કાઢી લો અને તરત જ ફ્રિજમાં મૂકી દો. વધેલી ચટણીને લાંબા સમય સુધી બહાર રાખવાને બદલે, શક્ય તેટલી વહેલી તકે ફ્રિજમાં મૂકી દેવી હિતાવહ છે.

ચટણી બનાવવા માટે કઈ સામગ્રીની જરૂર પડે છે?

સામાન્ય કોથમીરની ચટણી બનાવવા માટે તાજી કોથમીર, લીલા મરચાં, લસણ, લીંબુનો રસ, જીરું અને મીઠાની જરૂર પડે છે. તમે તેમાં શેકેલા મગફળીના દાણા, શેકેલી ચણાની દાળ, સૂકું કોપરું અથવા બ્રેડનો એક ટુકડો પણ ઉમેરી શકો છો. આ વસ્તુઓ ઉમેરવાથી ચટણીમાં ઘટ્ટપણું આવે છે અને સમય જતાં તેમાંથી પાણી અલગ થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.

જીરું આખું અથવા પાવડર સ્વરૂપે વાપરી શકાય છે. જો તમે આખું જીરું વાપરતા હોવ, તો તેને હળવું શેકી લેવાથી તેની સુગંધ વધુ સારી આવે છે. તમે તમારી પસંદગી મુજબ લીલા મરચાંનું પ્રમાણ પણ વધારી કે ઘટાડી શકો છો.

તાજી કોથમીરની પસંદગી અને સફાઈ ખૂબ જરૂરી છે.

ચટણી બનાવવાની શરૂઆત કોથમીર સાફ કરવાથી થાય છે. કોથમીરને વહેતા પાણી નીચે સારી રીતે ધોઈ લો અને વધારાનું પાણી નિતારી લો. તેના મૂળ અને જાડા દાંડા કાઢી નાખો.  ખૂબ જૂના કે રેસાવાળા દાંડા ચટણીને કડવી બનાવી શકે છે અથવા તેના સ્વાદમાં ફેરફાર કરી શકે છે.

ચટણી પીસતી વખતે તેમાં વધુ પડતું પાણી ઉમેરવાનું ટાળો.

કોથમીર, શેકેલા સીંગદાણા (અથવા ઘટ્ટ કરવા માટેની અન્ય સામગ્રી), જીરું, લસણ, લીલા મરચાં, લીંબુનો રસ અને મીઠું બ્લેન્ડરમાં નાખો. બ્લેન્ડ કરવામાં સરળતા રહે તેટલું જ પાણી ઉમેરો. વધુ પડતું પાણી ઉમેરવાથી ચટણી ખૂબ પાતળી થઈ શકે છે.

કોથમીરને વધુ પડતી વાર સુધી પીસવાથી તેના સ્વાદ પર પણ નકારાત્મક અસર પડી શકે છે; તેથી, જો કોથમીરના પાન મોટા હોય, તો તેને પહેલાં થોડા સમારી લો. આમ કરવાથી ચટણી ઝડપથી પીસાઈ જશે અને તેને લાંબા સમય સુધી બ્લેન્ડ કરવાની જરૂર નહીં પડે.

કોથમીરની ચટણીને ફ્રિજમાં કેટલા સમય સુધી રાખી શકાય?

તૈયાર કરેલી કોથમીરની ચટણીને ફ્રિજમાં 3 થી 4 દિવસ સુધી રાખી શકાય છે. તેને હવાચુસ્ત (એરટાઈટ) અથવા સ્વચ્છ ડબ્બામાં રાખવી હિતાવહ છે, જેથી તે ફ્રિજમાં રહેલી અન્ય વસ્તુઓની ગંધ ન પકડી લે. જો થોડા કલાકો પછી કે બીજા દિવસે ચટણીનો રંગ ઘેરો થઈ જાય, તો તે ઓક્સિડેશનને કારણે હોઈ શકે છે; તેથી, માત્ર રંગ બદલાવાનો અર્થ એ નથી કે ચટણી બગડી ગઈ છે. જો કે, સ્વચ્છતા જાળવવી અને તેને યોગ્ય રીતે સંગ્રહિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.

વધેલી ચટણીનો સ્વાદ ફરી તાજો કેવી રીતે કરવો?

જો તમે બીજા દિવસે વધેલી કોથમીરની ચટણીનો ઉપયોગ કરવા માંગતા હો, તો તેમાં થોડી ચમચી ઘટ્ટ દહીં ઉમેરીને બરાબર મિક્સ કરી લો. ધ્યાન રાખો કે દહીં બહુ પાતળું ન હોય. આનાથી ચટણીનો સ્વાદ બદલાઈ જશે અને તે રોટલી કે પરાઠા સાથે પીરસવા માટે યોગ્ય બની જશે. જો તમે તેમાં સમારેલી કાકડી ઉમેરો, તો તેનો ઉપયોગ ભોજન સાથે ‘રાયતા’ તરીકે પણ કરી શકાય છે.

ચટણી કડવી ન થાય તે માટેની ટિપ્સ:

કોથમીરના જૂના અને જાડા દાંડાનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો. લસણ ઉમેરતા પહેલા તપાસી લો કે તેમાં અંકુર (કોમળ કૂંપળ) તો નથી ફૂટ્યા ને? જો લસણમાં અંકુર ફૂટ્યા હોય, તો તે ભાગ કાઢી નાખો, કારણ કે તેનાથી ચટણીનો સ્વાદ કડવો થઈ શકે છે. તેવી જ રીતે, ચટણીને વધુ પડતી પીસવાનું (બ્લેન્ડ કરવાનું) ટાળો. તાજી કોથમીર અને યોગ્ય માત્રામાં પાણીનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલી ચટણી હંમેશા વધુ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.