અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક નિવેદનની અસર વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં જોવા મળી છે. અમેરિકા ઈરાન પર નવા સૈન્ય હુમલા કરવાનું ટાળી શકે છે તેવા સંકેત મળતાં સોમવાર, 9 નવેમ્બરે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આશરે 4%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે ઈરાન સાથે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝની ખાડી ફરી ખોલવા અંગેની વાતચીતમાં પ્રગતિ થાય તો નવા અમેરિકન હુમલાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે. ભારતીય સમય પ્રમાણે સાંજ પહેલાંના બજાર સ્નેપશોટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 4.09 ડોલર એટલે કે 4.2% ઘટીને 94.23 ડોલર થયો હતો. અમેરિકાના વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડનો ભાવ 3.57 ડોલર એટલે કે 3.9% ઘટીને 87.26 ડોલર પ્રતિ બેરલ રહ્યો હતો.
ટ્રમ્પના નિવેદનથી યુદ્ધનો ભય ઘટ્યો
ટ્રમ્પે રવિવારે CNN સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે ઈરાન સાથેની વાટાઘાટો આગળ વધે અને મજબૂત કરાર થાય તો નવા હુમલા કરવાની જરૂર પડવાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે. તેમણે રાજદ્વારી માર્ગે સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાની ઇચ્છા પણ વ્યક્ત કરી હતી. બજારના નિષ્ણાતોના મતે, આ નિવેદનથી તાત્કાલિક સૈન્ય તણાવ વધવાની આશંકા ઓછી થઈ છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સમજૂતી થાય તો તેલના ઉત્પાદન અને પુરવઠા પર થતી અસર ઘટી શકે છે. જોકે, હજુ સુધી કોઈ અંતિમ કરાર થયો નથી.
વાતચીતમાં હજુ પણ મતભેદ
અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ જણાવ્યું હતું કે વાટાઘાટો દરમિયાન ઈરાને કેટલીક અસ્વીકાર્ય માગણીઓ મૂકી છે. બીજી તરફ, ઈરાને વાતચીત ફરી શરૂ કરવા માટેનો સમય સાત દિવસથી ઘટાડીને બે દિવસ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, પરંતુ તેની સાથે કેટલીક શરતો પણ રાખી હતી. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ કહ્યું હતું કે અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી બાદ મધ્યસ્થીના પ્રયાસો અટકી ગયા છે. આથી બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતીની શક્યતા હજુ અનિશ્ચિત છે.
હુમલાના જોખમ છતાં તેલના ભાવ ઘટ્યા
તણાવ ઓછો થવાની આશા વચ્ચે પણ મધ્યપૂર્વમાં સુરક્ષાનું જોખમ યથાવત્ છે. રવિવારે સાઉદી અરેબિયાની રાજધાની રિયાધમાં સરકારી તેલ કંપની સાઉદી અરામકોની ઇમારતને હુમલામાં નુકસાન થયું હતું. જોકે, કોઈ જાનહાનિ થઈ નહોતી. હોર્મુઝની ખાડી નજીક પણ જહાજો પર હુમલાની ઘટનાઓ સામે આવી હતી. બ્રિટનની યુનાઇટેડ કિંગડમ મેરીટાઇમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ સંસ્થાએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે ખાડીમાંથી બહાર નીકળી રહેલા એક ટેન્કરને અજાણી વસ્તુ અથડાઈ હતી. જહાજના તમામ કર્મચારીઓ સુરક્ષિત હતા. ઓમાન નજીક અન્ય એક ટેન્કરમાં આગ લાગતાં તેના કર્મચારીઓને બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓ છતાં તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે, કારણ કે બજાર હવે યુદ્ધ વધવાની શક્યતા સાથે રાજદ્વારી સમજૂતીની આશા અને પુરવઠાની સ્થિતિને પણ ધ્યાનમાં લઈ રહ્યું છે.
પુરવઠો વધતાં પણ ભાવ પર દબાણ
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટવાનું બીજું કારણ મધ્યપૂર્વમાંથી તેલની નિકાસમાં સુધારો છે. હોર્મુઝની ખાડીમાં જોખમ હોવા છતાં પર્શિયન ગલ્ફમાંથી તેલનો પુરવઠો ફરી વધ્યો છે. બીજી તરફ, જેએમ મોર્ગનના અંદાજ પ્રમાણે ઓક્ટોબરમાં વૈશ્વિક બજારમાં દરરોજ 14 લાખ બેરલ તેલનો વધારાનો પુરવઠો હતો. આગળ જતાં ક્રૂડના ભાવ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીતની પ્રગતિ, મધ્યપૂર્વમાંથી તેલની નિકાસ અને જહાજોની અવરજવર પર નિર્ભર રહેશે. જો સમજૂતી થાય તો ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. પરંતુ વાતચીત નિષ્ફળ જાય અથવા તેલનાં માળખાં અને ટેન્કરો પર નવા હુમલા થાય તો ભાવ ફરી વધી શકે છે.