દિલ્હીનું જંતર-મંતર લગભગ 33 વર્ષ સુધી દેશભરના આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોનો અવાજ બન્યું રહ્યું છે. કોઈ પોતાની માંગણીઓ લઈને અહીં પહોંચતું હતું, તો કોઈ સરકાર સામે વિરોધ નોંધાવવા આવતું હતું. વર્ષ 1993માં જંતર-મંતરને મુખ્ય ધરણા સ્થળ તરીકે સત્તાવાર જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
ત્યારથી અત્યાર સુધી અહીં વર્ષભર કોઈને કોઈ સંગઠન, સમૂહ અથવા સામાન્ય નાગરિક પોતાની માંગણીઓ સાથે વિરોધ પ્રદર્શન કરતું રહ્યું છે. જોકે, હવે જંતર-મંતરની તસવીર બદલાઈ ગઈ છે.
દિલ્હી પોલીસે ઓક્ટોબરમાં જંતર-મંતરને સત્તાવાર ધરણા સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરી દીધું હતું. હવે અહીં સુરક્ષા માટે લગાવવામાં આવેલા અનેક સ્તરના બેરિકેડ્સ પણ હટાવી દેવામાં આવ્યા છે. અર્ધલશ્કરી દળો, ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ (QRT) અને એન્ટી-રાયટ વાહનોની તૈનાતી પણ દૂર કરવામાં આવી રહી છે. જંતર-મંતરનો રસ્તો સામાન્ય લોકો અને વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો કરી દેવામાં આવ્યો છે.
રસ્તા પરથી બેરિકેડ્સ હટાવ્યા બાદ હવે સામાન્ય લોકો અને વાહનચાલકોને રાહત મળશે. જોકે, તેની સાથે દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની વ્યવસ્થામાં પણ ફેરફાર થયો છે.
જંતર-મંતર પર હવે અવરજવર સામાન્ય
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર હવે પહેલાંની જેમ બેરિકેડિંગ અને સુરક્ષાનો કડક ઘેરો જોવા નહીં મળે. લાંબા સમયથી અહીં રસ્તાની બંને બાજુ અનેક સ્તરોમાં બેરિકેડ્સ લગાવવામાં આવતા હતા. સુરક્ષા દળોની પણ તૈનાતી રહેતી હતી. જોકે, હવે આ બેરિકેડ્સ હટાવવામાં આવી રહ્યા છે અને રસ્તો સામાન્ય લોકો તથા વાહનોની અવરજવર માટે ખુલ્લો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આનાથી જંતર-મંતર અને આસપાસના વિસ્તારમાં અવરજવર કરતા લોકોને રાહત મળશે. લાંબા સમયથી સુરક્ષાનાં નિયંત્રણોને કારણે આ રસ્તા પર સામાન્ય ટ્રાફિકને અસર થઈ રહી હતી.
1993થી વિરોધ પ્રદર્શનોનું મોટું કેન્દ્ર
જંતર-મંતરની ઓળખ માત્ર દિલ્હીનો એક રસ્તો કે ઐતિહાસિક ઇમારત પૂરતી સીમિત રહી નથી. વર્ષ 1993માં તેને મુખ્ય ધરણા સ્થળ તરીકે સત્તાવાર જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી દેશનાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી લોકો પોતાની માંગણીઓ અને ફરિયાદો લઈને અહીં પહોંચતા રહ્યા છે.
ખેડૂતો હોય કે કર્મચારીઓ, સામાજિક સંગઠનો હોય કે રાજકીય પક્ષો, અલગ-અલગ મુદ્દાઓ પર અહીં ધરણાં અને વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાતાં રહ્યાં છે. ઘણી વખત નાના સમૂહોએ વિરોધ નોંધાવ્યો છે, તો ઘણી વખત મોટા આંદોલનો પણ જંતર-મંતર પર જોવા મળ્યાં છે. વર્ષો સુધી સત્તાના કેન્દ્રની નજીક પોતાની વાત અને વિરોધ નોંધાવવા માટે આ સ્થળ એક મુખ્ય ઠેકાણું બની રહ્યું હતું.
તાજેતરના CJP પ્રદર્શન બાદ વિવાદ વધ્યો
તાજેતરના દિવસોમાં જંતર-મંતર પર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ પણ વિરોધ પ્રદર્શનો થયાં હતાં. કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) અને અન્ય સંગઠનોએ ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને લઈને વિરોધ નોંધાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
ઓક્ટોબરમાં જંતર-મંતર પર વિરોધ પ્રદર્શનની મંજૂરી અને ત્યાં સુધી પહોંચવાના મુદ્દે દિલ્હી પોલીસ તથા પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. 10 ઓક્ટોબરની આસપાસ રાજધાનીના અનેક વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરવામાં આવી હતી.
વિરોધ પ્રદર્શન માટે ત્રણ વૈકલ્પિક સ્થળ નક્કી
રસ્તાઓ પર બેરિકેડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું અને પોલીસ તથા અર્ધલશ્કરી દળોની તૈનાતી વધારી દેવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત અને પોલીસ કાર્યવાહીને લઈને પણ વિવાદ થયો હતો.
ત્યારબાદ 11 ઓક્ટોબરે દિલ્હી પોલીસે જંતર-મંતરને ધરણા અને વિરોધ પ્રદર્શન માટે નિર્ધારિત સ્થળોની યાદીમાંથી દૂર કરી દીધું હતું.
દિલ્હી પોલીસે જંતર-મંતરના બદલે વિરોધ પ્રદર્શન માટે ત્રણ વૈકલ્પિક સ્થળ નક્કી કર્યાં છે. તેમાં મધ્ય દિલ્હીમાં રામલીલા મેદાન, ઉત્તર દિલ્હીમાં બુરાડી મેદાન અને પૂર્વ દિલ્હીમાં CBD મેદાનનો સમાવેશ થાય છે.
દિલ્હી પોલીસના 11 ઓક્ટોબરના આદેશ અનુસાર, ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા રચાયેલી સમિતિની ભલામણોના આધારે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
એટલે કે હવે જંતર-મંતર પર પહેલાંની જેમ નિર્ધારિત ધરણા સ્થળ તરીકે વિરોધ પ્રદર્શન યોજી શકાશે નહીં. પ્રદર્શન કરવા ઇચ્છતાં સંગઠનોએ નવા નિર્ધારિત
સ્થળોએ મંજૂરી લેવી પડશે.
હવે સુરક્ષાનો જૂનો ઘેરો પણ હટાવાશે
જંતર-મંતર પર વર્ષોથી વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન સુરક્ષાનાં અનેક સ્તરો બનાવવામાં આવતા હતા. પ્રદર્શનકારીઓ અને સામાન્ય લોકો વચ્ચે બેરિકેડિંગ કરવામાં આવતું હતું. જરૂરિયાત મુજબ અર્ધલશ્કરી દળો તૈનાત કરવામાં આવતા હતા. QRT એટલે કે ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ અને એન્ટી-રાયટ વાહનો પણ અહીં રાખવામાં આવતાં હતાં.
હવે વિરોધ પ્રદર્શન સ્થળનો દરજ્જો સમાપ્ત થયા બાદ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. સ્થળ પરથી બેરિકેડ્સ હટાવવામાં આવી રહ્યાં છે અને સુરક્ષા દળોની તૈનાતી પણ ઘટાડવામાં આવી રહી છે.