IPOમાં ગુજરાતનો દબદબો:ગ્રે માર્કેટમાં ભાવ કોણ નક્કી કરે છે? અરજી કરતા પહેલાં ત્રણ મુદ્દાનું ખાસ ધ્યાન રાખો, પહેલીવાર જાણો હજારો કરોડની દુનિયાની ડાર્ક સાઇડ

📅 Published: November 17, 2026 | 📂 Category: gujarati-news

જિયોના શેર લિસ્ટ થયા તે પહેલાં વોટ્સએપમાં એક આંકડો ફરતો થયો હતો: ₹245. તેનો અર્થ એ કે ખરીદદારો ₹1,119ના ઇશ્યૂ ભાવ કરતાં ₹245 વધારે આપવા તૈયાર હતા, એટલે શેર લગભગ ₹1,364ની આસપાસ ખૂલવાની અપેક્ષા હતી. આ વધારાની રકમને GMP, એટલે કે ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ કહેવાય છે. આ આંકડો NSE કે BSEએ ક્યારેય જાહેર કર્યો નથી, અને સેબીએ પણ તેને મંજૂરી આપી નથી.ટ્રેડિંગ શરૂ થયું ત્યારે જિયો ઇશ્યૂ ભાવ કરતાં ₹239 ઉપર લિસ્ટ થયો. લગભગ બરાબર એટલો જ. તો સવાલ એ થાય કે આ આંકડો છે શું, અને તેને બનાવે છે કોણ? GMPને બનાવનાર કોઈ કંપની કે એક્સચેન્જ નથી, અને તે કોઈ ગણતરીથી પણ નથી નીકળતો. IPO વેબસાઇટ્સ પર દેખાતો GMP એટલે અમદાવાદ, રાજકોટ, મુંબઈ અને સુરતના ગણતરીના ડીલરો એકબીજા સાથે જે ભાવ નક્કી કરે છે, તે જ ભાવ. કોઈ કાગળ નહીં, કોઈ કરાર નહીં. આખો કારોબાર ફક્ત ભરોસા પર ચાલે છે. IPOની દુનિયાની એક ડાર્ક સાઇડ પણ છે, અને 2005નું એક મોટું કૌભાંડ અમદાવાદ સાથે જોડાયેલું હતું. દરેક IPOમાં રિટેલ ઇન્વેસ્ટર માટે અલગ હિસ્સો અનામત હોય છે, અને 2005માં આ હિસ્સો જાણે મફતની કમાણી જેવો લાગતો હતો. અહેવાલો મુજબ, એક ફોટો સ્ટુડિયોના ગ્રાહકોના ફોટા વાપરીને થોડા જ સરનામાં પર નકલી ખાતાં ખોલવામાં આવ્યાં. IPOમાં રિટેલ હિસ્સાના લગભગ 8.29% શેર, એટલે કે આશરે 1.2 કરોડ શેર, 44,000 ખાતાંમાં ગયા, જે ફક્ત આઠ એજન્ટો ચલાવતા હતા. ઇશ્યૂ ભાવ ₹34 હતો, જ્યારે આ શેર ₹64માં વેચાયા, એટલે લગભગ બમણા. અસલી રિટેલ ઇન્વેસ્ટર પાછળ રહી ગયા.
હવે નિયમો કડક છે: એક PAN પર એક IPOમાં એક જ અરજી થઈ શકે છે. છતાં બોધપાઠ એ જ છે: જ્યાં નફો પાકો લાગે, ત્યાં કોઈ ને કોઈ ગોટાળો કરવાનો રસ્તો શોધી જ કાઢે છે. દેશના રોકાણકારોમાં ગુજરાતનો હિસ્સો લગભગ 9% છે. NSEના ડેટા મુજબ માર્ચ 2025માં ગુજરાતમાં 99 લાખ યુનિક રોકાણકારો હતા, જ્યારે દેશમાં કુલ 11.3 કરોડ. પણ IPOમાં ગુજરાતીઓ બધાથી આગળ છે.
સેબીએ એપ્રિલ 2021થી ડિસેમ્બર 2023 દરમિયાન લિસ્ટ થયેલા 144 મેઇનબોર્ડ IPOની તપાસ કરી. રિટેલ ઇન્વેસ્ટરની કેટેગરીમાં ગુજરાતને 39.3% ફાળવણી મળી, જ્યારે મહારાષ્ટ્રને 13.5% અને રાજસ્થાનને 10.5%. મોટી રકમ ભરતા રોકાણકારો (HNI)ની કેટેગરીમાં તો ગુજરાતનો હિસ્સો 42.3% હતો.
જે IPOમાં ખૂબ અરજીઓ આવે છે, તેમાં શેર લૉટરીથી ફાળવાય છે, એટલે ગુજરાતને આ હિસ્સો કોઈ ખાસ છૂટથી નથી મળ્યો. તો GMP પર કેટલો ભરોસો રાખી શકાય? 2026માં, 2 જાન્યુઆરીથી 28 ઑક્ટોબર સુધી મેઇનબોર્ડ અને SME મળીને કુલ 294 IPO લિસ્ટ થયા (109 મેઇનબોર્ડ, 185 SME). એક વિશ્લેષણમાં લિસ્ટિંગ પહેલાંના છેલ્લા GMPની સરખામણી લિસ્ટિંગના દિવસના ખૂલતા ભાવ સાથે કરવામાં આવી. તેમાં જોવા મળ્યું કે જેનો GMP 25%થી વધુ હતો, એવા 55 IPOમાંથી એક પણ ઇશ્યૂ ભાવથી નીચે લિસ્ટ થયો નહોતો. પણ જેનો GMP શૂન્ય હતો, તેમાંથી 44% IPO ઇશ્યૂ ભાવથી નીચે લિસ્ટ થયા.
સીધો નિયમ: ઊંચો GMP મજબૂત સંકેત છે, જ્યારે શૂન્ય GMP ચેતવણી છે. અને નાના IPOમાં કોઈ એક મોટો ખરીદદાર પણ આ આંકડો ઉપર-નીચે કરી શકે છે. GMP પર બધાની નજર હોવાથી ઠગો તેનો ફાયદો ઉઠાવે છે. સેબીએ વોટ્સએપ અને ટેલિગ્રામ ગ્રૂપ્સ સામે ચેતવણી આપી છે, જે “IPOમાં પાકી ફાળવણી”નું વચન આપે છે. જે IPOમાં ખૂબ અરજીઓ આવે છે, તેમાં શેર લૉટરીથી મળે છે, એટલે “પાકી ફાળવણી”નું કોઈ પણ વચન ઠગાઈ છે.
(આ માહિતી શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે, રોકાણની સલાહ નથી.)


📱 Share on WhatsApp 🌐 View Original Article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *