સવાલ- હું 32 વર્ષની છું. મારા લગ્નને ચાર વર્ષ થઈ ગયાં છે. દિવાળી પર દર વર્ષે ક્યારેક અમે મારા પિયર તો ક્યારેક સાસરે જઈએ છીએ. ત્યાં સંબંધીઓને મળવું, સૌ માટે ખરીદી કરવી અને અનેક રીતરિવાજો નિભાવવાનું સારું તો લાગે છે, પરંતુ આ દોડધામમાં અમે બંને પોતાના માટે સમય કાઢી શકતા નથી. આ વખતે અમે નક્કી કર્યું છે કે દિવાળી પોતાના ઘરે જ ઉજવીશું. સાથે મળીને રસોઈ બનાવીશું, ઘરની સજાવટ કરીશું અને શાંતિથી તહેવારનો આનંદ માણીશું. પરંતુ જ્યારે પરિવારને આ વાત જણાવી, ત્યારે તેમને લાગ્યું કે અમે સંબંધોથી દૂર થઈ રહ્યાં છીએ. હવે મને અપરાધભાવ થઈ રહ્યો છે. શું પોતાની પસંદગી પ્રમાણે તહેવાર ઉજવવો ખોટું છે? પરિવારને દુઃખ પહોંચાડ્યા વિના અમે તેમને અમારી વાત કેવી રીતે સમજાવીએ? નિષ્ણાત- ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઇડા પોતાની પસંદગી મુજબ દિવાળી ઉજવવી બિલકુલ ખોટું નથી. લગ્ન પછી પતિ-પત્નીને કેટલાક નિર્ણયો પોતાની પસંદગી, જરૂરિયાતો અને સગવડ પ્રમાણે લેવાનો પણ અધિકાર છે. તહેવારનો અર્થ માત્ર વિધિઓ નિભાવવી અને સંબંધીઓને મળવો નથી. આ પોતાના નજીકના લોકો સાથે ખુશી અને શાંતિની પળો વિતાવવાની તક પણ છે. જો તમે અને તમારા પતિ આ વખતે પોતાના જ ઘરે રહીને દિવાળી ઉજવવા માંગતા હો, તો તેમાં કંઈ પણ ખોટું નથી. જોકે, પરિવાર સાથે આ વિશે વાત કરતી વખતે થોડી ભાવનાત્મક સમજદારી જરૂરી છે. 1. પરિવારની લાગણીઓને સમજો પરિવારના લોકો તમારા નિર્ણયને પોતાની રીતે સમજી શકે છે. તમારી માતાને લાગી શકે છે કે દીકરી હવે તેમનાથી દૂર થઈ રહી છે. સાસુને એવું લાગી શકે છે કે વહુએ પરિવારની પરંપરાઓને મહત્વ આપવાનું છોડી દીધું છે. મનોવિજ્ઞાનના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો, ઘણીવાર લોકો કોઈપણ બદલાવને પોતાના મહત્વમાં ઘટાડા તરીકે જુએ છે. તેમને લાગે છે કે પહેલાં જે બાબત જરૂરી હતી, હવે તેનું કોઈ મહત્વ રહ્યું નથી. તેથી જરૂરી છે કે તમે પરિવારની લાગણીઓને સમજો. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તમારે તેમની દરેક વાત માનવી જ પડશે. તમે તેમની લાગણીઓનું સન્માન કરીને તમારા નિર્ણય પર અડગ રહી શકો છો. 2. તમારી જરૂરિયાતોને સ્વાર્થ ન સમજો તમારા મનમાં અપરાધબોધ એટલા માટે થઈ શકે છે, કારણ કે તમે પરિવારને દુઃખી કરવા માંગતા નથી. તમે ઇચ્છો છો કે બધા ખુશ રહે. પરંતુ જ્યારે આપણે બીજાઓની ખુશીની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે પોતાના પર લઈ લઈએ છીએ, ત્યારે પોતાની જરૂરિયાતોને નજરઅંદાજ કરવા લાગીએ છીએ. આ સ્થિતિમાં તમારી જાતને પૂછો કે શું તમે પરિવાર સાથેનો સંબંધ તોડવા માંગો છો? કે પછી માત્ર આ વખતે તહેવાર તમારી રીતે ઉજવવા માંગો છો? જો તમારી ઇચ્છા માત્ર થોડો સુકૂન મેળવવાની અને પતિ સાથે સમય વિતાવવાની છે, તો આ સ્વાર્થ નથી. તમારી જરૂરિયાતોને મહત્વ આપવું અને બીજાઓની અવગણના કરવી, એ બે અલગ બાબતો છે. તમે પરિવારને પ્રેમ કરતાં હોવા છતાં થોડો સમય તમારી સાથે વિતાવી શકો છો. 3. પરિવાર સાથે વાતચીત કેવી રીતે કરવી અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ વિશે પરિવાર સાથે કેવી રીતે વાત કરવી. પરિવારને તમારી વાત સમજાવતી વખતે એવું ન કહો કે દર વર્ષે તેમના કારણે તમારી દિવાળી ખરાબ થાય છે. આવી વાતોથી દુઃખ પહોંચે છે અને વાતચીત દલીલમાં બદલાઈ શકે છે. તેના બદલે તમારી જરૂરિયાતો જણાવો. તમે કહી શકો છો, “અમને બંનેને પરિવાર સાથે તહેવાર ઉજવવો ગમે છે. પરંતુ દર વર્ષે આવવા-જવામાં અને તૈયારીઓમાં ઘણો સમય પસાર થઈ જાય છે. આ વખતે અમે ઘરે રહીને અમારી રીતે દિવાળી ઉજવવા માંગીએ છીએ. પરંતુ તેનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે અમે તમારાથી દૂર થવા માંગીએ છીએ.” આ રીતે તમે તમારી વાત પણ રજૂ કરી શકશો અને પરિવારને એ પણ લાગશે કે તમે તેમના સંબંધને મહત્વ આપો છો. મનોવૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ, પોતાની લાગણીઓ અને જરૂરિયાતો શાંતિપૂર્વક જણાવવું ઘણીવાર આરોપ લગાવવા કરતાં વધુ અસરકારક હોય છે. તેનાથી સામેની વ્યક્તિ માટે તમારી વાત સાંભળવી સરળ બને છે. 4. સંબંધોમાં સીમાઓ નક્કી કરવાનું શીખો પરિવારમાં પ્રેમ અને આત્મીયતા જરૂરી છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક તહેવાર પર દરેક વ્યક્તિની અપેક્ષાઓ પૂરી કરવાની જવાબદારી તમારી છે. જો તમે દર વખતે બીજાઓને ખુશ રાખવા માટે પોતાની ઇચ્છા છોડી દેશો, તો ધીમે ધીમે મનમાં નારાજગી વધી શકે છે. તમને એવું લાગી શકે છે કે તમારી પસંદગી અને આરામનું કોઈ મહત્વ નથી. તેની અસર તમારા વૈવાહિક સંબંધ પર પણ પડી શકે છે. તેથી તમારી સીમાઓ નક્કી કરવી જરૂરી છે. પરિવારને જણાવો કે આ વખતે તમે ઘરે જ રહેશો. જો તેઓ નારાજ થાય, તો તેમને પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાની તક આપો. પરંતુ માત્ર તેમની નારાજગી દૂર કરવા માટે તમારો નિર્ણય બદલવો જરૂરી નથી. યાદ રાખો, કોઈ તમારી સાથે અસહમત હોય એથી એ સાબિત થતું નથી કે તમારો નિર્ણય ખોટો છે. 5. સંબંધો જાળવી રાખવાની બીજી રીતો પણ અપનાવો દિવાળીએ કોઈના ઘરે ન જવાનો અર્થ એ નથી કે તમે સંબંધોને મહત્ત્વ આપતા નથી. તમે તમારી અનુકૂળતા મુજબ બીજી રીતો અપનાવી શકો છો. ઉદાહરણ તરીકે, દિવાળીના એક દિવસ પહેલાં પિયર અને સાસરે જઈને મળી આવો. એવું શક્ય ન હોય, તો વીડિયો કૉલ પર વાત કરો. પરિવારને મીઠાઈ મોકલો અથવા તહેવાર પછી મળવાનો કાર્યક્રમ બનાવી લો. જોકે, આ વિકલ્પો ત્યારે જ અપનાવો જ્યારે તમે ખરેખર એવું કરવા ઇચ્છતા હો. માત્ર બીજાઓને મનાવવા માટે પોતાની ઉપર વધારાની જવાબદારીઓ ન નાખો. 6. પતિ-પત્ની એકબીજાનો સાથ આપે આ મામલે તમારા પતિની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ છે. પરિવાર સાથે વાતચીત કરવાની જવાબદારી માત્ર તમારી ન હોવી જોઈએ. તમે બંનેએ સાથે મળીને નિર્ણય લીધો છે, તો તેને સમજાવવામાં પણ બંનેની ભાગીદારી હોવી જોઈએ. જો તમારી માતા અથવા સાસુ નારાજ થાય, તો તમારા પતિએ પણ તેમને પ્રેમથી સમજાવવા જોઈએ. તેનાથી એવો સંદેશ જશે કે આ માત્ર તમારી વ્યક્તિગત ઇચ્છા નથી, પરંતુ તમે બંનેનો સહિયારો નિર્ણય છે. સાથે જ, એ પણ નક્કી કરી લો કે જો પરિવાર વારંવાર દબાણ કરે, તો તમે બંને કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપશો. એકબીજાને દોષ આપવાને બદલે એકબીજાનો સાથ આપો. અંતે, દિવાળી ઉજવવાની કોઈ એક સાચી રીત નથી. કોઈક માટે પરિવાર સાથે સમય વિતાવવો ખુશીની વાત છે, તો કોઈક માટે પોતાના ઘરમાં શાંતિથી તહેવાર ઉજવવો. બંને રીતો સાચી હોઈ શકે છે. તમારો ઉદ્દેશ પરિવારથી અંતર બનાવવાનો નહીં, પરંતુ તમારા જીવનમાં સંતુલન જાળવવાનો હોવો જોઈએ. પરિવારને તમારી વાત સમજવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે. તેમને સમય આપો. પ્રેમથી વાત કરો, પરંતુ તમારી જરૂરિયાતોને પણ મહત્વ આપો. સંબંધો ત્યારે જ સ્વસ્થ રહે છે, જ્યારે તેમાં બીજાની ખુશી સાથે પોતાની ખુશી માટે પણ જગ્યા હોય. …………………..…..….. સંબંધોને લગતી કોઈ મૂંઝવણ છે? દિલની વાત ખુલ્લેઆમ કહો. MyTalkIndia by Dainik Bhaskar એક સુરક્ષિત, ગોપનીય અને કોઈ નિર્ણય ન કરતું એવું સ્થાન છે, જ્યાં તમે તમારા માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્વાસ્થ્ય માટે અમારા પ્રોફેશનલ કાઉન્સેલર્સ સાથે બિલકુલ મફતમાં ચેટ કરી શકો છો. ચેટ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો.