ભારતના એડવાન્સ્ડ આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, નેશનલ સાયબર સિક્યોરિટી ગવર્નન્સ અને પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શનના મોરચેથી દેશના કરોડો વિદ્યાર્થીઓ, સરકારી નોકરીના ઉમેદવારો અને નાગરિકોને સીધી અસર કરતા સૌથી મોટા અને ગંભીર સાયબર ન્યૂઝ સામે આવ્યા છે. એક સ્વતંત્ર ભારતીય સાયબર સિક્યોરિટી રિસર્ચર દ્વારા કરવામાં આવેલા સત્તાવાર એન્ક્રિપ્ટેડ ઓડિટીંગમાં ભારત સરકારની (Indian Government) વિવિધ કેન્દ્રીય અને પ્રાદેશિક આઈટી સિસ્ટમ્સમાં ૧૪ મોટી સુરક્ષા ખામીઓ (Vulnerabilities) શોધી કાઢવામાં આવી હતી, જે લાખો નાગરિકોના અત્યંત સંવેદનશીલ પર્સનલ આઇડેન્ટિફાયેબલ ઇન્ફોર્મેશન (PII) — જેવા કે જન્મતારીખ, સરનામું, પરીક્ષાના પરિણામો અને બેંક એકાઉન્ટ નંબર્સ — ને ઓનલાઇન જોખમમાં મૂકતી હતી.

૩૦ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ એજન્સી દ્વારા જારી કરાયેલા અહેવાલ અનુસાર, સદ્ભાગ્યે વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવતા દેશના વહીવટી તંત્રે આ યુવા સંશોધકની કટોકટી રિક્વેસ્ટને ખૂબ જ ગંભીરતાથી સાંભળીને માત્ર બે થી ત્રણ અઠવાડિયાના ટૂંકા ગાળામાં તમામ ૧૪ સિસ્ટમ બગ્સ અને લૂપહોલ્સને સત્તાવાર રીતે પેચ (Patched) કરીને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુરક્ષિત કરી લીધું છે.

દિલ્હી શિક્ષણ વિભાગથી લઈને UPSC ના નેશનલ પોર્ટલ સુધી કટોકટી

સાયબર ઇન્ટેલિજન્સ રિપોર્ટ અને કાનૂની ડેટા લોગ્સ અનુસાર, આ ટેકનિકલ બ્રીચની મુખ્ય ઓપરેશનલ વિગતો નીચે મુજબ છે:

• દિલ્હી એજ્યુકેશન ડિરેક્ટોરેટ અને સ્કોલરશિપ પોર્ટલ: સ્વતંત્ર સાયબર એક્સપર્ટ સુશાંત ભારદ્વાજે (Sushant Bhardwaj) એપ્રિલ મહિનામાં શોધ્યું કે દિલ્હી સરકારની એજ્યુકેશન ડિરેક્ટોરેટ ડિરેક્ટરીઝના એક્સેસ કંટ્રોલ સર્વર લેવલ પર કન્ફિગ્યુર નહોતા. આઈડેન્ટિટી વેરિફિકેશન કે લોગિન (Missing Authentication) વગર માત્ર યુઆરએલ (URL) ની સિક્વન્સ બદલીને આશરે ૨૦ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓનો પર્સનલ ડેટા, વાલીઓના નામ અને પરીક્ષાના માર્કશીટ લોગ્સ એક્સેસ થઈ શકતા હતા. આ સિવાય એક સ્કોલરશિપ પોર્ટલ પર ખામીના કારણે ૪,૩૯૯ ગરીબ વિદ્યાર્થીઓના નામો સાથે તેમના કમ્પ્લીટ બેંક એકાઉન્ટ નંબર્સ પણ ઓપન વેબ પર એક્સપોઝ થયા હતા.
• UPSC એડમિન ઇન્ટરફેસ સંપૂર્ણ ખુલ્લો હતો: સૌથી ભયાનક અને ક્રિટિકલ કેટેગરીની ખામી કેન્દ્રીય લોકસેવા આયોગ — યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) — ના સત્તાવાર પોર્ટલમાં જોવા મળી હતી. વર્ષ ૨૦૨૩ માં જ ૧૩ લાખથી વધુ ઉમેદવારોએ જે સિવિલ સર્વિસ પોર્ટલ પર એપ્લાય કર્યું હતું, તેનું આખું સેન્ટ્રલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ લોગિન ઇન્ટરફેસ (Admin Interface) ઇન્ટરનેટ પર કોઈપણ પાસવર્ડ કે આઈડી વગર ઓપન રહી ગયું હતું! કોઈપણ સામાન્ય હેકર આ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર આવીને આખી નેશનલ સિસ્ટમનો કંટ્રોલ (Take over) પોતાના હાથમાં લઈ શકે તેમ હતો. આ સિવાય ઓટીપી (OTP) બાયપાસ લોજિક અને ઓટોમેટેડ ક્રેડેન્શિયલ સ્ટફિંગ જેવા ગંભીર આઈડેન્ટિટી એન્ડ એક્સેસ મેનેજમેન્ટ (IAM) ઇશ્યૂ પણ ત્યાં લાઈવ હતા.

સરકારી સિસ્ટમ્સમાં આવી ખામીઓ કેમ સર્જાય છે?

બગક્રાઉડ (Bugcrowd) ના ચીફ સ્ટેટરજી ઓફિસર ટ્રે ફોર્ડના મતે, જાહેર ક્ષેત્રમાં કોઈ મોટો હાઈ-ટેક સાયબર એટેક નથી થતો, પરંતુ સર્વર પર ડિરેક્ટરી ઓપન છોડી દેવા જેવી સાદી હ્યુમન એરર (માનવીય ભૂલ) જવાબદાર હોય છે. જ્યારે અનેક વિભાગો એક જ શેર્ડ આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર એપ્લિકેશન્સ રન કરતા હોય, ત્યારે કોઈ સિંગલ ઓનર કમ્પ્લાયન્સ ઓડિટીંગ માટે જવાબદાર નથી રહેતો. સુશાંત ભારદ્વાજના જણાવ્યા મુજબ, ભારતના ઘણા સરકારી વિભાગો હજુ પણ જુના લિગસી એપ્લિકેશન્સ (Legacy Infrastructure) અને જુના સર્વર આર્કિટેક્ચર પર નિર્ભર છે, જ્યાં સાયબર નિષ્ણાતોની અછતના કારણે અપગ્રેડ પ્રક્રિયા ધીમી હોય છે. જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતની સાયબર સુરક્ષા સ્થિતિ (Cybersecurity Posture) નોંધપાત્ર રીતે સુધરી છે અને એજન્સીઓ રિસ્પોન્સિબલ વલ્નરેબિલિટી ડિસ્ક્લોઝરને આવકારી રહી છે.

એડસેન્સ પોલિસી કમ્પ્લાયન્સ અને સાયબર અવેરનેસ જર્નાલિઝમ

એક ડિજિટલ પબ્લિશિંગ ઓનર અને ન્યૂઝ ક્યુરેટર તરીકે, ગૂગલ એડસેન્સ (Google AdSense) ની પ્રીમિયમ કન્ટેન્ટ નીતિઓનું સખત પાલન કરવું આપણી નૈતિક ફરજ છે. એડસેન્સના સત્તાવાર ગાઇડલાઇન્સ મુજબ, આ પ્રકારના ડેટા લીક કે સાયબર સુરક્ષા ખામીઓ પર લખાતા આર્ટિકલ્સ પ્યોર કાનૂની તથ્યો પર આધારિત, ન્યૂઝ વેલ્યુ ધરાવતા અને કોઈપણ યુઝરના પ્રાઇવેટ એન્ક્રિપ્શન કોડ કે હેકિંગ મેથડ્સ ડિસ્ક્લોઝ કર્યા વગર (Non-hazardous) હોવા જોઈએ. આ અહેવાલ સત્તાવાર સોર્સ અને એથિકલ રિસર્ચ પર આધારિત હોવાથી વાચકોમાં જાગૃતિ લાવે છે અને આપણી વેબસાઇટ્સ પર એડસેન્સ રેવન્યુ આર્કિટેક્ચરની ગુણવત્તા જાળવી રાખે છે.

એન્ટરપ્રાઇઝ આઈએમ (IAM), ઝીરો-ટ્રસ્ટ આર્કિટેક્ચર અને નેટવર્ક સિક્યોરિટી (SEO Expert View)

એક આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આધુનિકીકરણ નિષ્ણાત, સિક્યોર એન્ટરપ્રાઇઝ આર્કિટેક્ટ અને ન્યૂઝ પોર્ટલ ઓનર તરીકે, ૧.૪ બિલિયનની વસ્તીવાળા ડિજિટલ ઇન્ડિયાના ડેટાબેઝને સિક્યોર રાખવા માટે તમામ સરકારી સર્વર્સ પર Zero-Trust Network Access (ZTNA) ઇમ્પ્લીમેન્ટ કરવું અનિવાર્ય છે. પબ્લિક-ફેસિંગ પોર્ટલ્સના ડેટા કમ્પાર્ટમેન્ટ્સ કન્ફિગ્યુર કરવા માટે Role-Based Access Control (RBAC) APIs અને એડવાન્સ્ડ પ્રિવિલેજ્ડ એક્સેસ મેનેજમેન્ટ (PAM) હોવું જોઈએ. બ્રાઉઝર લેવલ પર સિક્યોરિટી હેડર્સ (X-Frame-Options, CSP) સિંક હોવા જોઈએ, જેથી કોઈ રિમોટ એટેકર વેબ ડેટાબેઝ એન્ક્રિપ્શન બ્રીચ ન કરી શકે.

ટેકનિકલ સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO) એનાલિટિક્સ દર્શાવે છે કે ‘Vulnerabilities expose private data in Indian government systems’, ‘Sushant Bhardwaj UPSC portal cyber security flaw 2026’ અને ‘How to fix directory access control server vulnerability’ જેવા હાઈ-વોલ્યુમ કીવર્ડ્સ ગૂગલ સર્ચ અલ્ગોરિધમ પર ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી અને સાયબર લો કેટેગરીમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન પર ટ્રેન્ડ થઈ રહ્યા છે. આપણું ડિજિટલ ન્યૂઝ નેટવર્ક હાઈ-સ્પીડ એડવાન્સ્ડ સેગમેન્ટેશન ક્લાઉડ પ્લેટફોર્મ પર ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ હોવાના કારણે, ભારતના આઈટી પ્રોફેસનલ્સ, સોફ્ટવેર ડેવલપર્સ અને યુઝર્સ સુધી સાયબર સુરક્ષાના આ ટેકનિકલ પ્રીમિયમ ન્યૂઝ કોઈપણ ડિજિટલ લેગ વગર પળવારમાં લાઈવ પહોંચી રહ્યા છે.

નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટર (NIC) અને સર્ટ-ઇન (CERT-In) આગામી સમયમાં તમામ સરકારી પોર્ટલ્સ માટે ફરજિયાત પ્રિવેન્ટિવ સાયબર સિક્યોરિટી ઓડિટીંગ ગાઇડલાઇન્સ લાવશે, જે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના સિક્યોરિટી આર્કિટેક્ચરને વધુ રોબસ્ટ અને વિશ્વસનીય બનાવશે.

કનેક્ટ વિથ ધર્મેશ પ્રજાપતિ +91 7359585035 Call / WhatsApp

Website: ambeinfotech.com

Read more on newsforyou.live